II FZ 355/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. Sp. zo.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Go 77/10 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. zo.o. z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 16 listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Postanowieniem z dnia 18 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, powołując się na art. 246 § 2 pkt 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.), przyznał I. Sp. zo.o. z siedzibą w P. (zw. dalej: Spółką) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości przekraczającej 200 zł, a w pozostałej części wniosek oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Spółka znajduje się w złej kondycji finansowej, co wynika chociażby z przedstawionego przez nią bilansu zysków i strat. Również wyciągi z kont bankowych przedstawiają ujemne saldo, potwierdzają zajęcia na poczet egzekucji stanowią więc podstawę do przyjęcia, że strona znajduje się w sytuacji, która nie pozwala jej uiścić przedmiotowego wpisu w pełnej wysokości. Z drugiej jednak strony Spółka wykazuje sprzedaż o wartości wielokrotnie wyższej niż należny wpis oraz regularnie finansuje koszty uzyskania przychodu. W ocenie Sądu pierwszej instancji wydatki na koszty sądowe powinny być więc traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. Sąd wywiódł, że przesłanką przyznania prawa pomocy nie może być ogólnie panujący kryzysy gospodarczy, na który powołuje się Spółka. Taka przesłanka nie została bowiem zawarta w 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a ocena sytuacji finansowej podmiotu, jest przez Sąd dokonywana w odniesieniu do każdego przypadku indywidualnie. Zażalenie na punkt drugi postanowienia złożyła Spółka zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych, stanowiący podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że strona ma możliwości opłacenia wpisu sądowego w części (w kwocie 300 zł) oraz poniesienia innych kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych nawet w części. Wobec licznych postępowań egzekucyjnych uiszczenie kosztów sądowych nie jest możliwe, a zła sytuacja strony związana jest przede wszystkim z utratą płynności finansowej, spowodowaną brakiem zapłaty przez kontrahentów. Wpływ na sytuację Spółki ma również panujący kryzys gospodarczy. Ponadto wskazała, że wszystkie jej nieruchomości i ruchomości zostały zajęte przez komornika i nie ma zdolności kredytowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w pełnej wysokości. Wbrew temu co twierdzi Spółka w zażaleniu należy bowiem uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim dokonał prawidłowej oceny przedłożonej przez skarżącą dokumentacji odzwierciedlającej jej stan finansowy i wyprowadził trafne wnioski. Podzielić należy pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że Spółka znajduje się w złej kondycji finansowej, ale wykazuje sprzedaż o wartości wyższej niż należny wpis, finansuje koszty uzyskania przychodu. Warto także zauważyć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powstałym na tle stosowania instytucji prawa pomocy funkcjonuje pogląd, który należy uznać za trafny, iż Spółka prowadząc działalność gospodarczą powinna uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jej działalnością. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem przyznał Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości przekraczającej 200 zł, a w pozostałej części wniosek oddalił. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił oddalić zażalenie. ----------------------- 1