II FZ 188/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf- Kalamala, , , po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 1859/09 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 8 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1859/09, mocą którego oddalono wniosek T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia Sąd podał, że Skarżąca wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 100 zł uzasadniając, że ma zobowiązania wobec ZUS i US w S. Ponosi koszty leczenia siebie, męża i syna – wskazała przy tym na pogorszenie stanu zdrowia, co ma wpływ na egzystencję rodziny. Posiada wierzytelności u swoich klientów w wysokości 100.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem (ur. w 1998 r.). W rubryce dotyczącej majątku i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie wskazała, że w 1997 r. przekazała z mężem gospodarstwo rolne w M. swojej córce E. W 2003 r., z powodu choroby córki A., sprzedali wszystko, a uzyskane środki przekazali na jej leczenie. Córka zmarła w 2004 r. Obecnie Skarżąca z mężem mają zapewnione dożywotnie prawo mieszkania u dzieci. W 2005 r. Strona zmuszona była rozpocząć działalność gospodarczą ze środków uzyskanych w ramach pomocy de minimis. Jako dochody rodziny wymieniła rentę męża w kwotce 500 zł (200 zł jest zajęte w wyniku egzekucji) i 800 zł z pracy, przy czym obecnie mąż jest na chorobowym i nie wiadomo, czy będzie jeszcze pracować. Syn otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 152 zł. Natomiast Strona – jak wskazała – nie ma żadnych dochodów, gdyż wszystko przeznacza na zadłużenia wobec Urzędu Skarbowego z tytułu podatku VAT, który w 2010 r. wyniósł około 20.000 zł. W związku z postępowaniem komorniczym od września 2009 r. nie prowadzi produkcji kostki, stara się odzyskać swoje wierzytelności – prowadzone są w związku z tym sprawy w sądach, które udzielają jej pomocy w formie zwolnienia od ponoszenia opłat i wyznaczania pełnomocnika z urzędu. Skarżąca podała, że ponosi miesięczne wydatki: na leki 150 zł, na syna 200 zł, na gaz 50 zł, wodę 150 zł, wizyty prywatne 150 zł, na paliwo 150 zł oraz 300 zł na cel, który jest nieczytelny. Wskazała, że czasami zwraca się o zwłokę w dokonywaniu opłat wynikających z wezwań. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że Strona choruje, ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności od 24.11.2009 r. do 31.03.2013 r. Od stycznia do listopada 2010 r. uzyskała z działalności gospodarczej przychód w wysokości 267.842,57 zł i dochód 72.521,93 zł. Renta męża Skarżącej wynosi netto 522,96 zł, a saldo obciążeń komorniczych wynosiło w 2009 r. 5.517,71 zł. Strona jest właścicielem nieruchomości rolnej (0,43 ha) w 1/2. Syn skarżącej posiada orzeczenie o niepełnosprawności od urodzenia, natomiast mąż posiada umiarkowany stopień od marca 1997 r. Suma blokad na rachunku bankowym z tytułu egzekucji komorniczych wynosiła w marcu 2009 r. 158.765 zł. Odnosząc się do wniosku Strony Sąd na wstępie wskazał na art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej P.p.s.a. Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi. Wskazał, że dochód z prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa P.H.U. "K." odnotowany za listopad 2010 r. wyniósł 72.521.93 zł, zaś za grudzień 66.473.12 zł. Powyższe dowodzi, że choć Strona od września 2009 r. zaprzestała produkcji kostki, to prowadzona przez nią działalność gospodarcza (według PKWiU obejmująca poza kamieniarstwem usługi w zakresie reklamy, sprzedaży mebli i wyposażenia biurowego, komputerów oraz sprzętu telekomunikacyjnego, drukowania gazet, działalności poligraficznej, usług posadzkarskich, tapetowania i oblicowywania ścian oraz usługi pomocnicze związane z ubezpieczeniami oraz funduszami emerytalno-rentowymi) przynosi stale niemałe dochody. Co więcej, deklarowana wysokość przychodu za ostatnie dwa miesiące 2010 r. wskazuje na dużą efektywność zarejestrowanej działalności. Powyższe wskazuje, że majątkowa sytuacja wnioskodawczyni, pomimo niskich świadczeń rentowych jej męża oraz obciążeń komorniczych i egzekucyjnych jest dobra, zwłaszcza na tle zamożności przeciętnej polskiej rodziny. Uzupełniająco Sąd dodał, że Skarżącej przysługują wierzytelności względem dłużników na łączną kwotę 100. 000 zł. Zaległości Strony z tytułu podatku rolnego za rok 2009 r. zostały rozłożone na raty w wysokości 150 zł. Odnosząc się do przedstawionej obszernej dokumentacji lekarskiej Strony (część dotyczy 2003 r.), jej męża oraz syna, jak również opisanych przez Stronę dramatów rodzinnych (ciężka choroba a następnie śmierć córki) Sąd podkreślił, że kryterium przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest przede wszystkim sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego rodziny, a nie zdrowotna. Ta ostatnia oczywiście wpływa na stan majątkowy, chociażby przez zdolność do pracy zarobkowej, nie mniej nie może stanowić zasadniczego argumentu przy udzieleniu zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, gdy strona posiada środki pieniężne na uiszczenie wymaganego wpisu od skargi i pomimo orzeczonego stopnia niepełnosprawności jest w stanie prowadzić działalność gospodarczą. Jak wynika z decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25 marca 2010 r., u Strony stwierdzono stan niepełnosprawności w stopniu lekkim (do dnia 31 marca 2013 r.) przy zachowaniu zdolności do świadczenia pracy, jakkolwiek ze wskazaniem prac lekkich. Strona od 2005 r. prowadzi w sposób niezakłócony działalność gospodarczą, która stanowi zasadnicze źródło utrzymania trzyosobowej rodziny. Z tych względów, zarówno przedłożona przez Stronę decyzja o stopniu niepełnosprawności jak i karty leczenia szpitalnego nie mogą stanowić uzasadnionej przesłanki do zwolnienia od wpisu od skargi. Uzasadnienia dla pozytywnego rozpoznania wniosku nie może przy tym stanowić powoływanie się przez Stronę na fakt zwolnienia jej od kosztów sądowych w innych postępowaniach sądowych, gdyż przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych oceniane są każdorazowo na dzień złożenia wniosku oraz przy uwzględnieniu tego, co strona zadeklarowała. W zażaleniu od powyższego postanowienia Strona wniosła o jego uchylenie, gdyż nie jest prawdą, że osiąga dochody. Stwierdziła, że od połowy 2010 r. ma straty, a urząd skarbowy zabiera jej podatek VAT na poczet zaległych zobowiązań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Wynika to z faktu, że Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie w zasadniczej jego części na błędnych ustaleniach faktycznych. Z jednej strony w opisie stanu faktycznego Sąd podał, że Skarżąca "od stycznia do listopada 2010 r. uzyskała z działalności gospodarczej przychód w wysokości 267.842,57 zł i dochód 72.521,93 zł (str. 3 uzasadnienia)", a z drugiej strony w rozstrzygnięciu stwierdził, że "dochód z prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa P.H.U. "K." odnotowany za listopad 2010 r. wyniósł 72.521.93 zł, zaś za grudzień 66.473.12 zł" (str. 5). Z powyższego jednoznacznie wynika, że Sąd się pomylił, bowiem kwotę dochodu za jedenaście miesięcy potraktował jako dochód z jednego miesiąca, a następnie na tezie o znacznym miesięcznym dochodzie w głównej mierze oparł argumentację, że Strona jest w tym postępowaniu w stanie ponieść koszty postępowania. Powyższy błąd powoduje, że zaskarżone postanowienie nie może się ostać, bowiem był to najważniejszy argument Sądu przemawiający za oddaleniem wniosku. Zarówno z treści zażalenia, jak i z przedłożonych dokumentów wynika, że od sierpnia do grudnia 2010 r. Strona poniosła stratę, co nie zmienia faktu, że rok 2010 zamknęła z łącznym dochodem 66.473,12 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę będzie obowiązany ocenić całokształt sytuacji Strony uwzględniając także tę okoliczność. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.