II SA/Wa 1824/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Agnieszka Żak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2010 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany dodatkowy urlop wypoczynkowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Komendanta [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 62 ust. 2, art. 64 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 95 pkt 2 oraz art. 97 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.), § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 maja 2004 r. w sprawie urlopów żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2004 r. Nr 138, poz. 1465 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Komendanta C. w P. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]. odmawiającą przyznania i wypłaty [...] K. K. ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany dodatkowy urlop wypoczynkowy w związku z pełnieniem służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia w latach 2006-2008. W uzasadnieniu powyższej decyzji Dowódca Wojsk Lądowych podniósł, iż [...] K. K. ostatnio pełnił zawodową służbę wojskową na stanowisku kierownika gabinetu stomatologicznego C. (dalej C.) w P. i został zwolniony ze służby z dniem 31 stycznia 2009 r. W dniu 7 stycznia 2009 r. wymieniony żołnierz wystąpił z wnioskiem o wypłacenie mu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w związku z pełnieniem służby w szczególnych warunkach. Komendant C. pismem z dnia 16 stycznia 2009 r. nr [...] odmówił zapłaty powyższego świadczenia. Zainteresowany złożył w dniu 25 lutego 2009 r. w Sądzie Rejonowym w P. pozew o zapłatę, a Sąd postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. przekazał sprawę Komendantowi C. jako rzeczowo i miejscowo właściwemu organowi do jej rozpatrzenia w postępowaniu administracyjnym. Komendant C. w P. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. odmówił K. K. wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany dodatkowy urlop wypoczynkowy w związku z pełnieniem służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia, stwierdzając, iż wnioskodawca w czasie pełnienia służby nie nabył prawa do dodatkowego urlopu wypoczynkowego. K. K. odwołał się od powyższej decyzji i wniósł o przyznanie mu oraz wypłacenie przedmiotowego świadczenia w kwocie 7.583 zł wraz z należnymi odsetkami. Odwołujący się podniósł, iż organ I instancji bezpodstawnie obciąża go odpowiedzialnością za zaniechanie dopełnienia obowiązków wynikających z ustawy pragmatycznej, nałożonych na pracodawcę (organ wojskowy) z tytułu niewystąpienia przez C. w P. do odpowiednich organów w sprawie ustalenia prawa do dodatkowego urlopu wypoczynkowego. Dowódca Wojsk Lądowych nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania i rozstrzygnięciem z dnia [...] sierpnia 2009 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, iż Komendant C. w P. wydał rozstrzygnięcie zgodne ze stanowiskiem zawartym w piśmie Dyrektora Departamentu Spraw Socjalnych Ministerstwa Obrony Narodowej (zgodnie z § 10 ust. 2 ww. rozporządzenia, będącego departamentem MON właściwym do spraw bhp) z dnia 29 kwietnia 2009 r. nr [...] dotyczącym interpretacji przepisów w sprawie prawa do dodatkowego urlopu wypoczynkowego za szkodliwe warunki służby. Z pkt 3 i 4 tego pisma wynika, że [...] K. K. de facto nie nabył uprawnień do dodatkowego urlopu wypoczynkowego w trybie określonym w rozporządzeniu. Zgodnie z § 2 ust. 1 tego przepisu, żołnierzowi zawodowemu przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy z dniem nabycia uprawnień uzasadniających udzielenie tego urlopu, tj. datą zaliczenia służby do odpowiedniego stopnia uciążliwości lub szkodliwości dla zdrowia przez Dyrektora DSS, co w przypadku zainteresowanego nie nastąpiło. Ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, w tym za dodatkowy urlop wypoczynkowy niewykorzystany w roku zwolnienia ze służby oraz za lata poprzednie, zgodnie z art. 95 pkt 2 oraz art. 97 ustawy pragmatycznej, można przyznać żołnierzowi zawodowemu, który nabył prawo do tego urlopu na mocy przepisów prawa (art. 61 i art. 62 ustawy) lub w trybie administracyjnym, określonym w art. 62 ust. 2 ustawy oraz art. 10 ust. 2 ww. rozporządzenia. Ustalenie prawa do dodatkowego urlopu wypoczynkowego dla zainteresowanego z tytułu pełnienia służby w warunkach uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia nie miało miejsca, natomiast strona postępowania w trakcie trwania służby wojskowej nie podjęła żadnych czynności w celu dochodzenia swych uprawnień w sprawie ustalenia prawa do tego urlopu. W związku z powyższym nie można przyznać prawa do ekwiwalentu pieniężnego w zamian za niewykorzystanie prawa do dodatkowego urlopu wypoczynkowego, jeżeli prawo do tego urlopu nie zostało dla strony postępowania ustalone. Decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] sierpnia 2009 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez K. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wymieniony podniósł, iż od dnia 12 maja 1997 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. pełnił funkcję kierownika gabinetu stomatologicznego Ambulatorium z Izbą Chorych w C. w P. Na podstawie kolejnych decyzji nr [...] przyznano mu dodatek za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych w wysokościach przewidzianych przepisami prawa. Z uwagi na narażenie na szkodliwe działanie miejscowe wibracji wywołane narzędziami pneumatycznymi przez ponad połowę obowiązującego czasu służby, stanowisko zajmowane przez skarżącego zostało zakwalifikowane do drugiego stopnia szkodliwości. Natomiast od dnia 1 stycznia 2006 r. otrzymał on dodatek do uposażenia w związku z wykonywaniem pracy w bezpośrednim kontakcie lub styczności z materiałem zakaźnym lub chorymi zakaźnie. Ponadto, karta opisu stanowiska skarżącego z dnia 19 września 2005 r. oraz z dnia 18 października 2006 r., w części dotyczącej określenia stopnia szkodliwości warunków pełnienia służby, potwierdza trzeci stopień tej szkodliwości. Wykonywanie służby w bezpośrednim kontakcie lub styczności z materiałem zakaźnym lub chorymi zakaźnie ludźmi zostało wyszczególnione w § 10 ust. 1 pkt 3 lit. l rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 maja 2004 r. w sprawie urlopów żołnierzy zawodowych. Tymczasem organ wojskowy nie wystąpił do dyrektora departamentu Ministerstwa Obrony Narodowej właściwego do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy o zaliczenie służby skarżącego do odpowiedniego stopnia uciążliwości lub szkodliwości dla zdrowia uprawniających do uzyskania urlopu dodatkowego w wymiarze określonym w art. 62 ust. 2 ustawy pragmatycznej. W ocenie skarżącego, brak zgłoszenia przez Komendanta C. Dowódcy Wojsk Lądowych wykonywania przez skarżącego służby w narażeniu na czynniki szkodliwe dla zdrowia i w dalszej kolejności niezłożenie przedmiotowego wniosku było zaniedbaniem ze strony przełożonego oraz niewypełnieniem dyspozycji ustawowej i jako takie nie może przesądzać o prawie do urlopu dodatkowego, bądź jego braku. Skarżący stwierdził, iż prawo nakłada na pracodawcę (w tym wypadku organ wojskowy) obowiązek dbałości o wykorzystanie przez żołnierza urlopów w określonych terminach nawet, jeśli żołnierz o to sam nie występuje. Nie można zatem argumentować odmowy przyznania urlopu przysługującego z mocy prawa tym, że zainteresowany o taki urlop nie wystąpił. Skarżący, który legitymował się trzecim stopniem szkodliwości wyszczególnionym w karcie opisu stanowiska, miał prawo oczekiwać, iż odpowiednie służby w zakładzie pracy dopełnią stosownych formalności nałożonych na nie przez prawo. W odpowiedzi na skargę Dowódca Wojsk Lądowych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W świetle art. 134 § 1 wyżej powołanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie zarówno Komendant C. w P. jak i Dowódca Wojsk Lądowych uznali, iż skarżącemu nie przysługuje ekwiwalent za niewykorzystany dodatkowy urlop wypoczynkowy w związku z pełnieniem służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia w latach 2006-2008, albowiem wymieniony nie nabył prawa do tego urlopu. Wynikało to z faktu, iż w przypadku skarżącego nie nastąpiło zaliczenie jego służby do odpowiedniego stopnia uciążliwości lub szkodliwości dla zdrowia przez dyrektora MON właściwego do spraw bhp. W świetle postanowień art. 95 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przysługuje ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, w tym za dodatkowy urlop wypoczynkowy, niewykorzystany w roku zwolnienia ze służby oraz za lata poprzednie, nie więcej jednak niż za trzy lata. Z samej istoty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy wynika, iż wypłata ekwiwalentu jest jednorazowym świadczeniem przysługującym w razie niewykorzystania urlopu z powodu rozwiązania stosunku służbowego. Innymi słowy staje się zamiennikiem finansowym niezrealizowania prawa do odpoczynku (urlopu) w naturze w trakcie pozostawania w służbie. Zgodnie z art. 62 ust. 2 ww. ustawy, żołnierz zawodowy pełniący zawodową służbę wojskową w warunkach uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia otrzymuje corocznie, w zależności od ustalonego w odrębnych przepisach stopnia szkodliwości, dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze: 1) pięciu dni roboczych - przy pierwszym stopniu szkodliwości; 2) siedmiu dni roboczych - przy drugim stopniu szkodliwości; 3) dziesięciu dni roboczych - przy trzecim stopniu szkodliwości; 4) piętnastu dni roboczych - przy czwartym stopniu szkodliwości. Ustęp 6 powołanego artykułu stanowi, iż w razie zbiegu uprawnień do dodatkowych urlopów wypoczynkowych z różnych tytułów żołnierzowi zawodowemu przysługuje tylko jeden urlop w wymiarze najkorzystniejszym, z wyjątkiem dodatkowego urlopu z tytułu szkodliwych dla zdrowia warunków służby, z zastrzeżeniem ust. 7 (łączny wymiar urlopu wypoczynkowego i dodatkowych urlopów wypoczynkowych w danym roku kalendarzowym nie może przekroczyć pięćdziesięciu dni roboczych). Z kategorycznego sformułowania zawartego w art. 62 ust. 2 ustawy pragmatycznej "żołnierz zawodowy pełniący zawodową służbę wojskową w warunkach uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia otrzymuje corocznie (...) dodatkowy urlop wypoczynkowy" wprost wynika, iż prawo żołnierza do urlopu wypoczynkowego jest jego prawem podmiotowym o charakterze osobistym, niezbywalnym i przysługującym z mocy ustawy. Zatem to na organie – jako pracodawcy - spoczywa z urzędu obowiązek ustalenia, czy żołnierz nabywa prawo do takiego urlopu i w jakim wymiarze. Powyższą kwestię regulowało obowiązujące w dacie orzekania rozporządzenie wykonawcze Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 maja 2004 r. w sprawie urlopów żołnierzy zawodowych. W § 10 ust. 1 rozporządzenia określone zostały stanowiska służbowe, na których pełnienie służby w pełnym wymiarze czasu pracy zostało zaliczone jako szkodliwe dla zdrowia. W świetle ust. 2 powołanego § 10, zaliczenia służby żołnierza do odpowiedniego stopnia uciążliwości lub szkodliwości dla zdrowia uprawniających do uzyskania urlopu, o którym mowa w ust. 1, w wymiarze określonym w art. 62 ust. 2 ustawy dokonuje dyrektor departamentu Ministerstwa Obrony Narodowej właściwego do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy, na wniosek odpowiednio dowódcy rodzaju Sił Zbrojnych, dowódcy okręgu wojskowego, dowódcy korpusu, Szefa Wojskowych Służb Informacyjnych, Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej, Dowódcy Garnizonu Warszawa albo właściwego dyrektora lub szefa komórki organizacyjnej Ministerstwa Obrony Narodowej, zgłoszony w porozumieniu z szefem komórki organizacyjnej Ministerstwa Obrony Narodowej właściwej do spraw zdrowia. Zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia, żołnierzowi przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy z dniem nabycia uprawnień uzasadniających udzielenie tego urlopu. W świetle powyżej powołanych przepisów nieuprawnione jest twierdzenie organów orzekających w niniejszej sprawie, iż żądanie przez skarżącego wypłaty ekwiwalentu jest bezzasadne z tej przyczyny, iż skarżący nie nabył prawa do urlopu wypoczynkowego. To stwierdzenie jest przedwczesne, albowiem Komendant C. w P., jako udzielający urlopu dowódca jednostki (§ 4 rozporządzenia), nie ustalił skarżącemu prawa do urlopu dodatkowego. Tym bardziej nieuzasadniona jest argumentacja, iż prawa do dodatkowego urlopu wypoczynkowego skarżącemu nie ustalono, gdyż żołnierz w trakcie służby nie podjął czynności zmierzających do ustalenia mu tego prawa. Podkreślenia wymaga, iż ustaleń w powyższym zakresie dokonuje pracodawca (organ wojskowy) z urzędu, albowiem to na nim ciąży obowiązek realizowania uprawnień żołnierza wynikających ze stosunku służbowego. Trzeba mieć na uwadze, iż w świetle postanowień art. 75 ust. 1 ustawy pragmatycznej, roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, w tym należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej (także ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy), ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jak już wcześniej wskazano, żołnierzowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, w tym za dodatkowy urlop wypoczynkowy, niewykorzystany w roku zwolnienia ze służby oraz za lata poprzednie, nie więcej jednak niż za trzy lata. Zatem żołnierz ma prawo żądać, aby organ wojskowy już po rozwiązaniu stosunku służby wojskowej (w niniejszej sprawie skarżący wystąpił ze stosownym wnioskiem do dowódcy jednostki jeszcze przed ustaniem stosunku służbowego) ustalił, czy w trzyletnim okresie poprzedzającym rozwiązanie stosunku służby przysługiwało mu prawo do przedmiotowego urlopu, a w dalszej kolejności ekwiwalentu pieniężnego za jego niewykorzystanie. W analizowanej sprawie wniosek skarżącego nie jest oczywiście bezzasadny, albowiem skarżący w rozumieniu przepisów płacowych wykonywał służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia, co zostało potwierdzone decyzjami przyznającymi wymienionemu dodatek specjalny z tego tytułu. Zatem rozpatrzenie wniosku strony wymaga przeprowadzenia procedury zaliczenia służby żołnierza do odpowiedniego stopnia uciążliwości lub szkodliwości dla zdrowia uprawniających do uzyskania urlopu, o której mowa w § 10 ust. 2 powołanego rozporządzenia. Dopiero niezkawalifikowanie służby skarżącego do grupy stanowisk, na których pełnienie służby jest szkodliwe dla zdrowia, będzie stanowiło podstawę wydania dla strony decyzji odmownej. Mając na uwadze, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, czym naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz dokonały błędnej interpretacji art. 62 ust. 2 ustawy pragmatycznej, skargę należało uwzględnić i uchylić wadliwe decyzje. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.