I OZ 548/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/OI 256/10 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi powyżej 50 zł oraz o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi I. Ż. na niewykonanie przez Burmistrza G. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 1 września 2009 r., sygn. akt II SAB/Ol 29/09 w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu sprzeciwu I. Ż. od postanowienia referendarza sądowego tegoż Sądu z dnia 12 maja 2010 r., postanowieniem z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 256/10, przyznał mu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi powyżej 50 zł oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sąd wskazał, że z dokumentacji niniejszej sprawy wynika, iż wydatki skarżącego przewyższają dochód jego i jego rodziny, zaś brak wyczerpujących wyjaśnień w tym zakresie (pomimo stosownych wezwań Sądu), uniemożliwia dokonanie właściwych ustaleń co do sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Ponadto, szczególnie niejasne jest dla Sądu wybiórcze przedstawianie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego. To nasuwa wątpliwości co do rzetelności skarżącego, a to z kolei prowadzi do stwierdzenia, że osoby, która nie jest w stanie precyzyjnie wskazać, ile posiada rachunków bankowych, nie sposób uznać za niezdolną do pokrycia kosztów sądowych w swojej sprawie. Sąd podkreślił, przy tym, że skarżący miał świadomość konieczności precyzyjnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej. Sąd zauważył także, iż miesięczne wydatki skarżącego przewyższają jego dochody. W związku z tym Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Sąd uznał jednocześnie, że "mając jednakże na uwadze okoliczność, iż w innych sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu, co dla skarżącego skutkować będzie koniecznością poniesienia kwoty 100 zł lub 200 zł w każdej ze spraw, Sąd uwzględniając tę okoliczność oraz konieczność uiszczenia na obecnym etapie postępowania w sprawie kwoty 200 zł wpisu uznał za zasadne zwolnić skarżącego w części od uiszczenia wpisu w kwocie powyżej 50 zł, co umożliwi skarżącemu jej poniesienie". Na to postanowienie I.Ż. złożył zażalenie, w którym podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast § 3 powołanego przepisu stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie niewątpliwie istotną okolicznością, mającą wpływ na ocenę, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, jest fakt prowadzenia szeroko pojmowanej działalności skargowej I. Ż. Zauważyć bowiem należy, że liczba wniesionych przez niego skarg i wniosków – niewątpliwie wymagająca pewnych nakładów – wskazuje, iż skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów w niniejszej sprawie. Z dokumentacji załączonej do akt niniejszej sprawy wynika bowiem, iż w latach 2008 – 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło 82 skarg/wniosków złożonych przez I. Ż. W tym miejscu zasadnym będzie zatem przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W związku z tym, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając bowiem na uwadze prowadzoną przez I. Ż. działalność skargową zasadnym wydaje się przyjęcie, że strona jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania, zważywszy na fakt, że jest w stanie ponosić koszty wnoszonych przez siebie licznych skarg, wniosków i zażaleń, mimo że jak podał skarżący, utrzymuje się z niskiego dochodu. Okoliczność ta wskazuje, że składane przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie majątkowym nie odzwierciedlają jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Tę z kolei okoliczność potęguje dodatkowo fakt, że skarżący – o czym już wspomniał Sąd pierwszej instancji – wybiórczo przedstawia wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. Dla Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest przekonująca argumentacja Sądu pierwszej instancji uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi powyżej 50 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest takim argumentem fakt, iż w innych sprawach prawo pomocy nie zostało skarżącemu przyznane, co wypełnia przesłankę do przyznania tego prawa w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że pomimo stosownych wezwań Sądu, nie wykazał rzetelnie swej sytuacji finansowej. Potwierdzeniem tego jest złożone w niniejszej sprawie zażalenie, które w swej treści jest identyczne z treścią zażaleń złożonych w pozostałych sprawach (rozstrzyganych już przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy). W pozostałej części, Naczelny Sąd Administracyjny podziela rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Podkreślić należy, że z uwagi na zasadę zakazu orzekania na niekorzyść skarżącego (reformationis in peius), Naczelny Sąd Administracyjny nie uchyla zaskarżonego postanowienia w części orzekającej o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, choć uważa, że powinien on ponieść te koszty. Dla skarżącego oznacza to, że jest zwolniony od uiszczenia wpisu od skargi powyżej 50 zł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.