II FZ 200/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) - Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Op 534/09 przyznające prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. M. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 maja 2009 r. o sygn. akt I SA/Op 9/09 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przyznał K. M. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienia adwokata, natomiast w pozostałej części wniosek oddalił. Sąd wojewódzki oparł swoje orzeczenie na następująco ustalonym stanie faktycznym sprawy: Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, uzasadniając żądanie tym, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną oraz trójką niepełnoletnich dzieci. Posiada działkę budowlaną o pow. 6,5 ara oraz dom w budowie. Żona skarżącego uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 2.850,35zł netto. Innego majątku ani źródeł przychodów skarżący nie wskazał. Podał, że posiada zobowiązanie kredytowe w wysokości 23.000,00 CHF, co daje miesięczną ratę ok. 195 CHF. Za prąd miesięcznie płaci ok. 537zł, za telefon i Internet 360zł, za dojazdy dzieci do szkoły ok. 59zł; angielski trójki dzieci kosztuje ok. 400-450zł; czynsz za wynajmowaną od wspólnoty mieszkaniowej komórkę płaci ok. 27,17zł miesięcznie. Skarżący zwrócił uwagę, że od 28 grudnia 2007r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, ma złamany kręgosłup i powinien się rehabilitować, lecz tego nie czyni z przyczyn ekonomicznych. Zgodnie z orzeczeniem ZUS nie może pracować i zdolność do pracy ma tylko jako właściciel firmy. W trybie art. 255 p.p.s.a. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący podał, że rachunki w opłatach stałych wynoszą: telefon ok. 220zł, energia elektryczna 524,69zł, rata kredytu 192,51 CHF, do spłaty pozostało 23.332,54 CHF, opłata za mieszkanie wynosi 27,17zł (jeden pokój), bilety MPK za jedno dziecko 42,25zł, opłata za angielski 50zł (korepetycje). Skarżący oświadczył, że ani on ani żona nie posiadają oszczędności w formie lokat. Powtórzył też wcześniej podawane okoliczności dotyczące stanu jego zdrowia. Zwrócił również uwagę, że zamknął działalność gospodarczą dlatego, że była to działalność licencjonowana i do tego zobowiązany został na mocy ustawy o transporcie drogowym oraz ustawy o działalności gospodarczej. Działalności prowadzić nie może gdyż ma zablokowane konta bankowe na kwotę ok. 30.000 zł. Wznowienie działalności transportowej wymaga zabezpieczenia, którego udzielenie z powyższych względów jest niemożliwe. Skarżący ukończył dodatkowe kursy zawodowe, w tym również te warunkujące przyznanie dotacji finansowych. Interesuje się również ewentualnymi zleceniodawcami, którzy mogliby być zainteresowani jego usługami transportowymi. Na poparcie powyższych informacji skarżący przedłożył dowody z dokumentów m.in. kserokopie rachunków, pisma do Dyrektora Izby Skarbowej w O. oraz do firm transportowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 lutego 2010r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący odniósł się do okoliczności uzasadniających – w jego ocenie – wznowienie postępowania, a także zwrócił uwagę, że WSA w Opolu już trzykrotnie rozpoznawał jego wniosek o przyznanie prawa pomocy i nie dopatrzył się powodów odmowy, a jego sytuacja materialna praktycznie się dotąd nie zmieniła. Również okoliczność, że w sprawie o sygn. akt I SA/Op 9/09 skarżący wpłacił 100 zł nie ma znaczenia. Podał również, że przeciwko niemu toczy się egzekucja na kwotę ok. 50.000 zł. Nawet gdyby skarżący sprzedał wykazywaną we wniosku działkę budowlaną to nie wystarczyłoby środków na pokrycie kosztów adwokackich. Zdaniem skarżącego od organów podatkowych przysługują mu należności w kwocie 100.000 zł. Skarżący zwrócił uwagę, że niezapłacenie przez niego raty kredytu spowodowałoby licytację przez bank jego nieruchomości i jej sprzedaż po obniżonej cenie, co spowodowałoby dodatkowy wzrost jego zadłużenia. W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił wniosek skarżącego w części poprzez ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu mając na względzie określoną przez skarżącego wysokość wydatków stałych na utrzymanie (czynsz, media itd.), nadto wydatki związane z bieżącym utrzymaniem (wyżywienie, środki czystości, odzież, lekarstwa, podręczniki, przybory szkolne dla dzieci itd.) fakt pozostawania przez skarżącego bez pracy i bez prawa do zasiłku, utrzymywanie się skarżącego i jego rodziny tylko z jednego źródła dochodu – zarobków żony, te wszystkie okoliczności, zdaniem Sądu, dają podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Niewątpliwie obciążenia związane ze spłatą kredytu mieszkaniowego dodatkowo obniżają bieżące dochody rodziny skarżącego. Cywilnoprawny charakter tych zobowiązań jest niewątpliwy. Jednak powinny być brane pod uwagę przy ocenie możliwości poniesienia przez skarżącego wydatków związanych z postępowaniem sądowo-administracyjnym zainicjowanym wnioskiem o wznowienie postępowania. Trudno uznać, że konieczność spłaty kredytu pozostaje bez wpływu na stan dochodów skarżącego i jego rodziny. Dlatego tez zdaniem Sądu I instancji skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania gdyż mogłoby to nadmiernie obciążyć jego budżet. Koszty związane ze zleceniem zastępstwa procesowego byłyby już w tej sytuacji na tyle wysokie, że nie dałyby się pogodzić z kosztami utrzymania rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując na okoliczności uzasadniające – w jego ocenie – wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanego przepisu wynika także, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a. regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jej art. 199 p.p.s.a., stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wszechstronnie i wyczerpująco odniósł się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie można zarzucić Sądowi I instancji niedostatecznej analizy lub pominięcia okoliczności mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego. W okolicznościach niniejszej sprawy słusznie Sąd I instancji przyjął, że sytuacja majątkowa, w jakiej znajduje się wnioskodawca, nie uzasadnia dofinansowania go przez Skarb Państwa w pełnym zakresie. W sposób rzetelny zbadał sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, jak również uwzględnił określone wydatki stałe na utrzymanie (czynsz, media itd.), nadto wydatki związane z bieżącym utrzymaniem (wyżywienie, środki czystości, odzież, lekarstwa, podręczniki, przybory szkolne dla dzieci itd.) fakt pozostawiania przez skarżącego bez pracy i bez prawa do zasiłku, utrzymywanie się skarżącego i jego rodziny tylko z jednego źródła dochodu – zarobków żony, a także spłatę kredytu. Sąd wyciągnął trafne wnioski uznając, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie uzasadnia zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, które w sprawie o wznowienie wynoszą 200 zł. Tym bardziej, że uwzględniając żądanie w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, sąd odciążył skarżącego od znacznie wyższych kosztów i zapewnił mu profesjonalną ochronę jego interesów w postępowaniu. W tej sytuacji, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał jedynie na uwzględnienie w zakresie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym określonym w zaskarżonym postanowieniu, gdyż nie wykazano, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto skarżący nie wskazał w treści zażalenia nowych okoliczności mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, ani też naruszenia prawa przez Sąd I instancji, które mogłoby być przyczyną uchylenia zakwestionowanego postanowienia. Natomiast odmienna - od prezentowanej przez Sąd I instancji - ocena sytuacji majątkowej przez skarżącego, bez uzasadnienia tej oceny i wskazania przyczyn wadliwości poglądu Sądu nie mogła być przyczyną uwzględnienia zażalenia. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji