I GZ 360/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 18 października 2010 r.; sygn. akt I SA/Sz 943/09 w zakresie odmowy zmiany postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] października 2009 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. Postanowieniem z 18 października 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 943/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odmówił K. K. zmiany prawomocnego postanowienia WSA w S. z 11 maja 2010 r., wydanego w tej samej sprawie, odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z [...] października 2009 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że stosownie do treści art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Skarżący wniósł o zmianę prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z 11 maja 2010 r., wydanego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Orzeczenie to mogło zostać zmienione, na co wskazuje treść art. 165 p.p.s.a., jednak tylko w sytuacji wystąpienia zmiany okoliczności sprawy. Zmiana taka powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, jak również w oparciu o materiał dowodowy znajdujący się w aktach równolegle toczących się spraw, w których rozpoznawano wnioski K. K. o przyznanie prawa pomocy, Sąd stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Wskazał, że skarżący dotychczas podnosił, że wszystkie jego rachunki bankowe, ruchomości i nieruchomości zostały zajęte w wyniku działań egzekucyjnych podejmowanych przez organy skarbowe. Strona nie powołała tym samym żadnych nowych okoliczności kształtujących stan faktyczny sprawy w zakresie rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Sam fakt zwolnienia przez skarżącego ostatniego pracownika, wcale nie musi oznaczać bezpośrednio tego, że jego stan majątkowy i możliwości płatnicze pogorszyły się. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodów K. K. nie uległy żadnej istotnej zmianie i zostały wzięte pod uwagę przy załatwianiu pierwotnego wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że twierdzenia skarżącego obecnie zawarte w złożonych wnioskach i oświadczeniach nie wnoszą nic nowego do sprawy, w tym nadal nie wyjaśniają okoliczności, które były objęte skierowanym do K. K. wezwaniem do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a., w sprawach o sygn. akt I SA/Sz 24-29/10. Dotyczy to zwłaszcza dokładnych danych dotyczących aktualnych dochodów skarżącego. W złożonym formularzu brak jest informacji na temat źródła przychodów skarżącego, czy i z jakiego tytułu K. K. osiąga obecnie dochody i w jakiej wysokości. Pomimo wezwania skarżący nie nadesłał również wyciągu z prowadzonej dla potrzeb działalności gospodarczej księgi przychodów i rozchodów, odpisów deklaracji skarbowej z ostatnich trzech miesięcy, wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny. Dane te były niezbędne do porównania i oceny, czy w sytuacji materialnej skarżącego (po stronie dochodów lub wydatków) wystąpiły takie zmiany, które uzasadniałyby zmianę stanowiska Sądu zajętego w postanowieniu z 11 maja 2010 r. Sąd wskazał, że skarżący zobowiązał się wprawdzie do nadesłania żądanych dokumentów i informacji niezwłocznie po powrocie księgowej do pracy 15 września 2010 r., jednak do dnia rozpoznawania wniosku tego nie uczynił. Z nadesłanych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych nadto nie wynika, iż sytuacja skarżącego pogorszyła się. Wyciąg z rachunku bankowego w [...], zawierający zestawienie operacji od 7 czerwca do 1 września 2010 r., zamyka saldo końcowe w kwocie ujemnej 2.831,60 zł, podczas gdy przy rozpatrywaniu pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy saldo na wskazanym rachunku bankowym wynosiło minus 8.730,55 zł. Powyższe okoliczności i związane z nimi wątpliwości nie mogą, zdaniem Sądu, być interpretowane na korzyść wnioskodawcy, a tym samym nie mogą uzasadniać zmiany dotychczasowego orzeczenia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. W zażaleniu K. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie: 1) art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a., przez wybiórczą ocenę dowodów zebranych w postępowaniu, z pominięciem dowodów z postępowania egzekucyjnego załączonych do wniosku przez skarżącego, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia; 2) art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez ustalenie, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy, gdy z materiału sprawy wynika, że nie posiada on środków, aby ponieść pełne koszty postępowania; 3) art. 165 p.p.s.a przez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do rozpoznania oraz zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, mające istotne znaczenie dla sprawy. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący zawarł w uzasadnieniu zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy na tle rozpatrywanej sprawy była już przedmiotem postanowień zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z powyższym wniosek skarżącego o zmianę postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy powinien być rozpoznany i oceniony pod kątem zmiany okoliczności, jakie zaszły od czasu rozpoznania pierwszego wniosku. Zgodnie bowiem z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Oceniając wniosek w aspekcie przesłanek wynikających z powyższego przepisu Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skarżący nie powołał żadnych nowych okoliczności kształtujących stan faktyczny sprawy, a ponadto, że pomimo wezwania nie złożył określonych dokumentów niezbędnych do porównania i oceny, czy w jego sytuacji materialnej wystąpiły takie zmiany, które uzasadniałyby zmianę stanowiska Sądu zajętego w postanowieniu z 11 maja 2010 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy zarządzenia z 20 września 2010 r. wynika, że skarżący został wezwany jedynie do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. W związku z tym stwierdzenie Sądu o uchylaniu się przez skarżącego od złożenia określonych dowodów, w sytuacji braku wezwania o dokumenty w tym zakresie, nie zasługuje na akceptację, a rozważania Sądu dotyczące zmiany okoliczności sprawy należy uznać za niepełne. Z uwagi na szczególny charakter instytucji prawa pomocy, której celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których sytuacja materialna i osobista wyklucza samodzielne poniesienie kosztów postępowania, rozstrzygnięcia Sądu w tej materii mogą zapaść wyłącznie po wnikliwiej analizie okoliczności sprawy. Dokonując oceny okoliczności sprawy mogących, zdaniem skarżącego, mieć wpływ na zmianę prawomocnego orzeczenia odmawiającego przyznania prawa pomocy, Sąd był uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane Sądowi z urzędu. Należy jednak zauważyć, że takim faktem znanym Sądowi z urzędu mogły być okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem skarżącego, ale nie uchylanie się K. K. od złożenia dokumentów, do których przedstawienia skarżący został wezwany, tyle że w innych sprawach. W związku z powyższym zaskarżone postanowienie należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Podkreślić należy, że uchylanie się skarżącego przy ponownym rozpoznaniu sprawy od współpracy z Sądem pierwszej instancji może skutkować uznaniem, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., z racji braku możliwości ustalenia, czy zmieniły się okoliczności w sprawie. Podkreślić trzeba, że na obecnym etapie postępowania nie jest znana ani ogólna kwota dochodów skarżącego, ani wysokość ponoszonych przez niego wydatków. Powodem uchylenia zaskarżonego postanowienia nie jest podzielenie stanowiska skarżącego, że spełnia on przesłanki uzyskania prawa pomocy, a błędy proceduralne związane z niewezwaniem w trybie art. 255 p.p.s.a. o dokumenty, które zdaniem WSA były niezbędne dla oceny sytuacji życiowej wnioskodawcy i jej ewentualnej zmiany po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Z przytoczonych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.