II SA/Go 91/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi D.N. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego – matkę E.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. 1. Wnioskiem z dnia [...] września 2009 r. E.N. zwróciła się do Urzędu Miejskiego o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym na syna – D.N.. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 90m, art. 90n ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. 0. systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r., Nr 256 poz. 2572 ze zm.) oraz Uchwały Rady Miejskiej z dnia [...] marca 2005 r. Nr XXXII/227/2005 w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów słuchaczy kolegiów zamieszkałych na terenie Gminy - Miasto (Dz. Urz.Woj. z 2005 r., Nr 24 poz. 516 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku E.N., postanowił nie przyznać stypendium szkolnego dla ucznia D.N.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego wpłynął w dniu 16 września 2009 r, czyli po upływie terminu określonego w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. W myśl przywołanego tu przepisu ustawy, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do dnia 15 października danego roku szkolnego. W uzasadnionych przypadkach ustawa dopuszcza możliwość złożenia wniosku po upływie wyżej wskazanego terminu. Organ wskazał, iż w toku postępowania wyjaśniającego strona podała, iż powodem złożenia wniosku po upływie ustawowego terminu była pomyłka, albowiem strona pomyliła dni, skutkiem czego spowodowała jednodniowe opóźnienie w złożeniu wniosku. Organ podał, iż strona spełnia kryterium dochodowe kwalifikujące do przyznania stypendium szkolnego. Strona jest matką samotnie wychowującą dzieci, jest osobą bezrobotną, z czego wynika niski dochód rodziny. Organ stwierdził, że w sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania świadczenia z art. 90d ust. 1 i ust. 7, jednakże wskazane przez stronę powody niedotrzymania terminu do złożenia wniosku, w ocenie organu, nie są uzasadnionym powodem opóźnienia. Zdaniem organu zaistniała zwłoka wynikła z nienależytej staranności strony i lekceważenia obowiązku, nie była podyktowana innymi, wyższymi przesłankami tłumaczącymi fakt niedotrzymania terminu. Stwierdzono, iż termin do złożenia wniosku ma charakter materialnoprawny, co oznacza że jego zachowanie jest w zasadzie konieczne dla realizacji uprawnienia. l Sygn. akt II SA/Go 91/10 2. Od decyzji E.N. wniosła odwołanie wskazując na niedopatrzenie i pomyłkę w dacie złożenia wniosku o pomoc oraz podkreślając, że przekroczenia terminu było nieznaczne, gdyż wynosiło jeden dzień. W odwołaniu przytoczono okoliczności wskazujące na trudną sytuację bytową rodziny oraz podjęte przez skarżącą wysiłki zmierzające do pozyskania pracy zarobkowej. 3. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji podtrzymał w całości ustalenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. 4. W skardze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji. W oświadczeniu załączonym do skargi opisano trudną sytuację rodzinną, bytową oraz finansową skarżącej oraz jej trojga dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Skarga zasługiwała na uwzględnienie z przyczyn szczególnych. W myśl art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Stosownie do treści art. 90d ust. 7 tej ustawy miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r., Nr 64 poz. 593 ze zm.). W przepisie art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty określony został termin składania wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, l tak: do 15 września danego roku szkolnego składa się wniosek o przyznanie stypendium szkolne, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do 15 października 2 Sygn. akt II SA/Go 91/10 danego roku szkolnego. W ust. 7 art. 90n ustawodawca zawarł klauzulę, w myśl której w uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolne może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6. 6. Z ustalonego prawidłowo stanu faktycznego wynika, że D.N. spełnia warunki formalne wymienione w art. 90d ust. 1 w związku z art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, kwalifikujące do otrzymania tej formy pomocy. Dochód na osobę w rodzinie ucznia wynosi 230, 50 zł miesięcznie, a zatem nie przekracza kwoty o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (351,00 zł). W rodzinie występuje bezrobocie, wielodzietność, a także rodzina jest niepełna. Niewątpliwa i niesporna jest też okoliczność, że wniosek o przyznanie stypendium szkolne złożony został w dniu 16 września 2009 r., a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Słuszne jest też stanowisko organów obydwu instancji, że termin wynikający z przepisu art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty ma charakter materialnoprawny. Pociąga to określone skutki prawne. Uchybienie terminu materialnego wywołuje bowiem skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W takim przypadku stosunek prawny nie może zostać nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. 7. W przepisach prawa materialnego znajduje się klauzula łagodząca skutki materialnoprawne uchybienia terminu, przyjęta ze względu charakter tego uchybienia. Nie budzi wątpliwości, iż wskazana przez skarżącą przyczyna uchybienia terminu, nie mogła być zakwalifikowana jako uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten bowiem dotyczy sytuacji przez stronę niezawinionych. 8. Jest jednak jeszcze inna okoliczność szczególna, która - w danym stanie faktycznym, może mieć zastosowanie. Mianowicie zgodnie z art. 90n ust. 3 ustawy o systemie oświaty świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być również przyznawane z urzędu. Podstawę faktyczną wszczęcia postępowania w tym trybie może stanowić informacja o sytuacji rodzinnej i materialnej danej osoby (por. wyrok WSA w Olsztynie, II SA/Ol 440/08, publ. Lex 504695). Organ administracyjny będąc w posiadaniu informacji o sytuacji danej osoby, która w świetle uregulowań ustawy o systemie oświaty, spełnia warunki do przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym, winien zatem każdorazowo rozważyć, celowość przyznania pomocy z urzędu. Istotne znaczenie w tym aspekcie 3 Sygn. akt II SA/Go 91/10 sprawy, ma prawidłowe rozumienie instytucji świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym, która przewidziana jest w ustawie o systemie oświaty. Celem przedmiotowej pomocy materialnej jest zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych (ust. 2). W wypadku ustalenia, iż w konkretnym przypadku spełnione są ustawowe warunki kwalifikujące do przyznania pomocy, organ administracyjny, mając na uwadze przepis art. 90n ust. 3 ustawy o systemie oświaty, winien zbadać możliwość przyznania pomocy z urzędu. Wynika to także ze służebnej roli organów wobec zadań pomocy społecznej oraz potrzeb obywateli. Należy też pamiętać, że zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) organy administracji obowiązane są nie tylko do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, ale jednocześnie czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 zd. 2 k.p.a.). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie wynika, czy organ administracyjny rozważył możliwość przyznania w sprawie pomocy materialnej z urzędu i pod tym kątem ocenił, czy synowi skarżącej przysługują świadczenia wymienione w ust. 2 i następnych art. 90d ustawy o systemie oświaty. Z powyższych względów zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały także z naruszeniem art. 8 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Stwierdzone uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prowadzi do uchylenia obu decyzji wydanych w sprawie. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.