I SA/Wa 1810/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Daniela Kozłowska (spr.) WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia Z. K., J. W., E. S., B. B., P. B., T. K., C. K. oraz A. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego przez J. K. w miejscowości S. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu decyzji przedstawiony został następujący stan sprawy: Postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego przez J. K. w miejscowości S. i D., województwo [...] zostało wszczęte na wniosek S. K. z 10 lipca 1985 r., H. B. z 17 lipca 1985 r., F. K. z 1 sierpnia 1989 r. oraz Z. K. z 20 czerwca 1989 r. Wojewoda [...] osobno zajął się sprawami potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w S. i D. W dniu [...] czerwca 2009 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w miejscowości S. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), postępowania w sprawach rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Minister Skarbu Państwa na podstawie protokółu z przesłuchania strony z dnia 15 kwietnia 2009 r. oraz na podstawie aktu sporządzonego przez przedstawiciela Komitetu Wykonawczego w dniu [...] sierpnia 1947 r. stwierdził, że J. K. w dniu 1 września 1939 r. był właścicielem nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości S. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a zwłaszcza oświadczeń świadków A. K. i M. P. z 13 listopada 2003 r. oraz I. B., jak również na podstawie informacji z Państwowego Archiwum Obwodu [...] należy przyjąć, że J. K. zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium państwa polskiego. Z. K. w dniu 15 kwietnia 2009 r. podczas przesłuchania wyjaśnił, iż w roku 1943 r. zabudowania w gospodarstwie jego ojca zostały spalone przez Niemców. Następnie w latach 1944-1946 r. J. K. odbudował zniszczone budynki. Rodzina nie mogła zamieszkać w odbudowanym domu, ponieważ nieruchomość została przejęta przez władze radzieckie i przekazana do kołchozu. Dnia 18 sierpnia 1947 r. J. K. został przesiedlony do wsi D., gdzie na podstawie decyzji Rejonowego Komitetu Wykonawczego z [...] sierpnia 1947 r. nabył gospodarstwo. Z wyjaśnień strony wynika też, że J. K. zakupił na własność budynki wchodzące w skład tego gospodarstwa oraz otrzymał w użytkowanie [...] ha gruntu. Znajdująca się w aktach sprawy Karta Repatriacyjna świadczy, że J. K. posiadał obywatelstwo polskie oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z realizacją umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej między Polską Rzeczypospolitą Ludową a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatracjii osób narodowości polskiej. J. K. zmarł [...] lutego 1981 r. w S. Spadek po nim nabyła żona S. oraz dzieci Z. K., H. B. i F. K. S. K. zmarła [...] września 1987 r., a spadek po niej nabyły jej dzieci – Z. K., H. B. i F. K. W dniu 1 lipca 1992 r. zmarła H. B., a spadek po niej nabyły jej dzieci J. W., E. S., B. B. i P. B. Spadek po zmarłym w dniu [...] lipca 2001 r. F. K. nabyła żona T. K. oraz dzieci C. K. i A. K. Wszyscy spadkobiercy ubiegający się o potwierdzenie prawa do rekompensaty są obywatelami polskimi i przedstawili dokumenty potwierdzające miejsce zameldowania oraz oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Wojewoda [...] ustalił, że J. K. w dniu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie był już właścicielem nieruchomości w S. Na tej podstawie organ wojewódzki decyzją z [...] czerwca 2009 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty spadkobiercom J. K. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż zgonie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. Wobec powyższego należy zbadać, czy J. K. w momencie pozostawienia nieruchomości w miejscowości S. był jej prawowitym właścicielem. Rodzina K. nie zamieszkała w odbudowanym w latach 1944-46 budynku ponieważ ich gospodarstwo zostało przekazane do kołchozu. Władze radzieckie zabroniły rodzinie powracać do S. W celu ustalenia daty faktycznego pozostawienia nieruchomości w S, Wojewoda [...] zwrócił się do Konsulatu Generalnego RP w G. z prośbą o zbadanie okoliczności opuszczenia przez J. K. nieruchomości położonej w tej miejscowości oraz okoliczności otrzymania nieruchomości w D. W odpowiedzi Wydział Konsularny Ambasady RP w M. przekazał organowi wojewódzkiemu zaświadczenie archiwalne nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. otrzymane z Państwowego Obwodowego Archiwum w M. Zdaniem organu odwoławczego zaświadczenie to jest zgodne z treścią zeznań złożonych przez Z. K., choć nie stwierdza jednoznacznie, że przedmiotowa nieruchomość została włączona do kołchozu. Dowodem świadczącym o dokonaniu nacjonalizacji, poza samymi zeznaniami strony jest również akt sporządzony przez przedstawiciela Komitetu Wykonawczego w dniu [...] sierpnia 1947 r., z którego wynika, że J. K. został przesiedlony do D., gdzie w zamian za pozostawioną nieruchomość otrzymał innego gospodarstwo. Wobec powyższego organ odwoławczy nie dał wiary twierdzeniom, że nie doszło do nacjonalizacji majątku w S. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. K. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] września 2009 r. i podał, że składając wyjaśnienia przed organem pierwszej instancji dotyczące okoliczności opuszczenia byłego terytorium Polski i repatriacji wyjaśniał m.in., że grunty i użytki rolne wchodzące w skład nieruchomości w miejscowości S. zostały skolektywizowane, choć tak naprawdę pojęcie kolektywizacji zostało użyte przez niego w znaczeniu zupełnie innym, niż to zostało zapisane. Stan faktyczny przedstawiał się odmiennie a jego dotychczasowa interpretacja jest bezpodstawna i krzywdząca dla wszystkich uprawnionych spadkobierców J. K. W dalszej części skargi Z. K. przedstawia dzieje swojej rodziny i odnosi się do dokumentów zgromadzonych w sprawie. Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. N 169, poz. 1418 ze zm.) w art. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wskazanych w ust. 1 "układów republikańskich" oraz układu wymienionego w ust. 1a. Ponadto art. 1 ust. 2 wprowadza zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 1 ustawy zakreśla zatem jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, natomiast art. 2 ustawy zawiera przesłanki, jakie podmiot określony w art. 1 musi spełnić, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Do przesłanek tych należy, by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkałym w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Nie jest w sprawie kwestionowane, że spełnione zostały warunki co do posiadania przez J. K. obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. i zamieszkiwania w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego spadkobiercy są obywatelami polskimi. Nie jest to jednak wystarczające do realizacji prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w S. Warunkiem bowiem jest też, obok obywatelstwa, pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z cytowanym wyżej art. 2 ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z przepisu tego wynika, że tylko legitymowanie się prawem własności określonej pozostawionej nieruchomości, uprawnia do rekompensaty, o jakiej mowa w ustawie z 8 lipca. 2005 r. Jak wynika z ustaleń orzekających w sprawie organów – Wojewody [...] i Ministra Skarbu Państwa – J. K. w momencie wyjazdu na obecne terytorium RP nie był już właścicielem nieruchomości w S. Ustalenia te oparte są także na złożonym przez skarżącego dniu 15 kwietnia 2009 r. wyjaśnieniu, kiedy to był przesłuchany przez Wojewodę [...]. Skarżący stwierdził wówczas, że w latach 1944-46 J. K. odbudował spalony dom w S., jednak rodzina K. nie zamieszkała w odbudowanym budynku, ponieważ ich gospodarstwo zostało przekazane do kołchozu. Dowodem, że J. K. nie był właścicielem nieruchomości w dacie powrotu do Polski jest również akt sporządzony przez przedstawiciela Komitetu Wykonawczego w dniu [...] sierpnia 1947 r. Z dokumentu tego wynika, że J. K. został przesiedlony do miejscowości D., gdzie w zamian za pozostawioną nieruchomość otrzymał inne gospodarstwo. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).