II FZ 487/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 4 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 lipca 2010 r. r. sygn. akt I SA/Rz 954/09 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 13 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił J.S. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż informacje zawarte we wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, budziły wątpliwości i uniemożliwiały merytoryczną ocenę wniosku. W postępowaniu prowadzonym na wcześniejszym etapie przez referendarza WSA w Rzeszowie, skarżący podał we wniosku, iż pobiera emeryturę w kwocie 1360,73 zł, spłaca raty kredytu bankowego w wysokości 679 zł miesięcznie, wydaje 302 zł miesięcznie na lekarstwa, resztę dochodu przeznaczając na wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 123 m2 w trakcie remontu, gospodarstwo rolne o pow. 1,69 ha i samochód osobowy Fiat 126p z 1979 r. Skarżący, mimo wezwania ( pismo z dnia 2 lutego 2010 r.), nie uzupełnił oświadczenia o stanie majątkowym. Postanowieniem z dnia 14 maja 2010 r. referendarz WSA w Rzeszowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wniosek oddalony został również, przez orzekający w sprawie Sąd (na skutek wniesionego przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza), który uznał, iż skarżący nie dopełnił obowiązku współdziałania z Sądem w zakresie ustalenia jego sytuacji majątkowej. Wnioskodawca nie nadesłał m.in. zeznań podatkowych, wyciągów bankowych, dowodów dokumentujących koszty utrzymania. Sąd wskazał, że uczestniczka postępowania, w jednej ze spraw zawisłych przed WSA w Rzeszowie (sygn. II SA/Rz 293/08) podała, że żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą zarejestrowaną na oboje małżonków. Powyższego faktu skarżący w żaden sposób nie udokumentował. W ocenie Sądu, doświadczenie życiowe nie pozwała przyjąć, iż skarżący pobierając emeryturę w wysokości 997,54 zł (taką kwotę skarżący podał w nadesłanym oświadczeniu), jest w stanie spłacać wobec banków zobowiązania w kwocie 679 zł miesięcznie i prowadzić dwuosobowe gospodarstwo domowe. W związku z powyższym Sąd uznał, iż "brak odpowiednich dokumentów i wyjaśnień uniemożliwia Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych." Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie (pismem z dnia 24 lipca 2010 r.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Prawo pomocy, stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153 Poz 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 P.p.s.a.) Przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. Normę prawną tej treści wyprowadza się z użytego w tekście ustawy wyrażenia "gdy wykaże", co przesądza o obowiązku przekonania sądu, iż wnioskodawca "znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie [...] jakichkolwiek kosztów postępowania"(B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.) Okoliczności stanowiące podstawę faktyczną przyznania wnioskowanych uprawnień procesowych, powinny być należycie uprawdopodobnione. Podstawy do oddalenia wniosku zachodzą m.in. gdy wnioskodawca składa wzajemnie sprzeczne oświadczenia dotyczące jego sytuacji osobistej i majątkowej. Stosownie do treści art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, iż nie złożenie wymienionych oświadczeń i dokumentów źródłowych należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, iż instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenie tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Analiza postępowania przed Sądem pierwszej instancji w niniejszej sprawie prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, iż zaskarżone postanowienie WSA w Rzeszowie odpowiadało prawu. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, iż skarżący nie nadsyłając żądanych od niego dokumentów, niezbędnych do uzupełnienia wniosku, nie dopełnił obowiązku współdziałania z sądem administracyjnym, a w efekcie nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustalenie to obligowało Sąd do oddalenia wniosku, co też, stosownie do obowiązującego prawa uczynił. Wskazać należy, iż podstawowym środkiem służącym wnioskodawcy do wykazania zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, poza dokumentami źródłowymi obrazującymi sytuację osobistą i majątkową, jest jasne, sformułowane poprawnie pod względem językowym, przekonywające uzasadnienie wniosku i innych pism kierowanych do sądu. We wniosku jak i w innych pismach skarżący prezentował ogólnikowe, wewnętrzne sprzeczne i w znacznych fragmentach niezrozumiałe oświadczenia, na podstawie których sąd pierwszej instancji nie był władny jednoznacznie ocenić czy wniosek był uzasadniony. W tym stanie rzeczy, Sąd zobowiązany był odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Niezasadne byłoby obciążanie pozostałych podatników kosztami postępowania wszczętego przez stronę, w sytuacji gdy nie osiągnięto pewności, czy jej sytuacja majątkowa faktycznie uzasadniała zwolnienie jej od kosztów postępowania oraz opłacenie z budżetu państwa wynagrodzenia pełnomocnika przyznanego z urzędu. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.