II SA/Bd 123/10

Dnia 10 marca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 10 marca 2010 roku sprawy ze skargi A. B. - przedstawiciela ustawowego A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Burmistrz K. (z upoważnienia którego działał Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.) przyznał A. B. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2008 r. do [...] sierpnia 2009 r. W odwołaniu złożonym przez S. G. – pełnomocnika An. B., przedstawiciela ustawowego A. B., wniesiono o uchylenie decyzji Burmistrza i przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na okres od [...] października 2009 r. tj. od daty zaliczenia do osób niepełnosprawnych, wskazanej w wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] maja 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] uchyliło ww. decyzję Burmistrza K. w części dotyczącej końcowego okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego i określił go na dzień [...] sierpnia 2009 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992; z późn. zm.; zwanej w skrócie "u.ś.r.") zasiłek pielęgnacyjny jest przyznawany na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności wydano na czas określony – wówczas prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Stosowanie zaś do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Kolegium ustaliło, że w rozpatrywanej sprawie An. B. w dniu [...] czerwca 2009 r. do wniosku dołączyła wyrok Sąd Rejonowego w B. z dnia [...] maja 2009 r. (sygn. akt VII V 866/08) zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2008 r. w ten sposób, że zalicza A. B. do osób niepełnosprawnych, ze wskazaniem, że stan zdrowia dziecka wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji na okres od [...] października 2006 r. do [...] sierpnia 2009r. Z orzeczenia z dnia [...] czerwca 2008 r. wynika natomiast, że wniosek o ustalenie niepełnosprawności został złożony "w dniu [...] czerwca 2008 r." Zgodnie zatem z art. 24 ust. 2a u.ś.r. przyznanie zasiłku mogło nastąpić wyłącznie od [...] kwietnia 2008 r. Kolegium ustaliło ponadto, że strona przedstawiła także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2007 r., które nie zaliczało A. B. do osób niepełnosprawnych. Od orzeczenia tego nie złożono odwołania, zatem nie ma ono wpływu na obecne postępowanie. Błędnie natomiast, zdaniem Kolegium, organ I instancji określił końcowy termin przyznania zasiłku na dzień [...] sierpnia 2009 r., gdyż stosownie do art. 24 ust. 4 u.ś.r. termin ten powinien przypadać na ostatni dzień miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Wobec tego w tej części decyzję Burmistrza należało uchylić i określić końcowy termin okresu przyznania zasiłku na dzień [...] sierpnia 2009 r. W skardze do sądu administracyjnego przedstawiciel ustawowy A. B. wniosła o uchylenie w całości decyzji Kolegium, zarzucając jej naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a.") oraz art. 32, art. 63, art. 69 i art. 71 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego zasiłek pielęgnacyjny powinien zostać przyznany od października 2006 r. tj. od momentu złożenia wniosku wysłanego [...] października 2006 r. do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności oraz zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. i art. 24 ust. 2 – 2a u.ś.r. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że żaden przepis prawa, a w szczególności ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia przyznania zasiłku pielęgnacyjnego od procedury odwoławczej. Takiego przepisu nie wskazało także Kolegium. Uzależnienie przyznania zasiłku od wszczęcia procedury odwoławczej jest zdaniem skarżącego naruszeniem zasady równości wobec prawa, gwarantowanej art. 32 Konstytucji RP. Skarżący wskazując na art. 35, art. 36 i art. 133 k.p.a. wniósł o nałożenie przez Sąd sankcji przewidzianych w art. 38 k.p.a. na osoby winne przedłużenia postępowania odwoławczego, po złożeniu w dniu [...] sierpnia 2009 r. odwołania w Miejsko – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w K. Zdaniem skarżącego sytuacja ta miała miejsce za przyzwoleniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jako organu kontrolujące podległe mu urzędy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Ponadto odnośnie zarzutu przedłużania procedury odwoławczej Kolegium wskazało, iż odwołanie zostało mu przekazane wraz z pismem Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] listopada 2009 r. (wpływ do Kolegium w dniu [...] listopada 2009 r.). Decyzja Kolegium została wydana w dniu [...] grudnia 2009 r., a więc z zachowaniem terminu określonego w art. 35 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Istotną kwestią w sprawie jest określenie daty początkowej okresu, na który przyznano A. B. zasiłek pielęgnacyjny w związku z wcześniejszymi postępowaniami dotyczącymi uznania go za osobę niepełnosprawną. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku. Stosownie zaś do art. 3 pkt 9 u.ś.r. ilekroć w ustawie mowa o "niepełnosprawnym dziecku" – oznacza to dziecko w wieku do ukończenia 16 roku życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Niepełnosprawnym dzieckiem, któremu można przyznać zasiłek pielęgnacyjny nie jest zatem każde dziecko, która faktycznie jest osobą niepełnosprawną, ale tylko takie, w stosunku do którego zapadało orzeczenie właściwego organu uznające niepełnosprawność dziecka. Oznacza to, że – jak zwrócił uwagę Trybunał Konsytucyjny w wyroku z dnia 27 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07, opubl. w "Orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" seria A z 2007 r., Nr 9, poz. 106; por. część III pkt 1.3 uzasadnienia wyroku TK) przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego obejmuje w istocie dwa etapy: urzędowe potwierdzenie stanu faktycznego tj. niepełnoprawności oraz przyznanie zasiłku. Dostrzegając ścisły związek tych dwóch etapów (stadiów) Trybunał we wskazanym wyroku orzekł o niegodności art. 24 ust. 2 u.ś.r. z 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP w zakresie, w jakim w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Tym samym Trybunał, w powyższym, ściśle określonym przypadku, zakwestionował prawidłowość określonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. zasady, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Trzeba jednakże zwrócić uwagę, iż po ww. wyroku ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456) została dokonana nowelizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wyniku której w art. 24 u.ś.r. został dodany ustęp 2a stanowiący, że "Jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Zdaniem Sądu nowelizacja ta usunęła wątpliwości co do konstytucyjności (zwłaszcza w odniesieniu do art. 69 Konstytucji) zawartej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. zasady, zgodnie z którą świadczenie rodzinne przysługuje począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Zasada ta w odniesieniu do świadczeń uzależnionych od wcześniejszego orzeczenie o niepełnosprawności poprzez art. 24 ust. 2a u.ś.r. uległa takiej modyfikacji, iż wnioskodawca nie jest już obciążany odpowiedzialnością za błędy i opieszałość organów orzekających o niepełnosprawności. W przypadku bowiem, kiedy takie błędy lub opieszałość wystąpiły, a ostatecznie uznano, iż dana osoba jest osobą niepełnosprawną – zasiłek przysługuje od momentu, kiedy osoba ta zdecydowała się ubiegać się o pomoc Państwa, składając wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnoprawności. Ponadto rozwiązanie to zdaniem sądu jest zgodne też z wyrażoną w preambule Konstytucji zasadą pomocniczości. W świetle tej zasady wynikający z art. 69 Konstytucji RP obowiązek władz publicznych pomocy osobom niepełnosprawnym oznacza konieczność wspierania przez Państwo osób niepełnosprawnych, a nie obowiązek zastąpienia osób niepełnosprawnych (lub ustawowych przedstawicieli takich osób) w ich staraniach o zabezpieczenie egzystencji, przysposobienie do pracy czy komunikacji społecznej. W świetle powyższego istotnym było ustaleniem w sprawie, iż An. B. – przedstawiciel ustawowy A. B., podjęła starania o ustalenie stopnia niepełnosprawności w październiku 2006 r. jednakże wniosek ten został rozpatrzony odmownie orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] stycznia 2007 r. (nr [...] – k. 18 akt administracyjnych organu I instancji). Z akt sprawy nie wynika, żeby pomimo negatywnego orzeczenia, zostało od niego złożone odwołanie (okoliczność braku odwołania przyznał także pełnomocnik na rozprawie przed Sądem). Następny wniosek o ustalenie niepełnosprawności został złożony w dniu [...] kwietnia 2008 r. (a nie [...] maja 2009 r. jak wskazało Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę treść dokumentów wskazanych przez Kolegium – w skutek oczywistej omyłki pisarskiej). Dopiero w rezultacie rozpatrzenia tegoż wniosku, na mocy wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] maja 2009 r., uznana została niepełnosprawność A. B. Wobec tego, skoro wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego został złożony w dniu [...] czerwca 2009 r. tj. w okresie trzech miesięcy od wyroku Sądu orzekającego niepełnosprawność – zasadnie Kolegium uznało, iż w tej sytuacji ma zastosowanie art. 24 ust. 2a u.ś.r. "Orzeczeniem o niepełnosprawności", o którym mowa w tym przepisie jest bowiem orzeczenie uznające, iż dana osoba jest niepełnoprawna, a nie orzeczenie "dotyczące" niepełnosprawności tej osoby w ten sposób, że odmawia się uznania, iż taka niepełnosprawność istnieje. Zasadnie skarżący wskazuje na przewlekłość postępowania międzyinstancyjnego. Z akt sprawy nie wynika, aby zaistniała jakakolwiek przeszkoda w dotrzymaniu przez organ I instancji określonego w art. 133 k.p.a. siedmiodniowego terminu na przesłanie odwołania wraz z kwestionowaną decyzją i aktami sprawy organowi odwoławczemu. Tym niemniej zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm., zwanej w skrócie "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W kontrolowanej sprawie niewątpliwa opieszałość organu I instancji nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie podjęte przez Kolegium, gdyż nie ograniczyła praw strony do obrony jej praw, w szczególności przez pominięcie jakichkolwiek istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Z tego względu podniesiony zarzut nie mógł skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Kolegium. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż w przypadku bezczynności organu strona postępowania administracyjnego może wymóc na organie działanie poprzez złożenie zażalenia do organu wyższego stopnia na niezałatwienie sprawy w terminie (art. 37 § 1 k.p.a.), a następnie skargi do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a ). Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.