I GZ 107/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 30/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 30/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., oddalił wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Oddalając wniosek Sąd stwierdził, iż A. S. nie wykazał, że pozostaje w trudnej sytuacji majątkowej. Ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji źródłowej oraz z oświadczeń przedłożonych przez skarżącego wynika, że nie posiada on wolnych środków finansowych ani przedmiotów, które mógłby spieniężyć, zaś dom w którym zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Wnioskodawca wskazał, że jego rodzina utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.116,07 zł. Podniósł, że leczy się w Poradni Cukrzycowej oraz Kardiologicznej w Ł., a koszt miesięczny zakupu leków wynosi około 150 zł. Dodatkowo żona skarżącego leczy się w Poradni Onkologicznej w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. Sąd zauważył, że na mocy umowy darowizny z 30 kwietnia 2008 r. A. S. przekazał synowi prowadzoną działalność, tj. stację paliw i od dnia 1 maja 2008 r. sam skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej oraz przestał być wspólnikiem spółki. Ponadto od 1 sierpnia 2008 roku wnioskodawca przeszedł na emeryturę. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż koszty jego utrzymania przedstawiają się następująco: energia elektryczna - 191,05 zł; opłata za wodę - 142,77 zł kwartalnie; wywóz śmieci - 96,90 zł; ogrzewanie - 380 zł; żywność - około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości - około 200 zł na osobę; koszty leczenia - 130 zł. Wnioskodawca dołączył również zaświadczenia o stanie zdrowia, wyciąg z rachunku bankowego żony, odpisy zeznań podatkowych oraz umowę darowizny z 30 kwietnia 2008 r. Sąd uznał za nieistotną okoliczność, że skarżący na dzień rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadził działalności gospodarczej. Dla oceny tego wniosku znaczenie mają okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Otóż wnioskodawca z dniem 1 maja 2008 r. na podstawie umowy darowizny przekazał na rzecz syna przysługujące mu prawa i obowiązki w spółce jawnej "Stacja Paliw S. i W." o wartości 1.035.323,94 zł. Wobec faktu, że w okresie tym toczyły się liczne postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności stacji paliw, Skarżący powinien brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Sąd wskazał, że przekazując synowi w okresie prowadzonych wobec spółki postępowań kontrolnych, przysługujący w spółce ogół praw i obowiązków, A. S. wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Natomiast strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Sąd zauważył, że w postępowaniu przed organami podatkowymi skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika, a w postępowaniu przed sądem występował samodzielnie. Jednak we wniosku o przyznanie prawa pomocy A. S., jako adres do doręczeń, wskazywał adres pełnomocnika, co wskazywało na istnienie współpracy pomiędzy wnioskodawcą a pełnomocnikiem z wyboru. Z tego powodu wątpliwości budziły twierdzenia skarżącego o braku środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia pełnomocnika. A. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie uwzględnienie wniosku w części poprzez zwolnienie od ponoszenia wpisu od złożonej skargi, bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy WSA w B. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu podał, że w złożonych oświadczeniach wystarczająco wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślił, że podstawą przekazania na rzecz syna spółki było uzyskanie przez niego wieku emerytalnego. Stan zdrowia nie pozwalał skarżącemu na dalsze prowadzenie działalności wiążącej się z ciężką pracą. Z aktów notarialnych wynika zaś, że przekształceń własnościowych w spółce dokonano przed rozpoczęciem kontroli przez Urząd Kontroli Skarbowej w B. W lutym 2007 r. przekształcono jednoosobową działalność gospodarczą w spółkę jawną "Stacja Paliw S. i W.", a następnie w czerwcu 2007 r. prawa majątkowe związane z prowadzeniem tej działalności gospodarczej przekazano na rzecz tej spółki. Po upływie ponad roku działalności w spółce, w dniu 30 kwietnia 2008 r. dokonano zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej "Stacja Paliw S. i W." na rzecz syna S. S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie WSA posiadał wystarczający materiał do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego bowiem dysponował zarówno informacjami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumentami źródłowymi jak i oświadczeniami strony nadesłanymi na wezwanie Sądu. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając przedstawione przez skarżącego dokumenty Sąd I instancji słusznie zauważył, że dochód skarżącego oraz jego małżonki jest na tyle wysoki, że może on partycypować w kosztach postępowania sądowego. Istotne znaczenie ma przy tym okoliczność, że skarżący przekazał na rzecz syna przysługujący mu ogół praw i obowiązków w spółce jawnej "Stacja Paliw S. i W.". Sąd I instancji trafnie przy tym zauważył, że w tym okresie toczyły się postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności tej stacji paliw. W tej sytuacji należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że skarżący powinien brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Przekazując synowi w okresie prowadzonych wobec spółki postępowań kontrolnych, przysługujący w spółce ogół praw i obowiązków skarżący w istocie wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. W judykaturze niejednokrotnie podkreślano, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08, Lex nr 479105) . W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności uzasadniają stanowisko Sądu I instancji w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.