III SA/Lu 519/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Kuratora Oświaty z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie indywidualnego toku nauczania oddala skargę. Pismem z [...] czerwca 2009 r. G. K. wystąpił do dyrektora Zespołu Szkół [...] nr [...] w P. (dalej: [Szkoła] nr [...]) z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na indywidualny tok nauki dla syna K. K. w celu realizacji materiału nauczania z zakresu klasy II i III gimnazjum w roku szkolnym 2009/2010. W toku postępowania Dyrektor uzyskał opinię o uczniu wychowawcy klasy oraz opinie w sprawie indywidualnego toku nauki Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w P. i Rady Pedagogicznej [...] Nr [...]. Opinia Rady była negatywna. [...] września 2009 r. Dyrektor [Szkoły] wydał decyzję (znak: [...]), w której nie zezwolił na indywidualny tok nauki dla K. K. W uzasadnieniu powołał się m.in. na negatywną opinię Rady Pedagogicznej, a także stwierdził że indywidualny tok nauki jest przeznaczony dla uczniów wybitnie zdolnych, zaś K. K. takich zdolności nie wykazuje. W odwołaniu od decyzji G. K. zakwestionował stanowisko Dyrektora [Szkoły], iż indywidualny tok jest przeznaczony dla uczniów wybitnie uzdolnionych, ponadto podniósł argument sprzeczności stanowiska organu z treścią pozytywnej opinii Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Uzasadniając rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzję wydaną w I instancji Kurator Oświaty przytoczył szersze okoliczności sprawy, związane z kształceniem K. K. na etapie gimnazjum. Organ wskazał m.in., iż K. K. rozpoczął naukę w roku szkolnym 2007/08 dopiero z dniem 3 grudnia 2007 r. w związku z tym, że nie chciał uczęszczać do szkoły, do której był przypisany "obwodowo". Od dnia 4 grudnia 2007 roku uczeń zaprzestał uczęszczać do szkoły, gdyż nie spodobała mu się klasa do której został zapisany. Uczniowi przyznano indywidualny tok nauczania, jednak wskutek przyczyn leżących po stronie rodziców i ucznia, rozpoczął on naukę ze znacznym opóźnieniem. W efekcie uczeń nie został sklasyfikowany na koniec roku z 6 przedmiotów, które zdał w trybie egzaminów kwalifikacyjnych. W roku szkolnym 2008/09 uczeń nie realizował obowiązku szkolnego w pierwszym semestrze. Rodzice uzyskali orzeczenie Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w P. o potrzebie indywidualnego nauczania. K. K. podjął naukę w tej formie 16 marca 2009 roku. Do tego momentu opuścił 645 godzin lekcyjnych, w tym 494 nieusprawiedliwionych. Nauczanie indywidualne zostało zorganizowane zgodnie z przepisami prawa, plan zajęć ucznia był wielokrotnie zmieniany na prośbę matki. Kuratorium kilkakrotnie udzielało informacji rodzicom ucznia w sprawach sporów z organami szkoły i nauczycielami na tle realizacji materiału dydaktycznego, podjęta została również bezskuteczna próba kompromisowego rozwiązania organizacji procesu dydaktycznego. Na posiedzeniu w dniu 16 czerwca 2009 roku Rada Pedagogiczna [Szkoły] Nr [...] w P. podjęła uchwałę o niedopuszczeniu ucznia do 10 egzaminów klasyfikacyjnych. W efekcie decyzją Rady K. K. w roku szkolnym nie uzyskał promocji do klasy trzeciej. W tej sytuacji Rodzice złożyli do dyrektora gimnazjum wniosek o przyznanie synowi indywidualnego toku nauki, aby ten mógł ukończyć dwie klasy w ciągu jednego roku. Kurator Oświaty stwierdził, iż w przedmiotowym przypadku nie zachodzą podstawy do zezwolenia na indywidualny tok nauki określone w ustawie z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) oraz rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 19 grudnia 2001 roku w sprawie warunków i trybu udzielania zezwoleń na indywidualny program lub tok nauki oraz organizacji indywidualnego programu lub toku nauki (Dz. U. Nr 3, poz. 28). W świetle § 7 ust. 1 rozporządzenia dyrektor szkoły jest obowiązany zezwolić na indywidualny tok nauki w przypadku pozytywnej opinii rady pedagogicznej i poradni psychologiczno-pedagogicznej. Taki przypadek nie zachodzi jednak w przedmiotowej sprawie. Opinia rady pedagogicznej jest zdecydowanie negatywna, natomiast opinia poradni nie wskazuje jednoznacznie, że uczeń jest wybitnie zdolny ze wszystkich przedmiotów, co wskazywałoby na realizację indywidualnego toku nauki ze wszystkich przedmiotów. Ustawodawca nie przewiduje również przypadku, żeby uczeń, który nie otrzymał promocji mógł realizować indywidualny tok nauki w celu ukończenia szkoły w normalnym terminie, co jest intencją rodziców. Jest wręcz przeciwnie. Celem indywidualnego programu lub toku nauki jest umożliwienie uczniom szczególnie uzdolnionym przyspieszonego ukończenia poszczególnych etapów kształcenia. O tym, że indywidualny program lub tok nauki są przeznaczone dla uczniów szczególnie uzdolnionych świadczy zapis w art. 66 ust. 2 ustawy o systemie oświaty. W ocenie organu samo wskazanie w opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, że uczeń ma "wyższy niż przeciętny poziom rozwoju intelektualnego, umożliwiający dużą chłonność i efektywność nabywania wiedzy" oraz, że "uczeń jest zmotywowany do indywidualnej nauki" nie przesądza o tym, że uczeń jest szczególnie uzdolniony. Z opinii wychowawcy klasy wynika, że uczeń posiada duże możliwości intelektualne z przedmiotów humanistycznych, natomiast z przedmiotów matematyczno-przyrodniczych osiąga wyniki przeciętne i wymaga systematycznej pracy pod kierunkiem nauczyciela. Rada Pedagogiczna stoi na stanowisku, że uczeń nie wykazuje wybitnych zdolności z żadnego przedmiotu. Podczas nauki w gimnazjum nie osiągnął znaczących sukcesów, nie brał udziału w żadnych konkursach szkolnych i międzyszkolnych. Konieczność opanowania dużej ilości materiału dotyczącego dwóch klas w ciągu jednego roku istotnie podwyższy ryzyko pogłębienia się dotychczasowych kłopotów zdrowotnych i niechęci do uczęszczania do szkoły, które istotnie zakłócają funkcjonowanie K. K. w szkole. Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w P. dopuszcza przyznanie indywidualnego toku nauki jednak stwierdza, że uczeń cierpi na zaburzenia lękowo-depresyjne. W skardze na decyzję Kuratora Oświaty G. K. wniósł o jej uchylenie oraz "rozstrzygnięcie co do meritum sprawy". W uzasadnieniu podniósł m.in. iż wbrew twierdzeniom organu indywidualny tok nauki może być przyznawany nie tylko wybitnie uzdolnionym uczniom. Nie ma też w przepisach zastrzeżenia, aby uczeń który nie uzyskał promocji do następnej klasy kontynuował naukę w tym trybie, przerabiając materiał dwóch klas. Skarżący powołał się również na pozytywną opinię Poradni Psychologiczno-Pedagogocznej. W ocenie skarżącego opinia jednoznacznie wskazuje na to, że aktualne możliwości psychofizyczne chłopca oraz prowadzona terapia zaburzeń natury psychologicznej rokują pozytywnie zaliczenie przez syna skarżącego materiału II i III klasy gimnazjum w jednym roku, w ramach indywidualnego toku nauki. W odpowiedzi na skargę L. Kurator Oświaty w L. wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał w całości argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które uzasadniałyby jej usunięcie z obrotu prawnego. Zaistniały spór prawny sprowadza się do rozstrzygnięcia o zasadności udzielenia zgody synowi skarżącego na indywidualny tok nauki. W świetle regulującego tą kwestię art. 66 ust. 1 ustawy o systemie oświaty na wniosek lub za zgodą rodziców albo pełnoletniego ucznia dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, może zezwolić uczniowi na indywidualny program lub tok nauki oraz wyznaczyć nauczyciela-opiekuna. Odmowa udzielenia zezwolenia następuje w drodze decyzji administracyjnej. Definicję indywidualnego toku nauki zawiera § 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 19 grudnia 2001 r. w sprawie warunków i trybu udzielania zezwoleń na indywidualny program lub tok nauki oraz organizacji indywidualnego programu lub toku nauki. Zgodnie z tym przepisem uczeń realizujący indywidualny tok nauki kształci się według systemu innego niż udział w obowiązkowych zajęciach edukacyjnych, w zakresie jednego, kilku lub wszystkich obowiązujących zajęć edukacyjnych, przewidzianych w szkolnym planie nauczania dla danej klasy. Może on realizować w ciągu jednego roku szkolnego program nauczania z zakresu dwóch lub więcej klas i może być klasyfikowany i promowany w czasie całego roku szkolnego. Interpretacja powyższych przepisów jest sporna pomiędzy stronami. Zdaniem organów administracji ten szczególny tryb edukacji jest przeznaczony dla uczniów szczególnie uzdolnionych, z kolei zdaniem skarżącego stanowisko to jest błędne, gdyż takiego zastrzeżenia nie ma w ustawie. W ocenie Sądu prawidłowa jest interpretacja przyjęta przez organy. Choć art. 66 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, ani rozporządzenie wykonawcze w sprawie indywidualnego toku nauki nie zawierają takiego doprecyzowania, to wniosek o przeznaczeniu tego trybu dla uczniów szczególnie uzdolnionych wynika z odwołania do innych przepisów ustawy. Zgodnie z art. 1 pkt 6 ustawy o systemie oświaty ma zapewniać m.in. opiekę nad uczniami szczególnie uzdolnionymi poprzez umożliwianie realizowania indywidualnych programów nauczania oraz ukończenia szkoły każdego typu w skróconym czasie. Ponadto należy zwrócić uwagę na delegację ustawową do wydania rozporządzenia wykonawczego w sprawie indywidualnego toku nauczania, zawartą w art. 66 ust. 3 ustawy: "Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb udzielania zezwoleń, o których mowa w ust. 1, oraz organizację indywidualnego programu lub toku nauki, uwzględniając umożliwienie uczniom szczególnie uzdolnionym rozwoju ich uzdolnień oraz ukończenie szkoły w skróconym czasie." Brzmienie przytoczonych przepisów potwierdza tezę, że indywidualny tok nauki jest przeznaczony dla uczniów szczególnie uzdolnionych. Ratio legis tego instrumentu tkwi w umożliwieniu dziecku szczególnie uzdolnionemu stworzenia takich warunków nauczania, które pozwolą w pełni rozwinąć się jego umiejętnościom, co mogłoby być utrudnione przy zastosowaniu normalnego toku kształcenia. Z analizy dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli wynika, że K. K. jest niewątpliwie dzieckiem inteligentnym, dobrze przyswajającym wiedzę, zwłaszcza z zakresu przedmiotów humanistycznych. Nie zostało jednak w żaden sposób wykazane, aby przejawiał jakieś szczególne uzdolnienia, w zakresie określonej dziedziny, czy dziedzin, które uzasadniały zastosowanie w stosunku do niego indywidualnego toku nauki. Inteligencja, nawet wykraczająca ponad przeciętną, ma charakter ogólny i nie może być utożsamiana ze szczególnymi uzdolnieniami w jakiejś dziedzinie. Treść żądań podnoszonych przez skarżącego wskazuje, że zasadniczym argumentem za zastosowaniem tego instrumentu są trudności adaptacyjne, u których źródeł być może leżą przebyte wcześniej schorzenia, które utrudniły normalny tok nauki. W świetle przedstawionych wyżej argumentów przesłanki te nie są wystarczające dla zastosowania indywidualnego toku nauki. W dalszej kolejności należy podnieść, że treść art. 66 ust. 1 ustawy, w którym użyto zwrotu "dyrektor szkoły może zezwolić", sugeruje uznaniowy charakter decyzji dyrektora. Należy jednak zwrócić uwagę, że zakres uznania ogranicza konieczność zasięgnięcia opinii rady pedagogicznej i publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Co więcej – z przepisów rozporządzenia wykonawczego wynika co najmniej, że negatywna opinia co najmniej jednego z tych podmiotów wiąże dyrektora w ten sposób, że uniemożliwia mu udzielenie zezwolenia. Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego dyrektor szkoły zezwala na indywidualny program lub tok nauki w przypadku pozytywnej opinii rady pedagogicznej i pozytywnej opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. W przedmiotowej sprawie Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w P. wydała opinię pozytywną w sprawie indywidualnego toku nauki, jednakże opinia Rady Pedagogicznej była negatywna. W tej sytuacji Dyrektor szkoły, zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia nie mógł udzielić zezwolenia na indywidualny tok nauki. Trudno dopatrywać się w przyjętych w rozporządzeniu rozwiązaniach sprzeczności z ustawą o systemie oświaty lub naruszenia całej idei indywidualnego toku nauczania. Uzasadnieniem wprowadzonego rozwiązania jest fakt, iż w skład rady pedagogicznej wchodzą nauczyciele, którzy uczą bezpośrednio dziecko, zatem mają najlepszą orientację w zakresie jego możliwości intelektualnych i ewentualnych szczególnych uzdolnień. Takiej wiedzy nie ma sprawujący funkcje administracyjne dyrektor szkoły. Ograniczenie uznaniowości decyzji dyrektora poprzez konieczność uzyskania pozytywnych opinii obydwu organów opiniujących ma należyte uzasadnienie i nie prowadzi do sprzeczności w systemie prawnym w omawianym zakresie. Skarżący w toku postępowania posługiwał się także argumentami względu na dobro dziecka. Jest to niewątpliwie jedna z kluczowych dyrektyw postępowania organów szkoły we wszystkich sprawach związanych z edukacją dziecka. Dyrektywą tą powinien kierować się również dyrektor szkoły orzekając w sprawie zezwolenia na indywidualny tok nauki, jak również organy opiniujące w tej sprawie. Niemniej jednak dobro dziecka musi być właściwie pojmowane. Analiza udokumentowanego w aktach sprawy przebiegu procesu edukacyjnego K. K. wskazuje, że wbrew twierdzeniom jego ojca – skarżącego, organy szkoły starały się umożliwić dziecku realizację jego prawa do kształcenia, pomimo występujących trudności adaptacyjnych. Próby te nie przyniosły jednak należytych rezultatów, za co trudno obwiniać jedynie władze szkoły i grono pedagogiczne. W zaistniałej, niewątpliwie trudnej sytuacji wszystkie zainteresowane strony – w tym także rodzice i samo dziecko, mające już należyte rozeznanie o konsekwencjach swoich działań, powinny wykazać dobrą wolę w dążeniu do celu, jakim jest właściwa realizacja procesu edukacyjnego. Trudności adaptacyjne nie mogą stanowić podstawy do kwestionowania przez dziecko i jego rodziców podstawowych zasad, jakim podlega proces edukacyjny. Sąd dostrzega bardzo silny konflikt pomiędzy rodzicami dziecka a władzami szkoły. Nie leży jednak w jego kompetencjach ustalanie przyczyn czy osób winnych powstania tego konfliktu. Zadaniem sądu jest kontrola zgodności z prawem działań władz szkoły, występujących w roli organu administracji publicznej, podjętych w sprawie będącej przedmiotem skargi. W tym zakresie Sąd nie dostrzegł uchybień prawnych, które mogłyby stanowić podstawę uchylenia podjętych przez dyrektora szkoły decyzji. Na marginesie jedynie Sąd może stwierdzić, że zaistniały konflikt nie ma wbrew pozorom podłoża prawnego, dlatego w jego rozwiązaniu konieczne jest poszukiwanie pewnych kompromisów. Jeżeli zdaniem rodziców nie ma możliwości jakichkolwiek ustępstw z ich strony powinni oni rozważyć inne możliwości zapewnienia należytej edukacji jej synowi – w szczególności poprzez zmianę szkoły, czy skorzystanie ze szczególnych form kształcenia, przewidzianych dla dzieci wykazujących trudności adaptacyjne. Do takich form należy m.in. kształcenie specjalne, o którym mowa w art. 71b ustawy o systemie oświaty, które nie jest wbrew pozorom przeznaczone tylko dla dzieci niepełnosprawnych, a pozwala na zastosowanie specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Podejmując decyzję w tym zakresie powinni mieć na uwadze należycie rozumiane kryterium dobra dziecka. W świetle powyższych argumentów skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a zatem została oddalona, na podstawie art. 151 ustawy z 30 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.).