I GZ 106/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 21/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zaskarżonym postanowieniem z 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 21/10, oddalił wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący w dniu [...] stycznia 2010 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Po jego rozpoznaniu referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia oddalił wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że A. S. nie wykazał, że pozostaje w trudnej sytuacji majątkowej. Ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji źródłowej oraz z oświadczeń przedłożonych przez skarżącego wynika, że nie posiada on wolnych środków finansowych, nie posiada też przedmiotów, które mógłby spieniężyć, zaś dom w którym zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Wnioskodawca wskazał, że jego rodzina utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Podniósł, że leczy się w Poradni Cukrzycowej oraz Kardiologicznej w Ł., a koszt miesięczny zakupu leków wynosi około [...]zł. Dodatkowo żona skarżącego leczy się w Poradni Onkologicznej w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. Sąd zauważył, że na mocy umowy darowizny z [...] kwietnia 2008 r. A. S., przekazał synowi stację paliw i od dnia [...] maja 2008 r. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej oraz przestał być wspólnikiem spółki. Ponadto od 1 sierpnia 2008 roku wnioskodawca przeszedł na emeryturę. A. S. przedłożył koszty utrzymania podając iż przedstawiają się one następująco: energia elektryczna - [...] zł; opłata za wodę - [...]zł kwartalnie; wywóz śmieci - [...] zł; ogrzewanie - [...] zł; żywność - około [...] zł na osobę; ubrania i środki czystości - około [...] zł na osobę; koszty leczenia - [...] zł. Wnioskodawca dołączył również zaświadczenia o stanie zdrowia, wyciąg z rachunku bankowego żony, odpisy zeznań podatkowych oraz umowę darowizny z [...] kwietnia 2008 r. Sąd I instancji w oparciu o przedłożoną przez skarżącego dokumentację źródłową wskazał, że stan majątkowy A. S. pozwalał na poniesienie kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy. Aktualnie skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w siedmiu sprawach w łącznej kwocie [...] zł. Sąd podkreślił, że nieistotna była okoliczność, iż skarżący na dzień rozpoznawania przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadził działalności gospodarczej. Dla oceny wniosku A. S. znaczenie mają okoliczności zaprzestania prowadzenia tej działalności. Otóż wnioskodawca z dniem [...] maja 2008 r. przez umowę darowizny przekazał na rzecz syna przysługujący mu ogół praw i obowiązków w spółce "S. P. S. i Wspólnicy Spółka jawna" z siedzibą w K., wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem [...] o wartości [...] zł. W tym okresie toczyły się liczne postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności stacji paliw, skarżący powinien brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Przekazując synowi w okresie prowadzonych wobec spółki postępowań kontrolnych, przysługujący w spółce ogół praw i obowiązków, A. S. wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Sąd zauważył, że w postępowaniu przed organami podatkowymi skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika, a w postępowaniu przed sądem występował samodzielnie. Jednak we wniosku o przyznanie prawa pomocy A. S. jako adres do doręczeń, wskazywał adres pełnomocnika, co wskazywało na istnienie współpracy pomiędzy wnioskodawcą a pełnomocnikiem z wyboru. Z tego powodu wątpliwości budziły twierdzenia skarżącego o braku środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia pełnomocnika. A. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie uwzględnienie wniosku w części poprzez zwolnienie od ponoszenia wpisu od złożonej skargi, bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy WSA w Białymstoku do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu A. S. podniósł, że w złożonych oświadczeniach wystarczająco wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślił, że podstawą przekazania na rzecz syna S. S. spółki było uzyskanie przez niego wieku emerytalnego. Stan zdrowia nie pozwalał skarżącemu na dalsze prowadzenie działalności wiążącej się z ciężką pracą. Jak wynika z daty aktów notarialnych przekształceń własnościowych spółce dokonano przed rozpoczęciem kontroli przez Urząd Kontroli Skarbowej w B. W lutym 2007 r. przekształcono jednoosobową działalność gospodarczą w spółkę jawną "S. P. S. i Wspólnicy", a następnie w czerwcu 2007 r. prawa majątkowe związane z prowadzeniem tej działalności gospodarczej przekazano na rzecz tej spółki. Po upływie ponad roku działalności w spółce, w dniu [...] kwietnia 2008 r. A. S. zbył ogół praw i obowiązków w spółce jawnej "S. P. S. i Wspólnicy" na rzecz syna S. S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie WSA posiadał wystarczający materiał do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, bowiem dysponował zarówno informacjami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i dokumentami źródłowymi i oświadczeniami strony nadesłanymi na wezwanie Sądu. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieznanych WSA, które mogłyby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając przedstawione przez skarżącego dokumenty Sąd I instancji słusznie zauważył, że dochód skarżącego ([...]zł brutto) oraz jego małżonki jest na tyle wysoki, że może on partycypować w kosztach postępowania sądowego. Istotne znaczenie ma przy tym okoliczność, że skarżący przekazał na rzecz syna przysługujący mu ogół praw i obowiązków w spółce jawnej "S. P. S. i Wspólnicy". Sąd I instancji trafnie przy tym zauważył, że w tym okresie toczyły się postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności tej stacji paliw. W tej sytuacji należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że skarżący powinien brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Przekazując synowi w okresie prowadzonych wobec spółki postępowań kontrolnych, przysługujący w spółce ogół praw i obowiązków, skarżący w istocie wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. W judykaturze niejednokrotnie podkreślano, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08, Lex nr 479105) . W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności Sąd I instancji trafnie ocenił jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.