I SA/Bd 40/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr) Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lutego 2010r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. I SA/Bd 40/10 Uzasadnienie Pismem z dnia [...] października 2008 r. A. R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł wskazując, że w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu art.28 ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz.74 ze zm.). Organ nie dopatrzył się również podstaw do umorzenia należności na podstawie art.28 ust.3a cytowanej ustawy, tj. z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek. Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. A. R. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołał się na swoją trudną sytuację materialną i poinformował, że od roku nie opłaca czynszu za mieszkanie, a od dwóch lat zalega ze składkami do KRUS, zaś jego żona zrezygnowała z renty wypłacanej przez KRUS i bezskutecznie poszukuje pracy. Dyrektor Oddziału ZUS w [...] działając z upoważnienia Prezesa ZUS decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] grudnia 2008 r. odmawiającą umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł. Dnia [...] marca 2009 r. A. R. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wskazując że organ nie wziął pod uwagę ciężkiej sytuacji materialnej, w jakiej znalazła się jego rodzina. Wskazał, że uregulowanie należności wobec ZUS pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych takich jak wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie, lekarstwa czy podręczniki dla dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] maja 2009 r., sygn. akt [...], uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że nie może być wykonana w całości. Sąd wskazał na naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj. art.107 § 3 i art.11 kpa z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art.77 § 1 i art.80 kpa z powodu braków w materiale dowodowym. Sąd wyjaśnił ponadto, że Prezes ZUS ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, uwzględnić całość zgromadzonego i uzupełnionego materiału dowodowego i ustalić stan faktyczny w sprawie po dokonaniu oceny zebranych dowodów. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., Nr [...], Dyrektor Oddziału ZUS w [...] działając z upoważnienia Prezesa ZUS uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. w części dotyczącej wysokości zobowiązań ZUS z uwagi na przedawnienie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundusz Pracy za miesiące styczeń i luty 1999 r. – odpowiednio w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami oraz w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami i utrzymał w mocy wskazaną decyzję w części dotyczącej umorzenia należności składowych. Aktualną wysokość zobowiązania skarżącego wobec ZUS określono na kwotę [...] zł – z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od 03/1999 do 01/2007 w kwocie [...] zł, z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/1999 do 01/2007 w kwocie [...], z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od 03/1999 do 01/2007 w kwocie [...] zł oraz z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] listopada 2009 r. w wysokości [...] zł. Jak podkreślił organ w uzasadnieniu decyzji zastosowano się do zaleceń sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA z dnia [...] maja 2009 r. Przeprowadzono stosowne postępowanie wyjaśniające i zgromadzono materiał dowodowy pozwalający dokładnie określić stan majątkowy skarżącego. Poinformowano ubezpieczonego o możliwości brania czynnego udziału w toczącym się postępowaniu i zobowiązano go do przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację zdrowotną i majątkową w rodzinie. Dnia [...] września 2009 r. A. R. stawił się w Oddziale ZUS w [...] w celu spisania kwestionariusza o stanie majątkowym. Przedłożył kserokopię aktu notarialnego potwierdzającego nabycie przez niego wraz z małżonką nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha położonej we wsi [...], zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt leczenie się żony w Poradni [...], dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego [...] o nr rej [...], decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2007 r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] lutego 2007 r., aktu notarialnego potwierdzającego nabycie przez małżonków niezabudowanej nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości [...], aktu notarialnego dotyczącego ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w [...] oraz jego nabycia przez małżonków R. – dotychczasowych najemców, aktu notarialnego dotyczącego przeniesienia na małżonków R. własności nieruchomości działki położonej w [...] o powierzchni [...] ha oraz oświadczenia Zarządcy Wspólnoty Mieszkaniowej z [...] września 2009 r., że na dzień [...] sierpnia 2009 r. A. R. posiada zaległość w opłatach za mieszkanie na kwotę [...] zł. Organ na podstawie danych z kwestionariusza ustalił, że skarżący jest żonaty i ma dwójkę dzieci w wieku [...] i [...] lat. Osiąga wraz z żoną dochód z gospodarstwa rolnego położonego w [...] w wysokości [...] zł netto. Ponadto jest współwłaścicielem mieszkania własnościowego o powierzchni [...] m² oraz gruntów rolnych o powierzchni [...] ha. Posiada samochód osobowy [...] z [...] r. o wartości około [...] zł. Oprócz zadłużenia w ZUS posiada zaległości wobec KRUS w wysokości [...] zł oraz z tytułu czynszu za mieszkanie w wysokości [...] zł. Według oświadczenia skarżącego ponosi on miesięczne koszty utrzymania w wysokości około [...] zł oraz koszty leczenia żony w wysokości około [...] zł. Nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej, a jedynie z pomocy rodziny. Organ wystąpił do właściwego Sądu Rejonowego o nadesłanie odpisów z ksiąg wieczystych obejmujących nieruchomości wskazane przez A. R.. Ustalono również, że należności składkowe na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundusz Pracy za miesiące styczeń i luty 1999 r. uległy przedawnieniu z uwagi na upływ 10-letniego terminu przedawnienia. W ocenie organu nie zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki umożliwiające umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek określone w art.28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365). Organ wskazał, że ustalono, iż wobec wnioskodawcy prowadzone jest obecnie postępowanie egzekucyjne przez Pierwszy Urząd Skarbowy w [...]. Wobec tego nie zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności z tytułu składek w postaci całkowitej nieściągalności określona w art.28 ust.3 cyt. ustawy. Organ nie dopatrzył się także w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie należności w oparciu o art.28 ust.3a cyt. ustawy. Małżonkowie R. uzyskują stosunkowo niskie dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, lecz mimo to nie korzystają z pomocy społecznej ani dodatku mieszkaniowego, co może świadczyć o braku konieczności ubiegania się o te świadczenia. Organ podkreślił, że żona wnioskodawcy zrezygnowała z prawa do renty i do tej pory pozostaje bez pracy. Małżonkowie R. są właścicielami kilku nieruchomości, a zatem jak wywodził organ dysponują znacznym majątkiem, który mogliby spieniężyć i przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec ZUS. W opinii organu nie zachodzi także przesłanka umorzenia należności składkowych wskazana w § 3 pkt 3 wskazanego wyżej rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Skarżący z pomocą żony osiąga dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego, więc zdaniem organu nie zachodzi konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Organ ustosunkował się także do treści pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., z którego wynika, że działalność gospodarcza prowadzona przez A. R. nie przynosiła dużych zysków. Powtórzył argumentację Naczelnika, iż obowiązek regulowania składek istnieje bez względu na wysokość osiąganych dochodów, a fakt pozostawania w trudnej sytuacji finansowej nie może zwalniać płatnika od obowiązku opłacania składek i prowadzić do automatycznego umarzania zaległości. Organ wskazał także, iż ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres 8 lat miałoby niekorzystny wpływ na wymiar wypłacanych stronie skarżącej świadczeń w przyszłości z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołał się także na szczególny charakter należności publicznoprawnych jakimi są składki na ubezpieczenia społeczne. W skardze do Sądu skarżący podniósł zarzut, że organ nie zastosował się do wyroku WSA z dnia [...] maja 2009 r. i nie uwzględnił trudnej sytuacji materialnej jego rodziny jako przesłanki umorzenia należności. Powołał się na trudności finansowe, problemy zdrowotne małżonki oraz fakt, że posiadany majątek jest niezbędny do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego rodziny. Wskazał, że wraz z rodziną zamieszkuje w lokalu o powierzchni [...] m², a gospodarstwo rolne jest jedynym źródłem dochodu jego rodziny. Wyliczył wartość nieruchomości rolnej na około [...] zł, zaś wartość mieszkania na około [...] zł. Podniósł także zarzut, że ZUS niesłusznie naliczył w zaskarżonej decyzji koszty upomnienia w kwocie [...] zł, co dodatkowo powiększa jego zadłużenie. Skarżący zaznaczył także, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do czasu wydania wyroku w niniejszej sprawie jego majątek zostanie zlicytowany. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. W ocenie organu okoliczności przywoływane w skardze nie stanowią przesłanki do umorzenia należności wobec ZUS na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Na wstępie należy wskazać, iż sprawa niniejsza była już przedmiotem rozstrzygania przez tut. Sąd. Wyrokiem z dnia [...] maja 2009r. Sąd uchylił decyzję organu odwoławczego wskazując w uzasadnieniu na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z normami Kodeksu postępowania administracyjnego mając przy tym na względzie przesłanki umożliwiające przyznanie ulgi wynikające z postanowień § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Organ w wykonaniu powyższego wyroku po przeprowadzeniu ponownie postępowania dowodowego ustalił, iż skarżący jest żonaty i ma na utrzymaniu dwójkę dzieci w wieku [...] i [...] lat. Osiąga wraz z żoną dochód z gospodarstwa rolnego położonego w [...] w wysokości [...] zł netto. Ponadto jest współwłaścicielem mieszkania własnościowego o powierzchni [...] m² oraz gruntów rolnych o powierzchni [...] ha. Posiada samochód osobowy [...] z [...] r. o wartości około [...] zł. Oprócz zadłużenia w ZUS posiada zaległości wobec KRUS w wysokości [...] zł oraz z tytułu czynszu za mieszkanie w wysokości [...] zł. Według oświadczenia skarżącego ponosi on miesięczne koszty utrzymania w wysokości około [...] zł oraz koszty leczenia żony w wysokości około [...] zł. Nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej, a jedynie z pomocy rodziny. Dokonując oceny zebranego materiału dowodowego organ stwierdził, iż ustalenia faktyczne dotyczące w szczególności stanu majątkowego wnioskodawcy nie przemawiają za zaistnieniem "ważnego interesu" osoby zobowiązanej do opłacenia składek w rozumieniu art.28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365). Zdaniem organu odwoławczego małżonkowie R. uzyskują stosunkowo niskie dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, lecz mimo to nie korzystają z pomocy społecznej ani dodatku mieszkaniowego, co może świadczyć o braku konieczności ubiegania się o te świadczenia. Organ podkreślił, że żona wnioskodawcy zrezygnowała z prawa do renty i do tej pory pozostaje bez pracy. Małżonkowie R. są właścicielami kilku nieruchomości, a zatem jak wywodził organ dysponują znacznym majątkiem, który mogliby spieniężyć i przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec ZUS. W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej u.s.u.s.) ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Godzi się w tym miejscu zauważyć, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. W kontekście podnoszonego przez organ argumentu, że skarżący dysponuje znacznym majątkiem (nieruchomości), które mógłby spieniężyć celem pokrycia należności wobec zakładu ubezpieczeń społecznych podnieść trzeba, że gospodarstwo rolne położone w [...] gm. [...] stanowi jedyne źródło dochodów skarżącego. Nieruchomość położona w [...] Gm. [...] woj. Warmińsko-mazurskie stanowi w większości pastwiska, (wypis z ewidencji gruntów, k-127 akt administracyjnych) tym samym jej wartość, co podnosi skarżący z pewnością nie pokryłaby kwoty zaległości. Natomiast sprzedaż mieszkania położonego w [...], pomiąwszy już nawet fakt, iż jest ono zadłużone, pozbawiłaby rodzinę z dwójką małoletnich dzieci miejsca zamieszkania. Należy również podkreślić, iż z żadnego dokumentu znajdującego się w aktach administracyjnych nie wynika, iż żona skarżącego pomaga w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, więc brak jest uzasadnienia dla takiego twierdzenia zawartego w decyzji. W aktach znajduje się natomiast zaświadczenie o chorobie żony skarżącego i konieczności korzystania przez nią z opieki innych osób (k – 106 akt administracyjnych). Mając powyższe na uwadze oraz fakt, iż zaległość skarżącego wynosi obecnie [...] zł Sąd uznał za dowolny wniosek organów, iż stan majątkowy skarżącego w rozpoznanej sprawie nie spełnia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s.. W ocenie Sadu w niniejszej sprawie nie tylko zaistniała przesłanka wskazana w art. 28 ust, 3a cyt. ustawy ale również przesłanka z § 3 pkt 1 cyt. rozporządzenia. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organy miała charakter dowolnej co stanowi naruszenie art. 7, art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu, który miał wpływ na wynika sprawy. Powyższa ocena dokonana przez Sąd nie oznacza, iż organ ponownie rozpatrując sprawę umorzy zaległości skarżącego. Jak już wskazano powyżej decyzje w przedmiocie umarzania zaległości wydawane są w oparciu o uznanie administracyjne co oznacza, iż nawet stwierdzenie istnienia przesłanek nie obliguje organ do pozytywnego rozstrzygnięcia. Jednocześnie Sąd wskazuje, iż decyzja w części dotyczącej uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej z uwagi na przedawnienie należności z tytułu składek jest prawidłowa. Mając powyższe uwadze na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. H. Adamczewska – Wasilewicz T. Liwacz U. Wiśniewska