II OZ 650/10

Dnia 7 lipca 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G.W. i K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2010 roku, sygn. akt IV SA/Wa 1690/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi G. W. i K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2009 roku Nr [...] w przedmiocie ustalenia kary biegnącej za wprowadzenie ścieków do środowiska postanawia: oddalić zażalenie. 1 6 Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił spółce G. Wodociągi i Kanalizacja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia (...) lipca 2009 r. w przedmiocie ustalenia kary biegnącej za wprowadzenie ścieków do środowiska. Jak wskazał Sąd I instancji, w uzasadnieniu wniosku Spółka wyjaśniła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego, w tym wpisu stosunkowego od skargi w wysokości 36 164, 00 zł. Skarżąca jest gminną spółką kapitałową, 100% udziałów Spółki należy do Gminy G.. Podkreślono, iż rada gminy G. jest wyłącznym decydentem w zakresie ustalania wysokości cen za dostarczoną przez Spółkę wodę i odbiór ścieków. Na dzień złożenia skargi ceny usług należą do najniższych w województwie i nie odzwierciedlają ponoszonych kosztów. W dniu 27 stycznia 2010 r., na wezwanie Sądu, skarżąca Spółka złożyła przedmiotowy wniosek w przewidzianej prawem formie, tj. na urzędowym formularzu PPPr. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej Spółce W sprzeciwie wniesionym od powyższego postanowienia skarżąca Spółka wskazała, iż w kwestionowanym postanowieniu błędnie uznano, że skarżąca posiada możliwości finansowe do dokonania chociażby częściowego wpisu stosunkowego w przedmiotowej sprawie. Podniesiono, że celem Spółki wynikającym z jej struktury własnościowej i charakteru jest zaspokajanie potrzeb społecznych, nie zaś generowanie zysku w powszechnym tego słowa znaczeniu. Dodatkowo podano, że majątek przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w postaci głównie budowli i urządzeń służących do poboru wody i odprowadzania ścieków nie może być oceniany z punktu widzenia efektywności, gdyż służy on realizacji celów społecznych. Poza tym niewyobrażalne jest, w ocenie Spółki, iż mogłaby ona zbyć chociażby część tego majątku, ponieważ wszystkie elementy majątku tworzą zwarty system. Ponadto, jak podkreślono, znaczna część majątku i środków trwałych Spółki jest zużyta i zdegradowana. W ocenie strony skarżącej posiadanie zatem przez Spółkę majątku nawet o znacznej wartości oraz środków na kontach bankowych nie dają podstaw do uznania, że posiada ona dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nadto wskazano, że znaczną część środków finansowych strona skarżąca, będąca gminną spółką kapitałową, uzyskuje od gminy. Gmina, w formie aportów w latach ubiegłych jak i obecnie, przyznała Spółce, przelewając na jej konta, środki finansowe na konkretne cele. Zdaniem skarżącej oznacza to, że środki te nie są i nie mogą być swobodnie wydatkowane przez Spółkę, a tym samym nie mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Odnosząc się do faktu posiadania środków finansowych na kontach bankowych w wysokości 323.168, 24 zł wskazano, że nie są one do dyspozycji Spółki, zostały one bowiem uzyskane od gminy na konkretne cele, z których Spółka musi się rozliczyć. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr wniosku o przyznanie prawa pomocy, uzupełnionego nadesłanymi dokumentami wynika, iż Spółka posiada trzy rachunki bankowe, tj.: 1) w Banku Zachodnim WBK SA ze stanem 31 343,66 zł na dzień 31.12.2008 r.; 2) w Banku Ochrony Środowiska SA ze stanem 80 416, 77 zł na dzień 31.12.2008 r.; 3) w Banku Spółdzielczym w Głubczycach ze stanem 211 407, 81 zł na dzień 31.12.2008 r. Na dzień złożenia wniosku Spółka posiadała zatem środki finansowe w łącznej wysokości 323 168,24 zł. Sąd I instancji wyjaśnił, że przedmiotem działalności Spółki jest m.in. pobór, uzdatnianie dostarczanie wody oraz odprowadzanie i oczyszczanie ścieków. Chcąc realizować zamierzoną działalność, Spółka musi się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego - także kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi, których właściwość obejmuje m.in. kontrolę wydawanych przez organy administracji publicznej aktów (decyzji administracyjnych, postanowień) w przedmiocie kar pieniężnych za wprowadzanie do środowiska ścieków z naruszeniem wymaganych warunków. Powinna zatem w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych. Sąd I instancji podkreślił, że z nadesłanych przez Spółkę wyciągów wynika, że środki zdeponowane na rachunkach bankowych wielokrotnie przekraczają wskazaną wysokość wpisu od skargi. Odpowiednia część tych środków może zostać zatem przeznaczona na uiszczenie należnej opłaty sądowej bez uszczerbku w bieżącej działalności Spółki. W ocenie Sądu I instancji, przeznaczenie środków finansowych, którymi dysponowała Spółka, na inne cele niż pokrycie kosztów sądowych, nie może być przyczyną uznania, że Spółka taka spełnia przesłanki dla przyznania prawa pomocy. Uznanie wszelkich bieżących wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz zobowiązań za priorytetowe wobec kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym należy uznać za nieuzasadnione, albowiem takie rozumowanie prowadziłoby do wniosku, że jakiekolwiek problemy finansowe przedsiębiorcy powinny każdorazowo skutkować koniecznością obciążenia tymi kosztami Skarbu Państwa. Sąd I instancji podkreślił także, że Spółka nie znajduje się w stanie upadłości, posiada środki finansowe na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 323 168, 24 zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje pewne dochody z bieżącej działalności. Dodatkowo wskazano, że strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna wykazać brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania sądowego na gruncie wszystkich dostępnych jej źródeł finansowania. Jeżeli istotnym źródłem finansowania działalności spółki z o.o. są środki pochodzące od Gminy, to osoba prawna powinna wykazać brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania także w zakresie tego źródła, czego wnioskująca Spółka w niniejszej sprawie nie wykazała. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca Spółka. Wniosła o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy. W ocenie Spółki, Sąd I instancji nie rozważył czy i jakie przypuszczalnie koszty powstaną w dalszym postępowaniu. Ponadto, fakt niepozostawania spółki w stanie upadłości i posiadanie płynności finansowej, a także uzyskiwanie dochodów z bieżącej działalności, nie przesądza o możliwościach spółki do ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem Spółki, strona w jasny i pełny przedstawiła argumentację uzasadniającą przyznanie jej prawa pomocy. Fakt posiadania przez nią zasobów finansowych nie świadczy o możliwości swobodnego nimi dysponowania. Charakterystyka działalności Spółki ma kolosalne znaczenie, a uiszczenie wpisu może mieć wpływ na płynność finansową wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego. W konsekwencji nawet w sytuacji, gdy z oświadczenia o majątku i dochodach wynikać będzie brak środków do partycypacji w kosztach postępowania, uprawnione jest oddalenie wniosku strony, jeśli nie stanie to na przeszkodzie realizacji prawa do sądu. Skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych i samorządowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by przyznanie prawa pomocy kompensowało brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w 16 kwietnia 2007 r., I FZ 123/07). We wniosku Spółka podniosła, że nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jest związana planem wydatków, w którym nie uwzględniono kosztów postępowania sądowego. Nie wykazała jednak, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bowiem w dniu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka na rachunkach bankowych takie środki posiadała. Jeżeli kwota posiadane przez Spółkę przeznaczone zostały na inne cele niż koszty sądowe, to w tej sytuacji Spółka powinna dokonać zmiany planu wydatków we właściwym trybie, bowiem brak takiego działania oznacza w istocie automatyczne przerzucanie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Skoro wnioskodawca nie kwestionuje, że ma na swoim koncie określone środki finansowe, a jedynie, że nie może wykorzystać ich w celu ponoszenia kosztów sądowych, należy odmówić wnioskującemu przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2007 r., II OZ 707/07). Odnosząc się do zarzutów zażalenia należy wskazać co następuje. Po pierwsze, Sąd I instancji nie był zobowiązany rozważać czy i jakie koszty powstaną w dalszym postępowaniu, bowiem strona ograniczyła swój wniosek jedynie do zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Nie sposób też uznać, że Sąd I instancji przesądził o braku podstaw do przyznania prawa pomocy jedynie w oparciu o stwierdzenie, że Spółka nie pozostaje w upadłości, posiada płynność finansową i uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Był to niewątpliwie jeden z elementów pełnej i wyczerpującej oceny sytuacji finansowej Spółki w kontekście przesłanek do przyznania prawa pomocy. Jednocześnie Sąd I instancji nie był zobowiązany do oceniania charakteru działalności Spółki, bowiem przesłanką przyznania prawa pomocy jest jedynie sytuacji finansowa strony, a ta, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, nie uzasadniała przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Niemniej jednak wyjaśnić należy, że celem regulacji umożliwiającej samorządom tworzenia spółek kapitałowych było zapewnie im bardziej efektywnego działania. Nie oznacza to jednak, że spółka taka ze swojej formy organizacyjnej czerpie jedynie korzyści, bowiem ciążą na niej takie same obowiązki jak na każdym innym uczestniku obrotu gospodarczego. Z tych względów, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu ----------------------- 5 4