II SA/Wa 1993/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Małgorzata Kędzielewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2010 r. sprawy ze skargi E. W. działającej w imieniu małoletniego P. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoja poprzedzającą decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. odmawiającą E. W., działającej w imieniu małoletniego syna P.L., urodzonego w 2006 roku, przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu [...] r. A. L. – ojcu dziecka. Decyzję organ uzasadniał brakiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W niniejszej sprawie ustalono, iż A. L. zmarł w wieku 36 lat, legitymował się okresem składkowy i nieskładkowym łącznie w rozmiarze 8 lat, 6 miesięcy i 16 dni. Na ostatnie dziesięciolecie, przed datą śmierci, został potwierdzony okres składowy w rozmiarze 3 lat, 5 miesięcy i 17 dni. Jest on w ocenie organu nieadekwatny do wieku. Wskazano na nieuzasadnione szczególnymi okolicznościami przerwy w zatrudnieniu w latach 1989-1994 i 2001-2005. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2009 r., A. L. był zdolny do pracy. Organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niespełnianie przez ojca małoletniego dziecka wymogów związanych z ubezpieczeniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca E. W., działająca w imieniu małoletniego syna P. L. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazywała na wadliwe pominięcie przez organ okoliczności bardzo częstych chorób ojca dziecka, często związanych z koniecznością hospitalizacji. Jej zdaniem stan zdrowia A. L. utrudniał mu znalezienie pracy i utrzymanie się w niej, którą to okoliczność organ pominął podczas rozpatrywania sprawy. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniach obu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Ojciec dziecka legitymował się stosunkowo krótkim stażem ubezpieczenia w stosunku do swojego wieku, posiadał także przerwy w zatrudnieniu, to jest od dnia 5 listopada 1989 r. do dnia 30 maja 1994 r. i od dnia 14 października 2001 r. do dnia 17 lipca 2005 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała na liczną dokumentację lekarską potwierdzającą słaby stan zdrowia A. L.: fakt przebycia w okresie 1989-1994 [...], co stało się przyczyną odroczenia służby wojskowej w 1995 r. i dwukrotnego pobytu w szpitalu, leczenie od 1998 r. w poradni [...] i w szpitalu [...] w związku [...], zachorowania od 2006 r. na [...] leczoną w przychodni zdrowia i szpitalnie. W ocenie E. W. powyższe stany zdrowotne w znaczny sposób utrudniały zachowanie przez A. L. ciągłości zatrudnienia. Podkreślała, iż dokumentacja nie potwierdza aby A. L. unikał pracy. Organ powyższy wniosek potraktował jako potrzebę zbadania czy w powyższych okresach A. L. był częściowo lub całkowicie niezdolny do pracy, co wynika z treści pisma do lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2009 r. (k. 12 akt administracyjnych). Lekarz orzecznik ZUS ustalił, że ubezpieczony przed zgonem był zdolny do pracy. Na tej podstawie organ uznał, iż powyższe, wskazane przez skarżącą okoliczności nie są istotne w sprawie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie istotą wskazania przez E. W. na zgromadzoną dokumentację lekarską było nie tyle wykazanie, że A. L. był w danym okresie częściowo lub całkowicie niezdolny do pracy, ale wskazanie na obiektywne i leżące poza wolą ubezpieczonego okoliczności życiowe w postaci trzech poważnych chorób utrudniających znalezienie pracy i utrzymanie się przy niej, a więc na okoliczności mogące mieścić się w kategorii szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 wskazanej na wstępie ustawy. Okoliczności tych, które niewątpliwie mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, organ w tym kontekście nie badał. Dlatego też skarga jest zasadna. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopatrzył się jeszcze innej istotnej w niniejszej sprawie okoliczności mającej wpływ na rozstrzygnięcie i niepodniesionej przez stronę, ani niezauważonej przez organ. Otóż A. L. zmarł w dniu [...] r. na skutek wypadku komunikacyjnego. Jak wynika z raportu ustalenia uprawnień do świadczeń (k. 23 akt administracyjnych) od dnia 1 października 2008 r. pozostawał w zatrudnieniu. Tak więc jego śmierć była okolicznością nagłą i nieprzewidywalną, przerywającą to zatrudnienie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sama ta okoliczność mieści się w kategorii szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślenia wymaga tu również i ta istotna okoliczność, iż w krótkim życiu A. L. okresy świadczenia pracy przeplatają się z licznymi okresami zasiłków chorobowych. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie zasad powyższych organ nie dochował. Gdy zestawi się z powyższymi zasadami wszystkie powyżej opisane i udokumentowane w aktach sprawy okoliczności, uznać należy, że organ administracji nie rozważył całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, pominął szereg zagadnień istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie badając niniejszą sprawę powinien odnieść się do wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku zagadnień. Aktywność zawodowa A. Ł. powinna być analizowana z uwzględnieniem jego krótkiego życia. Ważne są powody, które skutkowały brakiem odprowadzania składek, ale także okoliczności je usprawiedliwiające - liczne choroby nierzadko leczone szpitalnie w tym w [...] oraz fakt, iż ostatni okres składkowy w życiu ubezpieczonego został w sposób nagły przerwany przez śmierć. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w związku z treścią art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.