II FZ 294/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA del. Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. M. i W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 2274/09 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. M. i W. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia 20 kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności oraz odmowy umorzenia należności pieniężnej postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 maja 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 2274/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T. M. i W. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Finansów z dnia 20 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności oraz odmowy umorzenia należności pieniężnej Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: Skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci. Miesięczny dochód rodziny wynosi 4234 zł, na który składają się renta córki w kwocie 534 zł, dochody z gospodarstwa rolnego syna 700 zł, dochody z gospodarstwa rolnego skarżących w kwocie około 3000 zł. Skarżący są właścicielami drewnianego domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 23 ha, samochodu Peugeot (rok produkcji 2004), ciągnika Ursus (rok produkcji 1989), syn skarżących posiada ciągnik rolniczy (rok produkcji 2008), na zakup którego zaciągnięto kredyt. Skarżący wskazali, iż z uwagi na stan zdrowia do prac w gospodarrstwie muszą wynajmować pracowników. Syn skarżących zawarł umowę kredytu studenckiego, a skarżący zaciągnęli kredyty odnawialne. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 marca 2010 r. odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie. Od powyższego orzeczenia strony wniosły sprzeciw, w którym wskazały, że wpływy na rachunkach bankowych w głównej mierze pochodzą z dopłat AR i MR i mają miejsce raz w roku. Dopłaty te nie wyrównują w całości wydatków ponoszonych na utrzymanie produkcji rolnej. Skarżący wskazali, ze ponoszą wydatki na zakup nawozów w kwocie 11592 zł, oleju napędowego w kwocie 2511 zł, planują zakup nawozów za kwotę 3000 zł i środków ochrony roślin za kwotę 8000 – 10000 zł Podatek rolny wynosi 600 zł kwartalnie, a składki na KRUS 1000 zł kwartalnie. Wydatki na energię elektryczną wynoszą 800 zł za okres 2 miesięcy, na spłatę odsetek wydaja miesięcznie około 500 zł. Ponadto skarżący wskazali, ze ich córka nie pracuje, wychowuje dziecko studiuje na KUL na studiach podyplomowych, czesne za semestr wynosi 1500 zł dodatkowo ponosi koszty dojazdów, noclegów i wyżywienia. Postanowieniem z dnia 5 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd powołał się na art. 246 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a) w zw. z art. 245 par. 3 P.p.s.a wskazując, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący nie wykazali okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że sytuacja majątkowa skarżących nie uprawnia ich do żądania przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponadto Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sadowych należy zaliczyć wpis sądowy w kwocie 200 zł. Sąd przyjął, że wniosek o ustanowienie adwokata również nie zasługiwał na uwzględnieni, a odmowa ustanowienia pełnomocnika nie ogranicza prawa skarżących do sądu. Na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 5 maja 2010 r. T. M. i W. M. złożyli zażalenie, wnosząc o ponowne rozpoznanie ich wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie skarżących Sąd pierwszej instancji rozważył tylko te okoliczności które decydują o niemożliwości przyznania prawa pomocy, zaś pominął te okoliczności, które przemawiają za przyznaniem prawa pomocy. Strony powołują się na sytuację zdrowotna W. M. i jego długotrwałą niezdolność do pracy na wskutek zdarzenia w dniu 28 sierpnia 2007 r. oraz sytuację zdrowotną T. M. Wskutek tych okoliczności gospodarstwo popadło "pułapkę kredytowa". Skarżący przebywają nadal pod stałą opieką lekarską. W. M. na wskutek dolegliwości kręgosłupa i konieczność przeprowadzenia w 2010 r. operacji nie może pracować fizycznie W ocenie stron warunkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy jest "uzasadniony ważny interes" tj. znaczne obniżenie zdolności płatniczych stron spowodowane zdarzeniem losowym jakim była susza oraz trudną sytuacją życiowa (choroba). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 par. 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 par. 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 par. 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 par. 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Skarżący uzyskują dochód z gospodarstwa rolnego, pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym córka skarżących uzyskuje dochód z tytułu renty w kwocie 534 zł, a dochody syna z gospodarstwa rolnego wynoszą 700 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny skarżących wynosi 4234 zł. Skarżący uzyskują również dopłaty. Ponoszą wydatki na zakup nawozów, oleju napędowego, środków ochrony roślin, energię elektryczną 800 zł na 2 miesiące, składki KRUS 1000 zł kwartalnie, podatek rolny 600 zł kwartalnie, spłatę odsetek około 500 zł miesięcznie. Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że są oni w stanie ponieść koszty postępowania , na które składają się na obecnym etapie postępowania wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudna sytuacja materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19.10.2005 r., sygn. akt I GZ 107/05) Sąd pierwszej instancji dokonał oceny sprawy i analizy dokumentów przedstawionych przez skarżących o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i nie znalazł okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji odniósł się również do sytuacji zdrowotnej stron, przyjmując, że z uwagi na stan zdrowia skarżący zmuszeni są wynajmować pracowników do pracy w gospodarstwie i ponosić z tego tytułu wydatki. Zważywszy, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.