I FZ 259/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 14 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 9/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 28 października 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2005 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania . Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 9/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 28 października 2009 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2005 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że Skarżący pismem z dnia 20 stycznia 2010 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi w kwocie 24.851 zł. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia M. G. złożył sprzeciw podnosząc, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał analizy zebranych w sprawie oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wskazał, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci, pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 3.230,76 zł oraz osiągane przez małżonkę dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.391,12 zł netto miesięcznie. Majątek wnioskodawcy stanowią nieruchomości: (1) o powierzchni 0.2355 ha zabudowana garażami i budynkiem, (2) o powierzchni 0.4506 ha, na której znajduje się stacja paliw z trzema zbiornikami podziemnymi paliwowymi i dystrybutorem, (3) o powierzchni 0.1632 ha zabudowana segmentem budynku magazynowo-warsztatowego o powierzchni 554 m2, (4) o powierzchni 1.83 ha (zabudowana), (5) o powierzchni 0.49 ha (niezabudowana), natomiast oboje małżonkowie posiadają (6) nieruchomość o powierzchni 0.0820 ha przeznaczoną pod budowę domu jednorodzinnego mieszkalnego zabudowaną budynkiem oraz (7) mieszkanie o powierzchni 60,20 m2 (własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu), przy czym na każdej z opisanych nieruchomości i praw ustanowione zostały hipoteki na rzecz banków i Skarbu Państwa, zaś z nieruchomości wymienionych w punktach od 1 do 4 i 6 oraz z pozostałych składników majątku wnioskodawcy, tj. samochodu osobowego marki Ford Galaxy, rok produkcji 1998, trzech dystrybutorów paliwa i pompy prowadzona jest egzekucja. Małżonka posiada samochód osobowy marki Volkswagen Transporter, rok produkcji 2002 o wartości 24.500 zł, na którego zakup zaciągnęła kredyt. Małżonkowie na rachunkach bankowych nie posiadają oszczędności. Koszty utrzymania rodziny według dodatkowego oświadczenia z dnia 2 marca 2010 r., do których zaliczono opłatę za czynsz, energię elektryczną oraz odpłatne leczenie, w tym wizyty lekarskie i zakup leków, wynoszą 930 zł. Ponadto Sąd ustalił, że wnioskodawca posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą kredytów bankowych (inwestycyjnych, obrotowych, odnawialnych) w łącznej wysokości 1.458.459,90 zł (należność główna bez odsetek) oraz zobowiązanie z tytułu pożyczki udzielonej przez osobę fizyczną w wysokości 150.000 zł. Natomiast kwota zobowiązań małżonków z tytułu kredytu mieszkaniowego oraz pożyczki hipotecznej na dzień 1 lutego 2010 r. wynosiła 6.483,99 euro oraz 35.463,07 zł. Z kopii zeznań podatkowych za lata 2007-2008, przedłożonych przez Skarżącego wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie handlu detalicznego paliwami i akcesoriami samochodowymi osiągnął w roku 2007 dochód w kwocie 346.435,58 zł (deklarując przychód w wysokości 10.988.566,54 zł i koszty jego uzyskania – 10.642.130,96 zł), zaś w roku 2008 dochód z tego tytułu wyniósł 104.691,75 zł, przychód – 11.634.722,11 zł a koszty jego uzyskania – 11.530.030,36 zł. Z dołączonego odpisu bilansu na dzień 31 grudnia 2009 r. wynika zaś, że w roku 2009 wnioskodawca osiągnął zysk netto w wysokości 24.184,51 zł. Nadto, z informacji PIT-B stanowiącej załącznik do zeznania podatkowego za rok 2008 wynika, że wnioskodawca prowadzi także działalność w zakresie usług transportowych pod nazwą Usługi Transportowe Z. K., M. G. S.C., jego udział wynosi 20%. Spółka we wskazanym roku podatkowym wykazała stratę w wysokości 3.019,95 zł, deklarując przychód w wysokości 13.400 zł i koszty jego uzyskania w kwocie 16.419,95 zł. Zdaniem Sądu analiza materiału dowodowego wykazała, że Skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd uznał oświadczenie skarżącego za niewiarygodne i sprzeczne z dokonanymi ustaleniami, a jego rzeczywiste możliwości płatnicze za nadal budzące istotne wątpliwości, gdyż Skarżący uchylił się od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący przekonywał, że przedłożył wszystkie dokumenty w jakich był posiadaniu w dacie złożenia wniosku. Termin sporządzenia rozliczenia podatkowego i księgowego to 31 marzec i 30 kwiecień. Brak było więc, w ocenie Strony możliwości przedłożenia innego niż sporządzony bilansu (na dzień 31 grudnia 2010 r.). Nadto Skarżący wskazał, że wszystkie kredyty bankowe, ze względu na brak możliwości prowadzenia dotychczasowej działalności gospodarczej (tj. sprzedaż paliw) i bieżący brak spłaty tych kredytów spowodował ich wypowiedzenie przez banki. Zdaniem Skarżącego, wydający postanowienie błędnie ocenił bieżącą sytuację majątkową podatnika również poprzez przyjęcie, że dochody osiągane przez wnioskodawcę w przeszłości umożliwiają dokonanie zapłaty wpisu. W odniesieniu do faktu zakupu przez małżonkę wnioskodawcy samochodu za kwotę 24.500 Skarżący wyjaśnił, że kredyt na jego zakup małżonka spłacać będzie z własnych środków i dodał, że również nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że prawo pomocy ma zagwarantować osobom, które z uwagi na sytuację majątkową nie są w stanie pokryć w całości lub w części kosztów postępowania, realizację prawa do rozpoznania ich sprawy przez niezawisły, niezależny i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Wnioski o przyznanie prawa pomocy winny więc być rozpoznawane z wyjątkową starannością, po wyjaśnieniu wszelkich wątpliwości co do stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy i po jednoznacznym ustaleniu, iż ewentualna odmowa przyznania stronie prawa pomocy jest prawnie uzasadnionym ograniczeniem jej prawa do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce - opubl. w Lex pod nr 101042). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Sąd nie może odmówić stronie prawa pomocy, jeśli w konsekwencji spowodowałoby to wyłączenie czy też istotne ograniczenie jej prawa do sądu (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2008, s. 752). Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Uwzględniając powyższe nie można w pełni zaakceptować stanowiska Sądu I instancji, zgodnie z którym skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń pozwalających ocenić zasadność wniosku. M. G., wykonując zarządzenie referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2009 r., złożył do akt sprawy szereg dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając, że nie są one wystarczające do pełnego wyjaśnienia sytuacji materialnej, powinien wezwać skarżącego do złożenia dodatkowych, konkretnie wymienionych dowodów. Tymczasem Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu uznał, że nie przedłożenie tych dokumentów, które zresztą nie zostały w uzasadnieniu postanowienia wyraźnie określone, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wykazał dostatecznie swojej sytuacji majątkowej. Stanowisko to nie jest trafne. Zwłaszcza, że jak zasadnie podnosi autor zażalenia, pewnych dokumentów skarżący nie mógł złożyć, gdyż nie upłynął wówczas termin sporządzenia rozliczenia podatkowego i księgowego. Tym samym nie ma racji Wojewódzki Sąd Administracyjny twierdząc, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek do udzielenia mu prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym. Taka konkluzja jest co najmniej przedwczesna. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo również ocenił sytuację finansową oraz możliwości płatnicze skarżącego i w konsekwencji niewłaściwie odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący bowiem wskazał, że źródłem utrzymania jego 4-osobowej rodziny jest dochód, kształtujący się na poziomie ok. 1.200 zł brutto, miesięcznie, na członka rodziny. Jednocześnie Skarżący wykazał, że posiada zobowiązania znacznie przewyższające wartość posiadanego przez niego majątku (w podatku akcyzowym ok. 3.500.000, w podatku VAT ok. 2.900.000 zł. oraz zobowiązania z tytułu kredytów). Przedłożone w sprawie dokumenty w sposób jednoznaczny świadczą o prowadzonej wobec niego egzekucji komorniczej i administracyjnej. Skarżący wyjaśnił, że wszelkie uzyskane dochody są natychmiast egzekwowane przez Urząd Skarbowy, Bank lub ZUS co spowodowało konieczność likwidacji dotychczasowej działalności gospodarczej. Dane te w zestawieniu z wysokością ustalonego w tej sprawie wpisu od skargi, wynoszącego ponad 24.000 zł., pozwalają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, iż Skarżący spełniał przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący wykazał tym samym, że poniesienie kosztów sądowych będzie wiązało się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania jego oraz jego rodziny. Zważywszy na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwie skarżącego do złożenia dokumentów, których przedłożenie z powodu upływu czasu stało się możliwe i aktualne w tym w szczególności bilanse i zeznania podatkowe za 2009 r. Następnie przeanalizuje sytuacje finansową skarżącego w zestawieniu do wysokości wpisu sadowego w kwocie 24851 zł, mając na uwadze, że nie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może doprowadzić do faktycznego pozbawienia skarżącego prawa do sądu wynikającego z Konstytucji. Z tych też względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.