I OZ 587/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 czerwca 2010r., sygn. akt II SA/Wr 552/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego we W. z dnia (...) czerwca 2009 r., Nr (...) w przedmiocie udostępnienia wglądu do wyciągu zmian gruntowych działki postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 16 lutego 2010 r. oddalił wniosek D. W. o wyłączenie wskazanych przez nią sędziów tegoż Sądu od rozpoznawania sprawy z jej skargi na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego we W. z dnia (...) czerwca 2009 r., Nr (...), w przedmiocie udostępnienia wglądu do wyciągu zmian gruntowych działki. Na to postanowienie D. W. złożyła zażalenie, w związku z czym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od tegoż zażalenia w kwocie 100 zł. W odpowiedzi, skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy tegoż Sądu wezwał skarżącą do sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących jej dochodów i innych osób prowadzących wraz z nią gospodarstwo domowe, a także zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu. W odpowiedzi D. W. wskazała, że nie pobiera żadnych dodatków mieszkaniowych, kombatanckich czy alimentacyjnych, a emerytura jej i jej męża stanowi minimum socjalne. Wyjaśniła nadto, że nie korzysta ani z pomocy społecznej, ani z pomocy osób trzecich. Do powyższego pisma wnioskodawczyni dołączyła odcinek emerytury swój i męża z kwietnia 2010 r. Postanowieniem z dnia 14 maja 2010 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia D. W. wniosła sprzeciw, w wyniku czego postanowienie referendarza utraciło moc, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 552/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie lub rodziny, w szczególności nie przedłożyła stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie. W związku z tym Sąd uznał, że wskazany przez D. W. łączny, miesięczny dochód jej i jej męża w wysokości 2.453 zł., pozwala na uiszczenie przez skarżącą wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Na to postanowienie D. W. złożyła zażalenie, z którego wynika, iż nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem oraz podniosła, że musi "żebrać w NSA w 600 procesach o pomoc bezskutecznie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 powołanej ustawy z dnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast § 3 powołanego artykułu stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Stanowi zatem pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym miejscu przypomnieć o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W związku z tym, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść kosztów postępowania. Okoliczności takich nie wskazała również w niniejszym zażaleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.