I OPP 65/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi P. B. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, sygn. akt II SO/Kr 8/09 w sprawie z wniosku P. B. o wymierzenie Prezesowi Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie grzywny za nieprzekazanie skargi postanawia: 1. stwierdzić przewlekłość postępowania; 2. zobowiązać Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie do wyznaczenia w terminie jednego miesiąca posiedzenia sądowego celem rozpoznania sprawy, 3. przyznać skarżącemu P. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie) kwotę 2000 (słownie: dwa tysiące) złotych. UZASADNIENIE: W dniu 14 kwietnia 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek P. B. o wymierzenie - w oparciu o art. 55 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") - Prezesowi Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie grzywny za nieprzekazanie skargi P. B. z dnia 23 marca 2009 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 16 kwietnia 2009 r. P. B. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od złożonego przez siebie wniosku w kwocie 100 zł w kasie Sądu lub na rachunek Sądu, w terminie siedmiu dni od otrzymania niniejszego wezwania. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał za pomocą poczty elektronicznej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 maja 2009 r. P. B. został wezwany do osobistego podpisania złożonego przez siebie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz do uzupełnienia tego wniosku poprzez nadesłanie określonych dokumentów. Zarządzenie to skarżący otrzymał w dniu 3 czerwca 2009 r. W dniu 10 czerwca 2009 r. P. B. nadesłał za pomocą poczty elektronicznej żądane dokumenty, jednakże nie dopełnił obowiązku osobistego podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2009 r. wniosek P. B., z uwagi na nieuzupełnienie jego braku formalnego w postaci braku podpisu wnioskodawcy, został pozostawiony bez rozpoznania. Odpis tego zarządzenie skarżący otrzymał w dniu 3 lipca 2009 r. W dniu 10 lipca 2009 r. P. B. wysłał za pomocą poczty elektronicznej sprzeciw od ww. zarządzenia (nazwany przez skarżącego "zażaleniem"). Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2009 r. sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne w dniu 28 sierpnia 2009 r. W dniu 28 sierpnia 2009 r. wyznaczony w sprawie sędzia sprawozdawca – I. D. złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie z uwagi na kontakty zawodowe z żoną skarżącego. Postanowieniem z dnia 23 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł o wyłączeniu ww. sędziego od orzekania w przedmiotowej sprawie. Następnie zarządzeniem z dnia 24 listopada 2009 r. P. B. został poinformowany, iż wniesionemu przez niego sprzeciwowi nie można nadać biegu, bowiem przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości składania pism w formie elektronicznej, w związku z czym wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od złożonego przez niego wniosku o wymierzenie grzywny. W dniu 16 grudnia 2009 r. w związku ze stwierdzeniem braku w aktach sprawy dowodu uiszczenia żądanego wpisu od wniosku zwrócono się do kasy o sprawdzenie, czy została ona wpłacona. W kasie Sadu ustalono, iż na konto Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w dniu 30 czerwca 2009 r. wpłynęła kwota 200 zł tytułem wpłaty "od dwóch wniosków z 14.04.2009 r. o wymierzenie grzywny Prezesom Sadu Rejonowego dla Krakowa Krowodrzy i Nowej Huty w Krakowie", bez podania sygnatur spraw. Ustalono, iż do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły dwa wnioski P. B. o wymierzenie grzywny – jeden Prezesowi Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy zarejestrowany pod sygn. akt II SO/Kr 8/09 (sprawa niniejsza), a drugi Prezesowi Sądu Rejonowego dla Krakowa Nowej Huty zarejestrowany pod sygn. akt II SO/Kr 7/09 (sprawa odrębna). W dniu 15 grudnia 2009 r. P. B. złożył osobiście do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Wniósł o nakazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie rozpoznania jego wniosku w terminie 2 dni oraz o zasądzenie na jego rzecz kwoty 10 000 zł. W uzasadnieniu stwierdził, iż sprawa dotyczy dostępu do informacji publicznej, a w tego typu sprawach stosownie do treści art. 21 ustawy o dostępie do informacji publicznej, skarga powinna być rozpoznana przez sąd w terminie 30 dni. Ponadto wskazał, iż wniosek o wymierzenie grzywny opłacił w dniu 30 czerwca 2009 r., dlatego też niezrozumiałe dla niego jest wezwanie go przez Sąd pismem z dnia 26 listopada 2009 r. do uiszczenia tego wpisu. Podkreślił również, że nie składał do Sądu żadnego pisma z daty 13 lipca 2009 r., oraz że wciąż nierozpoznany pozostaje jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W przedstawionym stanie faktycznym skarga P. B. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie zasługuje na uwzględnienie. Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, Dz. U. nr 179, poz. 1843 ze zm.; zwanej dalej "ustawą"). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu (przewlekłość postępowania) oraz, że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania. W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutu skargi P. B. dotyczącego szczególnego terminu przewidzianego w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001 r. nr 112, poz. 1198 ze zm.) na rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny. W art. 21 ww. ustawy przewidziano, iż "do skarg rozpatrywanych w postępowaniu o udostępnienie informacji publicznej stosuje się (z zastrzeżeniem przypadku, o którym mowa w art. 22 – tj. odmowy dostępu do informacji publicznej ze względu na wyłączenie jej jawności) przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z tym że: 1) przekazanie akt i odpowiedzi na skargę następuje w terminie 15 dni od dnia otrzymania skargi, 2) skargę rozpatruje się w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt wraz z odpowiedzią na skargę". Dokonując wykładni wskazanego przepisu należy stwierdzić, iż ustawodawca zdecydował, że co do zasady do postępowania toczącego się ze skargi wniesionej na decyzję wydaną w postępowaniu w sprawie udostępnienia informacji publicznej lub w postępowaniu w sprawie odmowy udostępnienia informacji publicznej zastosowanie mają przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z tym jednak zastrzeżeniem, iż w sprawach tych określił szczególne, krótsze terminy na przekazanie akt i odpowiedzi na skargę oraz termin na rozpatrzenie tej skargi. Terminy te, a więc m. in. termin 30 dni na rozpatrzenie skargi, mają jednak jedynie charakter instrukcyjny. Obowiązek rozpatrzenia skargi w 30 dniowym terminie stanowi wyłącznie środek dyscyplinujący ten sąd i wskazuje intencję ustawodawcy, aby maksymalnie skrócić czas oczekiwania na ewentualną weryfikację rozstrzygnięcia podmiotu zobowiązanego. Bezskuteczny upływ tego terminu nie rodzi bowiem skutków prawnych co do sposobu załatwienia sprawy (np. przyznania racji skarżącemu i uwzględnienia skargi - por. Komentarz do art. 21 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, M. Kłaczyński, S. Szuster, LEX/el. 2003; albo niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi). Ponadto należy zauważyć, iż skoro art. 21 omawianej ustawy stanowi, że do skarg w przedmiocie dostępu do informacji publicznej zastosowanie mają przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to oceny terminowości rozpoznawania tych spraw należy dokonywać z uwzględnieniem całości regulacji p.p.s.a. Należy zatem mieć na uwadze m. in. przepisy dotyczące wymogów formalnych pisma i wzywania do uzupełnienia braków formalnych, czy też procedurę orzekania w zakresie prawa pomocy. Dopiero bowiem gdy pismu z uwagi na zachowanie lub uzupełnienie wszystkich koniecznych wymogów formalnych może zostać nadany bieg i gdy zakończone zostaną ewentualne postępowania wpadkowe (np. w zakresie przyznania prawa pomocy), skarga może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Od tego zatem momentu należy oceniać terminowość rozpoznania skargi, uwzględniając, jak to już wyżej wskazano, instrukcyjny, a jednocześnie dyscyplinujący charakter 30-dniowego terminu wskazanego w art. 21 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W rozpoznawanej sprawie skarżący zainicjował swoim pismem z dnia 11 maja 2009 r. postępowanie incydentalne w zakresie przyznania mu prawa pomocy (zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata). Jednocześnie pismo to, jako nadesłane pocztą elektroniczna i w związku z tym nie zawierające własnoręcznego podpisu wnioskodawcy, zawierało braki formalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie słusznie zatem wezwał skarżącego do osobistego podpisania pisma, a wobec nieuzupełnienia tego braku pismo to pozostawił bez rozpoznania zgodnie z art. 257 p.p.s.a. Następnie skarżący wniósł sprzeciw obarczony tym samym brakiem formalnym (tj. wysłany za pomocą poczty elektronicznej i niezawierajacy własnoręcznego podpisu skarżącego, oznaczony datą 10 lipca 2009 r., a przyjęty w Sądzie w dniu 13 lipca 2009 r.). W dalszej kolejności wystąpiła konieczność wyłączenia od orzekania, w tym co do tego sprzeciwu, wyznaczonego w tej sprawie sędziego sprawozdawcy, a zatem kolejna obiektywna okoliczność, która spowodowała wydłużenie postępowania sądowego. Wskazane powyżej okoliczności były od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie niezależne, a zatem nie można stwierdzić, iż zwłoka w postępowaniu w tym zakresie była zawiniona przez Sąd Wojewódzki. Niemniej jednak należy zauważyć, iż na przedłużenie postępowania sądowoadministracyjnego wpływ miały również zawinione działania Sądu Wojewódzkiego. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż Sąd ten od dnia 30 czerwca 2009 r., kiedy to do Kasy Sądu wpłynęła kwota 200 zł uiszczona przez P. B. tytułem wpisu od dwóch jego spraw z wniosków z dnia 14 kwietnia 2009 r. o wymierzenie grzywny Prezesom Sadu Rejonowego dla Krakowa Krowodrzy i Nowej Huty w Krakowie, aż do dnia 16 grudnia 2009 r. (czyli przez okres 5,5 miesiąca) nie podjął żadnych starań celem ustalenia w jakich sprawach wpłata ta została dokonana i wobec tego, czy rzeczywiście istnieje przeszkoda w skierowaniu przedmiotowej sprawy do rozpoznania. Zwłoka taka, nawet wobec niedokładnego określenia przez skarżącego sprawy w tytule wpłaty, świadczy o naruszeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawa skarżącego do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Ponadto należy także zauważyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie do chwili obecnej nie wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego w złożonym przez niego sprzeciwie ("zażaleniu") od zarządzenia z dnia 16 czerwca 2009 r. poprzez podpisanie tego sprzeciwu, do czego jest zobligowany przepisem art. 49 § 1 p.p.s.a., a jedynie pismem z dnia 24 listopada 2009 r. poinformował P. B., iż wniesionemu przez niego sprzeciwowi nie można nadać biegu oraz wezwał go ponownie pismem z dnia 26 listopada 2009 r. do uiszczenia wpisu. W konsekwencji do chwili obecnej w niniejszej sprawie nie zostało jeszcze zakończone postępowanie w zakresie przyznania skarżącemu prawa pomocy, bowiem w aktach sprawy znajduje się nierozpoznany sprzeciw skarżącego od zarządzenia z dnia 16 czerwca 2009 r., ani też po stwierdzeniu w dniu 21 grudnia 2009 r., że skarżący uiścił wpis sądowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie wyznaczył terminu rozprawy. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, iż w niniejszej sprawie doszło do przewlekłości postępowania i mając na względzie szczególne uregulowanie dotyczące terminu rozpoznawania spraw z zakresu dostępu do informacji publicznej zobowiązać Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie do wyznaczenia w terminie jednego miesiąca posiedzenia sądowego celem rozpoznania sprawy. Okoliczność, że strona uiściła wpis sądowy przed prawomocnym załatwieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie powoduje bezprzedmiotowym załatwienia w przepisanym trybie sprzeciwu wniesionego od zarządzenia dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet w razie wyznaczenia terminu rozpoznania sprawy, jeżeli strona nie cofnęła sprzeciwu. Określając wysokość kwoty przyznanej skarżącemu od Skarbu Państwa na sumę 2000 zł Sąd miał na uwadze, iż działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie tylko w części przyczyniły się do wydłużenia postępowania sądowego, częściowo bowiem wpływ na ten fakt miały - jak to już wcześniej wskazano – okoliczności obiektywne, niezawinione przez ten Sąd. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust 2, 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. nr 179, poz. 1843 ze zm.), orzekł jak w sentencji.