II FZ 573/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 951/09 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień i maj 2005 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, to jest zwolnić od obowiązku poniesienia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 200 zł (słownie: dwieście złotych). Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 951/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 października 2009 r. w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień i maj 2005 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie należny jest wpis w wysokości 500 zł. Biorąc tę okoliczność pod uwagę oraz mając na względzie uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody Sąd doszedł do przekonania, że poniesienie tego kosztu nie odbędzie się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Z porównania kwoty należnego wpisu z kwotą dochodu uzyskiwanego z tytułu świadczenia rentowego (1.122,70 zł), a także sumą zadeklarowanych przez niego wydatków kształtujących się na poziomie ok. 680 zł wynika, że suma 500 zł jest możliwa do poniesienia przez stronę. Sąd stwierdził, że skarżący uchylił się jednocześnie od wskazania dochodów uzyskiwanych przez współmałżonkę. Jedynie ze złożonego przez nią oświadczenia wynika, że dysponuje samochodem osobowym o wartości 10.000 zł. Tymczasem wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, pomimo istnienia ustroju rozdzielności majątkowej między małżonkami, przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy bierze się również pod rozwagę dochody współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Zawarta między małżonkami umowa ustanawiająca rozdzielność majątkową nie dowodzi okoliczności braku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, a samo istnienie takiej umowy nie wyłącza obowiązku przyczyniania się małżonków do zaspakajania potrzeb rodziny. Zdaniem WSA, okoliczność wniesienia pozwu przez małżonkę wnioskodawcy oznacza jedynie to, że w ocenie powódki, skarżący nie przyczyniania się do zaspakajania potrzeb rodziny, co nie jest jednoznaczne z brakiem środków na pokrycie należnego wpisu. Ten bowiem, mając na uwadze wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków, jest możliwy do uiszczenia przez stronę. W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnik zaskarżył je w całości i zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), poprzez uznanie, że jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w całości lub też przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Autor zażalenia wskazał, że skarżący jest rencistą, a jego renta często nie pokrywa niezbędnych wydatków, które zmuszony jest ponieść celem zapewnienia sobie wyżywienia, opłacenia opłat za mieszkanie i leków. Skarżący jest osobą poważnie chorą i codziennie zmuszony jest zażywać leki przeciwbólowe i przeciwzakrzepowe (ma blachy i śruby w lewej nodze, a obecnie – w związku z podeszłym wiekiem - dają one o sobie coraz częściej znać wywołując silny ból. Skarżący jest również poprzez to ograniczony ruchowo). Jego renta inwalidzka wynosi w chwili obecnej około 1.200 zł i często nie starcza na pokrycie w/w potrzeb. Poza tym koszty ponoszone przez stronę są wyższe niż to wskazał Sąd, gdyż nie zostały w nich ujęte m.in. koszty komunikacji, gazu czy niektórych leków. Skarżący nie prowadzi z żoną wspólnie gospodarstwa domowego, o czym świadczy umowa rozdzielności majątkowej. Nie stać go na przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny. Odnośnie złożonego przez małżonkę skarżącego pozwu z tytułu nie przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny wskazał, że główną i bezpośrednią przyczyną jego złożenia był brak łożenia przez skarżącego na utrzymanie gospodarstwa domowego i zaspokajani potrzeb rodziny. Rzeczą naturalną jest, że małżonka nie chce partycypować w kosztach sądowych skarżącego związanych z prowadzonymi przeciwko niemu postępowaniami sądowymi i administracyjnymi. Skarżący podkreślił, że w niniejszej sprawie jego stan majątkowy - co wynika z przedłożonych dokumentów - jest identyczny jak w sprawie I SA/Gd 285/09, a mimo tego wydane postanowienia odnośnie przyznania prawa pomocy - diametralnie się różnią. Skoro w w/w sprawie przedłożone dokumenty świadczące o stanie majątkowym skarżącego uzasadniały zwolnienie go od wpisu od skargi, to przy identycznym stanie faktycznym i prawnym w niniejszej sprawie, wniosek skarżącego w tym względzie winien być uwzględniony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w części. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest związany zakresem żądania wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Należy stwierdzić, że wprawdzie sytuacja majątkowa skarżącego oraz jego żony nie spełnia przesłanek przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to jednak zestawiając wysokość należnego w rozpoznawanej sprawie wpisu od skargi z wielkością miesięcznego dochodu strony oraz wydatkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi kwocie powyżej 200 zł mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący spełnia tym samym przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od wpisu od skargi. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.