II SA/Rz 649/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF uczestnik postępowania K. K. zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia tego wniosku, zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych wynikają następujące okoliczności: 1. K. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami, 3 dorosłego rodzeństwa i bratanicą, 2. Posiadany przez nich majątek obejmuje zamieszkiwany dom o pow. 100 m² wraz z gospodarstwem rolnym (w tym grunty rolne o pow. 6,90 ha) i niezbędnym sprzętem do jego prowadzenia oraz samochody osobowe m-ki Audi (rok prod. 1996) i Honda Civic (rok prod. 1997); wszystkie te składniki z wyjątkiem ostatniego z wymienionych pojazdów stanowią własność wnioskodawcy, 3. Do źródeł dochodów (brutto) należą wynagrodzenia za pracę K. K., jego brata i siostry (odpowiednio 1317, 2520 i 1610 zł.) oraz pobierane przez rodziców renty (ojca – 722 zł. i matkę – 1020 zł.). K. K. osiąga także dochody z gospodarstwa rolnego prowadząc produkcję roślinną i zwierzęcą (za okres od października 2009 r. do lutego 2010 r. wyniosły one 7780 zł.) oraz otrzymuje przeznaczane w całości na jego utrzymanie dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ostatnia w wysokości 6074 zł.), 4. Wg oświadczenia, wydatki na codzienne życie i utrzymanie domu leżą w gestii wnioskodawcy i jego rodziców; pozostali członkowie rodziny nie partycypują w utrzymaniu domu i gospodarstwa. Miesięcznie na zakup żywności przeznaczają ok. 1300 zł. (część produktów pochodzi z gospodarstwa), wydatki związane z leczeniem rodziców to ok. 300 zł., telefon komórkowy wnioskodawcy – 50 zł. Od listopada 2009 r. do lutego 2010 r. koszty utrzymania domu (gaz, energia elektryczna, ubezpieczenie, telefon) wyniosły 3693 zł. Dokonana w listopadzie 2009 r. wymiana okien w domu, zakup piecyka gazowego i pralki pochłonęły kwotę 9643 zł. Opłaty związane z samochodem wnioskodawcy (ubezpieczenie, przegląd) – 470 zł./rok, zakup opału – 600 zł. 5. Rachunek bankowy wnioskodawcy na dzień 10 lutego 2010 r. wykazywał dodatnie saldo w wysokości 9954 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Przed wniesieniem do Sądu urzędowego formularza PPF, K. K. wnioskował o przyznanie mu prawa pomocy "zwykłym" pismem. Ponieważ nie było ono opatrzone jego podpisem, został on wezwany do jego podpisania oraz jednocześnie do złożenia wniosku na formularzu PPF. Mając na uwadze wynikający z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., wymóg składania tych wniosków na urzędowych formularzach wg ustalonego wzoru, uznano, że prawidłowe złożenie wniosku na formularzu sankcjonuje brak formalny pierwotnego pisma i wywołuje skutek od daty jego złożenia; pozostaje to w związku z wynikającą z art. 243 § 1 P.p.s.a. granicą czasową skutecznego wnioskowania o przyznanie prawa pomocy (do czasu prawomocnego zakończenia postępowania) i sygnalizowanym w tym piśmie zamiarem wniesienia przez wnioskującego skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. wyroku. Dochodzone przez K. K. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata dotyczy przyznania mu tego prawa w zakresie całkowitym, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, a kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osoby wnioskującej do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; z tego względu pozbawione znaczenia dla rozpoznania wniosku jest wyrażone w w/w piśmie oraz w dodatkowym oświadczeniu przekonanie wnioskodawcy o krzywdzącym dla niego charakterze wyroku, czy wynikającą z niego potencjalną możliwością obciążenia go częścią kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Dokonana w tym kontekście analiza udzielonych informacji dot. sytuacji majątkowej K. K. nie potwierdza zasadności jego wniosku tak w całości, jak i w części (związane byłoby to z wykazaniem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny). W tym zakresie nie uznano za wiarygodne jego twierdzenia, że jest osobą ubogą, której nie stać na poniesienie kosztów i wynajęcie pełnomocnika z wyboru do sporządzenia skargi kasacyjnej, ani że związany z tym "nieplanowany" wydatek spowoduje uszczerbek w budżecie jego rodziny. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał, że wraz z członkami rodziny cierpi jakikolwiek niedostatek. Mają oni w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a uzyskiwane dochody pochodzące z wynagrodzenia za pracę oraz pobieranych świadczeń rentowych (łącznie 7189 zł. miesięcznie brutto) z całą pewnością nie są niskie w stosunku do niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego domowników (łącznie 7 osób, w tym 3-letnie dziecko). Abstrahując od dopłat do produkcji rolnej z ARIMR przeznaczanych wg oświadczenia wnioskującego w całości na prowadzenie gospodarstwa, nie może przy tym ujść uwadze, że jest ono dla niego źródłem dodatkowych dochodów, a uzyskiwane z niego pożytki znacząco wpływają na ograniczenie wydatków przeznaczanych na zakup żywności. Załączone do dodatkowego oświadczenia kserokopie rachunków i faktur potwierdzają terminowe regulowanie wszelkich zobowiązań. Co więcej, świadczą także o możliwości wygospodarowania dodatkowych i to stosunkowo znacznych środków na przeprowadzenie remontu domu i zakup nowego wyposażenia. Całokształt tego dopełnia wielkość środków finansowych (prawie 10 tys. zł.) posiadanych przez wnioskodawcę na rachunku bankowym. Dla potrzeb rozpoznania wniosku nie ma przy tym żadnego znaczenia powoływanie się wnioskodawcy na okoliczność, że wszelkie koszty związane z utrzymaniem domu i gospodarstwa obciążają wyłącznie jego i w niewielkim stopniu rodziców; prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego nakłada obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania na każdą osobę uzyskującą jakieś dochody, chociażby faktycznie z umowy między domownikami wynikało co innego. Powyższe w żaden sposób nie uwiarygadnia więc złożonego wniosku i nie stwarza podstaw do zwolnienia K. K. z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania wynikających z jego udziału w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Związany z ich poniesieniem uszczerbek dotyczy braku możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych (zakup żywności, lekarstw, opłat związanych z utrzymaniem domu/mieszkania), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, nawet gdyby wiązało się to z potrzebą ich ograniczenia do niezbędnego minimum. W przypadku wnioskodawcy nawet taka potrzeba nie zachodzi, a do spełniających powyższe kryterium nie mogą być zaliczone wydatki na remonty, zakup wyposażenia, utrzymanie samochodów, telefonów czy opłaty za korzystanie z internetu. Prawo pomocy – szczególnie w zakresie całkowitym - ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialnej, tj. nie posiadających własnego mieszkania /domu oraz żadnych lub jedynie bardzo niskie dochody; żadnych tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdzono. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, obowiązek ponoszenia kosztów postępowania generalnie dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak orzekł m.in. NSA w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Związane jest to z wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która z racji finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywana. Skutkuje to pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości płatniczych K. K. do wydatków związanych z ewentualnym wniesieniem skargi kasacyjnej, tj. ustanowienia pełnomocnika z wyboru do jej sporządzenia i uiszczenia wpisu od niej (w przedmiotowej sprawie 100 zł.). Są to koszty niewspółmiernie niższe do poniesionych przez niego chociażby na remont domu czy posiadanych na koncie bankowym. Skoro zatem wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania złożonego przez niego wniosku. Z powołanych zatem przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w/z z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.