I OZ 870/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L. A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 184/10 oddalające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi L. A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych postanawia: oddalić zażalenie W dniu 23 lutego 2010 r. L. A. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na dzień 19 sierpnia 2010 r., zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 sierpnia 2010 r. (k. 39). W dniu 19 sierpnia 2010 r. odbyła się rozprawa, na którą od strony skarżącej nikt się nie stawił. Ogłoszenie wyroku oddalającego skargę nastąpiło na posiedzeniu w dniu 19 sierpnia 2010 r. W dniu 31 sierpnia 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku wskazując, że w dniach od 19 sierpnia do 27 sierpnia 2010 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym poza granicami kraju. W dniu 23 sierpnia 2010 r. pełnomocnik uzyskał telefoniczną informację o treści wyroku. Mając świadomość, iż termin na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku upływa 26 sierpnia 2010 r., postanowił wrócić do kraju 25 sierpnia 2010 r., jednak z powodu nagłej choroby powrót nastąpił dopiero 27 sierpnia 2010 r. Podnosił, że niedochowanie terminu do złożenie ww. wniosku nastąpiło na skutek okoliczności losowych, na które nie miał wpływu, nawet przy dołożeniu maksymalnej staranności nie byłby w stanie złożyć wniosku o uzasadnienie wyroku, gdyż samodzielnie wykonuje zawód radcy prawnego, tj. nie zatrudnia pracowników, którym mógłby zlecić podjecie ww. czynności. W ocenie pełnomocnika brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku został przez niego uprawdopodobniony. Jednocześnie pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 19 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalając wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wskazał, że zgodnie z treścią art. 141 § 2 w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. W przypadku, gdy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 §1 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 §1 i §2 p.p.s.a.). Sąd stwierdził, że uchybienie terminu jest w sprawie bezsporne, a pełnomocnik składając wniosek dopełnił warunki określone w art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. Sąd podniósł, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż od strony dokonującej czynności procesowej wymagać należy zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej (postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 4162/01, Palestra 2004, nr 1, s. 225). Oceny w tym zakresie dokonuje się poprzez przyjęcie kryteriów idealnego wzorca osoby należycie dbającej o swoje interesy (postanowienie SN z dnia 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144). W związku z powyższym "przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa" (postanowienie NSA z dnia 4 października 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 560/00 niepubl., wyrok NSA z dnia 22 maja 1997r., sygn. akt SA/Sz 630/96, LEX nr 30748). W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Omówione kryteria ujmowane są jeszcze surowiej w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron (wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 745/98, LEX 42023). Osoby te zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Oznacza to, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, że pełnomocnik strony skarżącej nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 19 sierpnia 2008 r. Za taką okoliczność nie może być bowiem uznany, powołany przez niego fakt przebywania poza granicami kraju w dniach od 19 sierpnia 2010 r. do 27 sierpnia 2010 r., zawiadomienie o rozprawie przewidzianej na dzień 19 sierpnia 2010r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 sierpnia 2010r., wyjeżdżając na urlop powinien powiadomić sąd o czasowej nieobecności, bądź ustanowić pełnomocnika (zob. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 13/04, niepubl.), tym bardziej, że dzień przed rozprawą, tj. 18 sierpnia 2010 r. stawił się osobiście w Sądzie w celu złożenia wniosku o uzupełnieniu skargi (k.41). Ponadto skoro pełnomocnik zrezygnował ze stawiennictwa na rozprawie to powinien być świadom, że Sąd może wydać wyrok oddalający skargę. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł L. A. B., reprezentowany przez pełnomocnika, domagając się jego uchylenia i stwierdzając, że ocena przedstawiona przez Sąd I instancji narusza przepis art.86 § 1 p.p.s.a. Pełnomocnik podniósł, że z zawiadomienia o rozprawie wynikało, iż stawiennictwo na rozprawę jest nieobowiązkowe, co oznacza, że nie musi się na niej stawić. Jego zdaniem argument, że powinien zawiadomić Sąd o czasowej nieobecności miałby sens, gdyby chciał uczestniczyć w rozprawie, a przeszkodą byłby wyjazd. Powiadamianie sądu o czasowej nieobecności w sytuacji gdy fakt ten nie spowoduje przerwania biegu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku nie miało sensu. Ponadto trudno było przewidzieć jaki będzie wyrok sądu oraz to, że nie będzie w stanie wrócić do kraju przed upływem terminu do złożenia. Pełnomocnik podkreślił, że instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności. Samo wykazanie zdarzenia lub faktu, który wskazuje na prawdopodobieństwo braku winy winno być wystarczającym dla uznania, iż zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu o jakich mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Niedyspozycja chorobowa pełnomocnika stanowi takie wykazanie okoliczności wyłączającej winę zarówno strony jak i jej reprezentanta, a stawianie profesjonalnemu pełnomocnikowi wymogu wyręczenia się osobami trzecimi w dokonaniu czynności nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Wymaganie od adwokata lub radcy prawnego działania w trakcie trwania choroby uniemożliwiającej podejmowanie czynności jest nadmiernie rygorystyczne i stawia w gorszej sytuacji strony, które nie działają w postępowaniu osobiście lecz przez ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika. Okolicznościami, o jakich mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. może być nagła choroba. Nie jest konieczne do uznania braku winy w uchybieniu terminu, aby przeszkoda występowała przez cały okres biegu terminu. Sąd nie wziął w sprawie pod uwagę, że nawet przy dołożeniu najwyższej staranności pełnomocnik nie mógł usunąć przeszkody uniemożliwiającej dotrzymanie terminu, gdyż nie mógł przewidzieć, że wystąpi nagła choroba (zatrucie). Pełnomocnik wskazał, że poczynił wszelkie kroki, aby złożyć wniosek w terminie: dowiedział się o treści wyroku, postanowił wrócić wcześniej z urlopu, a jedynie nagła choroba uniemożliwiła powrót i wywiązanie się z obowiązków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy wskazać, że regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednakże charakteru bezwzględnego. Przepis art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a. przewiduje bowiem możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, iż strona uchybiła terminowi bez swojej winy, co wymaga stosownego uprawdopodobnienia (art. 87 § 2 p.p.s.a.) Podkreślić trzeba, że przywrócenie terminu może nastąpić wyjątkowo. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne (por. postanowienie SN z dnia 29 października 1999 r., sygn. I CKN 556/98, LEX nr 50702; postanowienie NSA z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. III SA 7804/98, niepubl.). Jak trafnie zauważył Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu kryteria oceny zachowania osoby ujmowane są surowiej w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron (wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 745/98, LEX 42023). Art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. (...) Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. (vide np. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, str. 333 i 334, oraz powołane tam orzecznictwo – postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 13/04, niepubl., postanowienie SN z 22 lipca 1999 r., sygn. akt I PKN 273/99, OSNAP 2000, nr 20, poz. 757). W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego upatruje braku winy w tym, że z uwagi na nagłą chorobę (zatrucie), która według twierdzeń pełnomocnika uniemożliwiała mu powrót z urlopu spędzanego poza granicami kraju, nie mógł złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 19 sierpnia 2010 r. w odpowiednim terminie. Nagła choroba może być uznana za przyczynę usprawiedliwiającą uchybienie terminu, jednakże nastąpić to może jedynie wówczas, gdy choroba ta stanowi niemożliwą do przezwyciężenia przyczynę niedochowania terminu. W sprawie niniejszej słusznie Sąd I instancji odmówił przywrócenia terminu, skoro pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił twierdzenia, że wystąpiły w sprawie okoliczności wskazujące na brak jego winy w uchybieniu terminu, jak tego wymaga art. 87 § 2 p.p.s.a. Samo przekonanie strony o poważnych dolegliwościach zdrowotnych nie wystarczy do uprawdopodobnienia ich istnienia w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a. (tak postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt I FZ 500/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a uwaga taka dotyczy także profesjonalnego pełnomocnika. Skoro argumentacja przedstawiona przez pełnomocnika skarżącego nie dostarcza dostatecznych podstaw do uznania, że w sprawie niniejszej zostało uprawdopodobnione, iż nie ponosi on winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, to zaskarżone postanowienie było prawidłowe, a więc zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało oddalić.