I OZ 423/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt II SAB/Ol 18/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Ż. na bezczynność Burmistrza Miasta G. w udzieleniu informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu sprzeciwu I. Ż. od postanowienia referendarza sądowego tegoż Sądu z dnia 1 kwietnia 2010 r., postanowieniem z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt II SAB/Ol 18/10 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Burmistrza Miasta G. w udzieleniu informacji publicznej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z dokumentacji niniejszej sprawy wynika, iż wydatki skarżącego przewyższają dochód jego i jego rodziny, zaś brak wyczerpujących wyjaśnień w tym zakresie (pomimo stosownych wezwań Sądu), uniemożliwia dokonanie właściwych ustaleń co do sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Ponadto, szczególnie niejasne jest dla Sądu wybiórcze przedstawianie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego. To nasuwa wątpliwości co do rzetelności skarżącego, a to z kolei prowadzi do stwierdzenia, że osoby, która nie jest w stanie precyzyjnie wskazać, ile posiada rachunków bankowych, nie sposób uznać za niezdolną do pokrycia kosztów sądowych w swojej sprawie. Sąd podkreślił, przy tym, że skarżący miał świadomość konieczności precyzyjnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być jednak, w ocenie Sądu, okoliczność podnoszona przez skarżącego w złożonym sprzeciwie, że jego sytuacja finansowa jest trudna ze względu na liczbę skarg, które wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie sposób jest oprzeć się wrażeniu, że I. Ż. jako obowiązującą zasadę przyjął zwalnianie go od kosztów sądowych, gdyż w każdej z wielu wniesionych przez niego spraw do sądu wnosił o zwolnienie go od uiszczenia wpisu. Sąd podkreślił przy tym, że każda sprawa wniesiona do sądu jest sprawą indywidualną i podlega odrębnemu rozpoznaniu. Zatem sytuacja, w której skarżący wcześniej był zwalniany od uiszczenia wpisu sądowego nie oznacza, że w każdej sprawie, w której skarżący złoży wniosek w tym przedmiocie, zostanie on rozpoznany pozytywnie. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że wychwycenie pewnych nieścisłości, czy sprzeczności w twierdzeniach skarżącego było możliwe przez porównanie jego twierdzeń składanych w niniejszej sprawie i w sprawach rozpoznawanych uprzednio, czego wcześniej nie można było uczynić. Na to postanowienie I. Ż. złożył zażalenie, w którym podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepis § 3 powołanego przepisu stanowi zaś, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w myśl art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie zauważyć należy, że liczba wniesionych przez I. Ż. skarg i wniosków – niewątpliwie wymagająca pewnych nakładów – wskazuje, iż skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów w niniejszej sprawie. Z dokumentacji załączonej do akt rozpoznawanej sprawy wynika bowiem, iż w latach 2008 – 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło 82 skarg/wniosków złożonych przez I.Ż. Okoliczność ta niewątpliwie ma wpływ na ocenę, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym miejscu zasadnym będzie zatem przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Oznacza to , że strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W związku z tym, mając na uwadze prowadzoną przez I. Ż. działalność skargową, zasadnym wydaje się podzielenie stanowiska Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Uznać wręcz należy, że skarżący jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania, zważywszy na fakt, że jest w stanie ponosić koszty wnoszonych przez siebie licznych skarg, wniosków i zażaleń, mimo że jak podał, utrzymuje się z niskiego dochodu. Okoliczność ta – jak podniesiono w zaskarżonym postanowieniu – wskazuje, że składane przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie majątkowym nie odzwierciedlają jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Tę z kolei okoliczność potęguje dodatkowo fakt, że skarżący – o czym już wspomniał Sąd pierwszej instancji – wybiórczo przedstawia wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.