I GZ 232/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B." A. K. i W. Sp. j. w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 98/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "B." A. K. i W. Sp. j. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 98/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. przyznał "B." A. K. i W. Sp. j. w O. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję administracyjną w kwocie przekraczającej 9.000,00 zł, w pozostałej części wniosek oddalił. "B." A. K. i W. Sp. j. w O. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] marca 2010 r., złożonym na urzędowym formularzu, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że w wyniku czynności kontrolnych przeprowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O., określono Spółce zobowiązania podatkowe w łącznej kwocie 2.886.844 zł. Strona skarżąca, z uwagi na brak bilansu za rok 2009, załączyła do wniosku bilans za rok obrotowy 2008, z którego wynikało, że Spółka za ten rok osiągnęła zysk w wysokości 9.122,92 zł. Ponadto Spółka posiada zobowiązania w łącznej kwocie 242.841,49 zł i należności w kwocie 107.705,50 zł. Spółka nie posiadała i nie posiada środków trwałych. Z danych szacunkowych strony wynikało, że 2009 r. zakończy stratą. W złożonym oświadczeniu strona skarżąca podała wysokość kapitału zakładowego, majątku i środków trwałych na dzień 31 grudnia 2008 r. – 21.637,41 zł. Na rachunkach bankowych posiadała saldo w wysokości – 22,79 zł i 15 zł. Do wniosku Spółka załączyła bilans za 2008 r., wyciągi z rachunków bankowych za okres od 2 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r. i na dzień 31 grudnia 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów "B." A. K. i W. Sp. j. w O. nadesłała umowy spółki wraz z uchwałami zmieniającymi umowę spółki, bilans i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 grudnia 2009 r. u wspólnika spółki jawnej – spółki A. Koszutski Spółka komandytowa, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2009, z którego wynikało, że Spółka osiągnęła dochody w wysokości 4.205.458,16 zł, poniosła koszty w wysokości 4.236.799,31 zł, osiągnęła stratę w wysokości 31.341,15 zł. Dodatkowo Spółka złożyła oświadczenie Andrzeja Koszutskiego o składnikach majątku osobistego. W odpowiedzi na kolejne wezwanie Spółka jawna "B." wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie m.in. hurtowej i detalicznej sprzedaży paliw. Do wyjaśnień załączyła wyciąg z rachunku zysków i strat za okres trzech miesięcy od 01 stycznia 2010 r. do 31 marca 2010 r. W tym czasie poniosła koszty operacyjne w wysokości 1.809734,43 zł, na co złożyły się wartość sprzedanych towarów i materiałów w kwocie 1.791.087,25 zł, zużycie materiałów i energii w kwocie 5.631 zł, wynagrodzenia w kwocie 7.902 zł, świadczenia na rzecz pracowników 3.374,70 zł. W sumie zysk ze sprzedaży wyniósł według przedłożonego rachunku zysków i strat 2.396,21 zł. Strona skarżąca oświadczyła również, iż na rachunkach bankowych prowadzonych w okresie od 01 września 2009 r. do 15 kwietnia 2010 r. nie wystąpiły obroty, w związku z powyższym Spółka nie posiada wyciągów z rachunków bankowych. Wskazała, iż nie posiada innych rachunków bankowych poza wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. postanowieniem z dnia 12 maja 2010 roku odmówił przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W terminie ustawowym skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że analiza złożonego oświadczenia oraz dodatkowych dokumentów nie przemawiają za zwolnieniem skarżącej spółki od kosztów sądowych w całości. W ocenie Sądu I instancji, z danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów wynika że strona skarżąca posiada środki pozwalające jej na sfinansowanie kosztów sądowych w części, tj. w kwocie 9.000,00 zł. Podniesiono, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Z przedstawionego rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 marca 2010 r. wynikało natomiast, że strona osiągnęła przychód w wysokości 1.812.130 zł, zaś koszty wyniosły 1.809.734 zł, przy czym wartość sprzedanych towarów i materiałów wyniosła 1.791.085 zł. Według Sądu I instancji, przedstawione dane wskazują, że Spółka prowadziła i nadal prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, a wydatki z tytułu kosztów oznaczają, że dysponuje ona środkami na ich ponoszenie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., strona skarżąca posiada możliwość częściowego sfinansowania należnych kosztów sądowych. "B." A. K. i W. Sp. j. w O. prowadząc działalność w znacznym rozmiarze, miała realną możliwość wygospodarowania środków na poczet kosztów postępowania sądowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła "B." A. K. i W. Sp. j. w O., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto na podstawie art. 196 p.p.s.a. wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że ustawodawca nie uzależnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym od spełnienia przesłanki prowadzenia działalności gospodarczej lub od wszczęcia postępowania upadłościowego czy naprawczego. Strona skarżąca wyjaśniła, że na jej sytuację ekonomiczną miały wpływ rozstrzygnięcia organów podatkowych. Podkreśliła, że ograniczyła wszelkie zbędne wydatki i ponosi tylko takie, które są konieczne do jej utrzymania. "B." A. K. i W. Sp. j. w O. podniosła również, że Sąd I instancji nie wyjaśnił na czym powinno polegać podjęcie przez Spółkę niezbędnych działań w celu uzyskania bądź zabezpieczenia niezbędnych funduszy na pokrycie należnych kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadające osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może bowiem stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożyła dodatkowe dokumenty (bilans za rok 2008 r., rachunek zysków i strat (wariant porównawczy), wyciągi z rachunków bankowych za okres od 2 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r. i na dzień 31 grudnia 2008 r.). Ponadto, na wezwanie Sądu I instancji przedstawiła dodatkowe dokumenty i oświadczenia (m.in. umowę spółki wraz z uchwałami zmieniającymi umowę spółki, bilans i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 grudnia 2009 r., zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2009, rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 marca 2010 r.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów wynikało, że strona skarżąca posiada środki pozwalające na pokrycie kosztów sądowych w części w kwocie 9.000,00 zł. Taki ogólnikowy wywód nie jest jednak wystarczający do podzielenia stanowiska zajętego przez Sąd I instancji, o dysponowaniu środkami pozwalającymi na zapłacenie kosztów sądowych w kwocie 9.000,00 zł. W istocie bez przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia szczegółowego rozumowania prowadzącego do podjęcia kwestionowanego rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. rozstrzygnięcie to należy traktować jako arbitralne. Rozpoznając ponownie wniosek, Sąd I instancji przed sformułowaniem wniosku w zakresie oceny co do dysponowania przez skarżącą spółkę środkami na pokrycie kosztów postępowania dokona wyczerpującej, pełnej i pogłębionej analizy wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów odnośnie aktualnej kondycji finansowej podmiotu wnioskującego o udzielenie prawa pomocy (ich znaczenia i wpływu dla rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku). Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a.