V SA/Wa 1890/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... października 2009 r. nr ... w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranej oddzielnej płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz A. B. kwotę ... zł (... złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku. Przedmiotem skargi z 13 listopada 2009 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez A. B. jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes Agencji) nr ... z .. października 2009 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji nr ... z ... listopada 2008 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu ... maja 2004 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. W dniu ... grudnia 2004 r. Kierownik Biura Powiatowego w R. wydał decyzję o przyznaniu wnioskodawcy żądanej płatności na rok 2004 do powierzchni ... ha w wysokości ... zł. Następnie w dniu ... maja 2005 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005, które to płatności zostały stronie przyznane w dniu ... kwietnia 2006 r. decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R., do powierzchni ... ha w kwocie ... Kolejny wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006 strona złożyła w dniu ... maja 2006 r. Organ wezwał stronę do usunięcia braków wniosku, a strona w dniu ... września 2006 r. złożyła oświadczenie o użytkowaniu całej powierzchni objętej zobowiązaniem wieloletnim ONW oraz oświadczenie przejmującego działki rolne na powierzchnię ... ha od dnia ... kwietnia 2006 r. W dniu ... listopada 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rykach wydał decyzję przyznającą płatność ONW do powierzchni ... ha w kwocie ... zł. W dniu ... grudnia 2007 r. beneficjent złożył oświadczenie dotyczące faktycznej powierzchni gruntów rolnych, na której prowadzi działalność rolniczą. W dniu ... października 2008 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej: Dyrektor Oddziału) zawiadomił wnioskodawcę o wszczęciu postępowania administracyjnego i poinformował go o możliwości złożenia stosownych wyjaśnień w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia. W dniu ... listopada 2008 r. organ decyzją ustalił nienależnie pobrane płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości ... zł wskazując, że zainteresowany zaniechał działalności rolniczej na terenach ONW. Orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z ... października 2009 r. Prezes Agencji uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o wysokości nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę ... zł. Organ wskazał m.in., że w decyzji pierwszej instancji rażąco naruszono § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich poprzez błędne przyjęcie, że powierzchnia, za którą nienależnie pobrano płatności w 2005 r. w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na części działek wynosi ... ha, podczas gdy w rzeczywistości wynosi ona ... ha. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Agencji jako wydanych z rażącym naruszeniem podstawowych przepisów postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia art. 7, 10 § 1 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a., naruszenia prawa materialnego przez ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania wbrew przepisom prawa wspólnotowego i krajowego. Zwrócił także uwagę na niepełną podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Artykuł 127 § 3 k.p.a. określa, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. W myśl art. 140 k.p.a., w sprawach nie uregulowanych w art. 136 – 139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji Kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że badane rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 139 k.p.a. Zgodnie z art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Instytucja zakazu reformationis in peius należy do podstawowych gwarancji procesowych prawa obrony strony. Istota tego zakazu polega na tym, że organ odwoławczy nie może zmienić rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji na niekorzyść odwołującej się strony. Strona powinna mieć świadomość, iż w wyniku złożenia odwołania jej sytuacja prawna nie ulegnie pogorszeniu - wniesione przezeń odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją. Organ odwoławczy rozpatrujący ponownie sprawę może bowiem bądź utrzymać w mocy decyzję dotychczasową, bądź też zmienić ją i wydać decyzję bardziej korzystną dla strony, która składała odwołanie. Zakaz reformationis in peius ma więc na celu spowodowanie, aby strony w obawie przed pogorszeniem swej sytuacji prawnej nie zrezygnowały ze składania odwołań. Zakaz ten nie ma jedynie zastosowania w sytuacji, gdy organ odwoławczy wydaje decyzję kasacyjną z art. 138 § 2 k.p.a., w wyniku której organ pierwszej instancji ponownie rozpatruje sprawę. W postępowaniu przed organem pierwszej instancji w takiej sytuacji zakaz ten nie obowiązuje. Od zakazu reformationis in peius można odstąpić tylko w przypadku rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego. Pierwszy z warunków odstąpienia od zakazu orzekania na niekorzyść strony - rażące naruszenie prawa - jest rozumiane jako przekroczenie prawa w sposób jasny, niedwuznaczny i ma miejsce wtedy, gdy łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki. Wymogiem pierwszej z nich jest to, iż treść decyzji musi pozostawać w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie. Natomiast druga przesłanka wymaga, aby naruszenie prawa było tego rodzaju, iż prowadzić będzie ono do niemożności zaakceptowania owej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Dodatkowo wstępnym warunkiem uznania, iż nastąpiło rażące naruszenie prawa, jest stwierdzenie, iż w "zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 1994 r., sygn. akt III SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91). Natomiast "rażące naruszenie interesu społecznego" nie jest samoistnym kryterium odstąpienia od zakazu wyrażonego w art. 139 k.p.a. Wchodzi ono w grę dopiero wówczas, gdy w postępowaniu odwoławczym zostanie stwierdzona wadliwość decyzji, chociażby nie w stopniu rażącym. Ponadto zauważyć należy, iż obowiązkiem organu, który odstępuje od analizowanego zakazu jest szczegółowe wykazanie, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. W niniejszej sprawie Prezes Agencji, działając jako organ pierwszej instancji, decyzją z dnia ... listopada 2008 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości ... zł. W wyniku złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wydał decyzję, mocą której uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o wysokości nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w kwocie ... zł. Powyższe jednoznacznie oznacza, iż organ odwoławczy dopuścił się obrazy przepisu art. 139 k.p.a., gdyż orzekł na niekorzyść strony odwołującej się. Ujawnione naruszenie przepisu prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, zwalnia Sąd od merytorycznego odniesienia się do zarzutów podniesionych w skardze. Na marginesie Sąd wskazuje, że organ nie wziął pod uwagę oświadczenia przejmującego działki rolne z ... września 2006 r. (k. 8 akt adm. sprawy), w którym data przejęcia gospodarstwa była przeprawiana na "...". Dodatkowo na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 1 kwietnia 2010 r. skarżący podniósł, że nie podpisał powyższego oświadczenia. Ponadto dopiero na rozprawie pełnomocnik organu złożył do akt oryginał zaskarżonej decyzji w prawidłowej wersji, czego również nie można pozytywnie ocenić w kontekście prawidłowego wydawania aktu normatywnego. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję instancji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Na mocy art. 152 p.p.s.a. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.