II GSK 664/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia del. WSA Krystyna Czajecka – Szpringer Protokolant Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 lutego 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 2096/09 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz J. J. kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 lutego 2010 r. o sygnaturze VI SA/Wa 2096/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2009 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych. Sąd I instancji przyjął, że zasadnie odmówiono J. J. wpisu na listę radców prawnych z uwagi na brak spełnienia jednej z wymaganych obligatoryjnych przesłanek. Chodzi o okresy wykonywania tzw. praktyki dla doktora nauk prawnych bez odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu mógł ubiegać się o wpis na listę radców prawnych, a więc wymagającej wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanej ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.). Zaliczono łączny czas praktyki 1 roku 4 miesięcy i 8 dni w okresie ostatnich 5 lat, licząc od dnia złożenia wniosku, tj. w dniu 31 marca 2009 r. Odbycie praktyki w niepełnym wymiarze podlega wyliczeniu przy proporcjonalnym jej wydłużeniu. Okres ten wynosi trzy lata i musi zawierać się w okresie 5 lat liczonym wstecz od złożenia wniosku o wpis. Oznacza to, że łączny okres praktyki określony na trzy lata nie może wykraczać poza ramy 5 lat liczonych wstecz od złożenia wniosku. Wynika to z treści art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b/ ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), po wejściu w życie noweli ustawy o radcach prawnych dokonanej ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 286). Nie podzielił Sąd I instancji oceny, że proporcjonalne wydłużenie w przypadku wykonywania pracy w niepełnym wymiarze, o którym mowa w art. 25 ust. 4 powyższej ustawy, obejmuje oba okresy podane w tym przepisie, a więc okres pięciu lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych oraz okres trzech lat praktyki. Chodzi o liczenie okresu pięciu lat, tj. od 1 października 1999 r. i wymaganego okresu praktyki trzech lat, który zawierałby się w okresie liczonym od wymienionej daty, przekraczałby wymagane trzy lata. Sąd I instancji przyjął za uzasadnione nieuwzględnienie okresu pracy na rzecz Starostwa Powiatu B.-L., jak też współpracy z Kancelarią Radcy Prawnego prof. B. D. na podstawie umowy o dzieło. W ocenie Sądu, hipotetyczne zaliczenie pracy w Starostwie Powiatu też nie obejmuje wymaganych trzech lat lecz 2 lata 2 miesiące i 18 dni, a nie 38 miesięcy jak wywodziła skarżąca. Powyższe oznaczało, że zarzuty skargi są nieuzasadnione i dlatego podlegała oddaleniu. W skardze kasacyjnej J. J. zaskarżyła wyrok, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenia kosztów postępowania na rzecz skarżącej według norm przepisanych. Powołując się na naruszenie przepisów prawa materialnego zarzuciła błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b/ w związku z art. 25 ust. 4 oraz art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.). Naruszenie przepisów postępowania w stopniu istotnym i mającym wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 § 1, 134 § 1, 141 § 4, 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu autor skargi podał, że skarżąca wykazała wymagane minimum pracy do uzyskania wpisu. Sąd jednak nie uwzględnił całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Pominięto dowody potwierdzające doświadczenie w świadczeniu pomocy prawnej. Należało zaliczyć okres pracy w Starostwie, jak i na rzecz Kancelarii Radcy Prawnego B. D.. Okres ten daje łącznie 3 lata 6 miesięcy i 17 dni. Z przepisów wynika, że wymagana jest praktyka co najmniej 3-letnia, polegająca na wykonywaniu czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. U skarżącej praktyka trwa nieprzerwanie od 1999 r.(ponad 10 lat). W ocenie skarżącej wydłużeniu podlega okres 5 lat i okres 3 lat a praktyka może być zdobywana w różny sposób. Chodzi o umowy o pracę i umowy cywilnoprawne zawierane z kancelariami radców prawnych. Zarzuty skargi są uzasadnione i zasługują na uwzględnienie. Minister Sprawiedliwości nie skorzystał z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny wówczas, gdy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania okażą się nieusprawiedliwione. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania obejmują naruszenie art. 3 § 1, 134 § 1, 141 § 4 i 145 § 1 pkt 1 lit. c/ cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego są one uzasadnione. Odnosząc się do powyższych zarzutów, omówienia wymaga zasadność naruszenia art. 141 § 4, gdyż jego ocena rzutuje na sposób naruszenia pozostałych wymienionych przepisów proceduralnych. Przepis ten nakazuje zamieszczenie określonych elementów w uzasadnieniu wyroku. Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej w tym zakresie zasadniczo koncentrują się na lakonicznym przedstawieniu przez Sąd I instancji stanu faktycznego i niepełnym odniesieniu się do istotnych zarzutów przedstawionych w skardze, konsekwencją czego jest brak pełnej kontroli instancyjnej. Podkreślić należy, że postępowanie sądowoadministracyjne wszczynane jest na podstawie skargi uprawnionego podmiotu, a w uzasadnieniu należy przytoczyć zarzuty skargi. Oczywistym jest, że Sąd I instancji winien odnieść się do wszystkich zarzutów skargi. Nie jest wprawdzie związany tymi zarzutami (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wymieniony także w niniejszej sprawie przez autora skargi kasacyjnej), nie zwalnia go to jednak od obowiązku zbadania ich zasadności. W niniejszej sprawie chodzi o pominięcie dowodów potwierdzających doświadczenie skarżącej w świadczeniu pomocy prawnej. Skarżąca przedstawiła dowody na potwierdzenie wykonywania w okresie pięciu lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych czynności w wymiarze przekraczającym 3 lata "pełnego etatu". Dowodami tymi jest zaświadczenie Starosty Powiatu B.-L. z dnia 2.09.2009 r. określające miesięczny wymiar czasu pracy skarżącej w ramach współpracy z Kancelarią Radcy Prawnego M. S. i zaświadczenie radcy prawnego prof. dr hab. B. D. z dnia 2.09.2009 r. określające miesięczny wymiar czasu pracy skarżącej na rzecz Kancelarii Radcy Prawnego B. D.. Do pierwszego z nich Sąd I instancji odniósł się tylko hipotetycznie, zaś do drugiego nie odniósł się w ogóle. W ocenie autora skargi kasacyjnej pominięcie tych odwodów ma istotny wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy, zwłaszcza że okresy te zostały skarżącej zaliczone do wpisu na listę adwokacką. O wpisie na listę adwokacką Naczelny Sąd Administracyjny został powiadomiony pismem przed rozpoczęciem niniejszej sprawy. Powyższe wskazuje, że rację ma skarżąca, stwierdzając brak wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. Oznacza to, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy dokonać oceny stanu faktycznego w tym zakresie. Podkreślenia wymaga również fakt, że Sąd I instancji dokonując ustaleń i oceny stanu faktycznego przez Ministra Sprawiedliwości, nie wymienił także tych zaświadczeń. Naczelny Sąd Administracyjny przy skutecznym powyższym zakwestionowaniu przepisów procesowych na obecnym etapie postępowania, pominął ocenę naruszenia prawa materialnego jako pozostającego w ścisłym związku z prawem procesowym. Od oceny prawa procesowego będzie zależała dalsza ocena prawa materialnego. Z przyczyn powyższych, na podstawie art. 185 § 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu a wyrok Sądu I instancji uchylono celem ponownego rozpoznania. Orzeczenie o kosztach znajduje swoje podstawy w art. 203 pkt 1, 205 § 1, 2 i 3 ustawy wyżej cytowanej – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).