II SA/Gd 134/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 5 listopada 2009 r. Nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej udzielił M.W. pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie 300 zł na dofinansowanie zakupu opału. Decyzja podjęta została na podstawie art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 100, art. 106 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362) oraz art. 104 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalił organ I instancji rozpatrując wniosek strony z dnia 2 listopada 2009 r. Nr [...], że wystąpiły ustawowe przyczyny udzielenia pomocy społecznej w postaci: ubóstwa, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby i niepełnej rodziny. Dochód dwuosobowej rodziny wynosi 383 zł, kryterium dochodowe dla tej rodziny wynosi 702 zł. Z uwagi na ograniczone środki przyznano pomoc finansową w podanej wysokości, wskazując, że stanowi ona jedynie uzupełnienie i nie zaspokaja wszystkich potrzeb w pełnym zakresie i w pełnej wysokości, bowiem środki, którymi dysponuje MOPR są ograniczone. M.W. złożył odwołanie od czterech podjętych tego dnia decyzji Kierownika MOPR przyznających zasiłki celowe, podnosząc kwestie dotyczące niewystarczającej na potrzeby rodziny wysokości przyznawanej pomocy na zakup środków czystości i higieny osobistej, opłat za media, utrzymania mieszkania i rodziny. Odwołujący twierdzi, że nie przyznano wystarczającej pomocy finansowej na zakup leków i nie uzasadniono dlaczego. Wskazuje, iż przyznana w listopadzie pomoc wyniosła 934 zł, co czyni wraz z zasiłkiem stałym i rodzinnym kwotę 1.317 zł. Potrzeby wskazane we wniosku o przyznanie pomocy na zakupy i opłaty są większe. Środki przyznane na zakup opału wystarczają na ½ tony opału, tymczasem do ogrzania dwupokojowego mieszkania (z dwoma piecami kaflowymi) potrzeba 1 tony węgla. Strona podnosi także okoliczności związane z przewiezieniem matki, M.W., ze szpitala do innego mieszkania, wskutek czego zabrakło głównego najemcy w mieszkaniu zajmowanym przez odwołującego, a to prowadzi jak twierdzi do zadłużenia lokalu. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzją z dnia 21 grudnia 2009 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium ustaliło na podstawie wywiadu środowiskowego, że M.W. ma ustalony stopień umiarkowanej niepełnosprawności do dnia 31 lipca 2010 r., prowadzi gospodarstwo razem z synem, a jego dochód stanowi zasiłek stały w wysokości 319 zł i zasiłek rodzinny w wysokości 64 zł, razem 383 zł. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie w wysokości 191,50 zł kwalifikuje odwołującego do otrzymywania pomocy ze środków opieki społecznej. Kolegium przytoczyło treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy a wyznacznikiem wysokości pomocy jest sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który pomoc ma być przyznana oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej. Jak wyjaśnia SKO, pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, a ich potrzeby powinny być uwzględnione, jeżeli mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Nie wszystkie, nawet uzasadnione potrzeby osób objętych pomocą, jak stwierdza organ odwoławczy, mogą być zaspokojone ze środków pomocy społecznej. Organ II instancji podnosi, że odwołujący otrzymuje pomoc z pomocy społecznej. W listopadzie 2009 r. otrzymał zasiłek celowy na zakup konkretnego leku w wysokości 40 zł, zasiłek celowy w kwocie 300 zł na dofinansowanie zakupu opału, zasiłek celowy w kwocie 270 zł między innymi na zakup dodatkowych leków i opłatę RTG zęba oraz zasiłek celowy na dożywienie w wysokości 100 zł. Łącznie pomoc dla strony w listopadzie 2009 r. w wysokości ponad 934 zł przekroczyła średni zasiłek celowy w tym okresie przyznawany przez MOPR w Słupsku, wynoszący 186,18 zł. W związku z powyższym Kolegium uznało, że organ I instancji przyznał pomoc z uwzględnieniem sytuacji wnioskodawcy i możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej. W skardze nazwanej "zażaleniem" (dotyczącej również innych decyzji, objętych odrębnymi postępowaniami i toczących się przed WSA w Gdańsku pod sygn. II SA/ Gd 134/10, 135/10 i 136/10) M.W. domaga się, jak wynika z jej treści, uchylenia opisanej decyzji SKO. Ponawia w niej zarzuty postawione uprzednio w odwołaniu. Zarzuca pracownikom MOPR pomawianie i dyskryminację. Jego zdaniem przedstawione w skardze zdarzenia dotyczące przewiezienia M.W. ze szpitala do innego lokalu, a także przejmowanie obowiązku regulowania należności czynszowych za mieszkanie i nieodprowadzenie ich świadczą o zamiarze pozyskania jego mieszkania, przez zadłużenie, dla Wydziału Spraw Lokalowych. Zdaniem skarżącego decyzje przyznają niewystarczającą pomoc finansową a uzasadnienie jest ogólnikowe, bez podania faktycznych i zrozumiałych przyczyn zaniżania pomocy, lub jej braku, bez decyzji odmawiających przyznania tej pomocy, np. na opłatę czynszu na mieszkanie. Wskazuje skarżący, że miesięczne środki potrzebne na utrzymanie jego rodziny wynoszą 1.400 zł a otrzymuje znacznie mniej, na czynsz brakuje ok. 500 zł, a na opał 300 zł, co nie wystarcza na ogrzanie mieszkania. Zarzuca organowi I instancji działanie niezgodne z Konstytucją, Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd uznał, że nie narusza ona prawa. W ocenie Sądu, w niniejszym postępowaniu o przyznanie skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego w kwocie 300 zł, organy administracyjne nie dopuściły się podnoszonych w skardze naruszeń przepisów postępowania w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy nie są sporne i prawidłowo zostały przez Kolegium ustalone. Jak wynika z akt administracyjnych, M.W. wnioskiem z dnia 29 października 2009 r. ubiegał się o przyznanie pomocy finansowej, na zakup i opłaty, wyszczególniając: leki na kwotę 149,08 zł i opłatę za RTG uzębienia, dołączając (na odwrocie wniosku) specyfikację sprzedaży leków na przedmiotową kwotę, wystawioną przez Aptekę oraz rachunek za RTG; wyżywienie utrzymujące dietę chorobową w kwocie 500 zł; wyżywienie syna 400 zł; opłatę za gaz zgodnie z fakturą; opłatę za energię elektryczną zgodnie z fakturą; środki czystości w kwocie 80 zł; środki higieny osobistej w kwocie 30 zł; opłatę za czynsz w wysokości 227,04 zł oraz pomoc na opał o wartości 1 tony węgla dla ogrzania dwóch pieców (vide: wniosek k. 15 akt administracyjnych I instancji). Z wywiadu środowiskowego (aktualizacji) z dnia 2 listopada 2009 r. (vide: k. 16 j.w.) wynika bezspornie, co także jest przedmiotem prawidłowych ustaleń organu, że skarżący ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, do dnia 31 lipca 2010 r., rodzina składa się z dwóch osób – M.W. i jego syna M. (ucznia liceum ogólnokształcącego), dochód rodziny, na który składa się zasiłek stały w kwocie 329 zł i zasiłek rodzinny w kwocie 64 zł – wynosi ogółem 383 zł. Prawidłowo wyliczony przez organy dochód na osobę w rodzinie wynosi 191, 50 zł. Jak trafnie zatem wykazują oba organy, skarżący będąc osobą ubogą, niepełnosprawną, obciążoną ciężkimi chorobami i samotnie wychowującą dziecko spełnia przesłanki określone przepisem art. 8 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 r. Nr 64 poz. 593, ze zm.) do przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie. Według treści tego przepisu, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie w rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Zatem ustalone prawidłowo i opisane wyżej okoliczności, w tym spełnienie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, uprawnia niewątpliwie skarżącego do ubiegania się o pomoc finansową z pomocy społecznej, jak niniejszej sprawie w formie zasiłku celowego, przy czym pomoc ta, co wynika z zaskarżonej decyzji oraz pozostałych decyzji znajdujących się w aktach administracyjnych, wydanych z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika MOPR w dniu 5 listopada 2009 r., została przyznana (vide: decyzje k. 19-21 akt administracyjnych I instancji). Trafnie zatem fakty powyższe przytacza Kolegium jako dowód przemawiający za zaspokajaniem uzasadnionych potrzeb rodziny M. W. w sposób mieszczący się w możliwościach finansowych ośrodka pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004r., Nr 64 poz. 593), stanowiącym podstawę zaskarżonej decyzji i w brzmieniu obowiązującym w chwili jej podjęcia, (ust. 1) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. _@KON@_ _@POCZ@__@KON@_Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej, wynika, iż zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym dla osób i rodzin, mającym na celu zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej. Z drugiej jednak strony możliwość przyznania zasiłku celowego determinowana jest możliwościami finansowymi organów pomocy społecznej, co wynika z treści przepisu art. 3 ust. 4 tej ustawy. Przedmiotowe świadczenie pieniężne, stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 1, przysługuje osobom spełniającym kryterium dochodowe oraz kryterium osobiste, wymienione w art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Niewątpliwie zatem trafnie oceniły organy, że skarżący odpowiadając zasadniczym przesłankom ustawowym kwalifikuje się do świadczeń z pomocy społecznej, w tym w szczególności pomocy w formie zasiłku celowego. Mocą tego świadczenia organ pomocy społecznej zaspokaja ściśle określoną niezbędną potrzebę, aczkolwiek mogą występować takie sytuacje, gdy świadczenie to będzie przyznawane na pokrycie strat (zadłużenie) związanych z niezbędną potrzebą rodziny, bądź osoby. Przyznanie tego zasiłku ma charakter uznaniowy, a uznanie administracyjne poza określeniem wysokości świadczenia obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać z uwzględnieniem rozmiarów środków finansowych pozostających w dyspozycji organu na dany rodzaj pomocy oraz ogólnej liczby osób ubiegających się o przyznanie pomocy. Organ ma w związku z tym obowiązek uwzględniać słuszny interes strony, o ile nie koliduje on z interesem innych osób, występujących o przedmiotowe świadczenie. Wprawdzie za uzasadniony można uznać zarzut skierowany do decyzji organu I instancji co do lakonicznego i nieodpowiadającego wymogom art. 107 § 3 kpa, uzasadnienia decyzji tego organu, jednakże naruszenie to, w ocenie Sądu, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, z uwagi na naprawienie powyższych uchybień zaskarżoną decyzją SKO. W tym kontekście organ II instancji orzekający w niniejszej sprawie prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiału dowodowy, rozważając wniosek pod kątem przesłanek z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, mając przy tym na uwadze zarówno działanie na dobro osoby (rodziny) ubiegającej się o pomoc społeczną jak i możliwości finansowe Ośrodka, dla którego strona skarżąca jest jedną z wielu wymagających pomocy. Wynika to z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, gdzie dla porównania z wielkością pomocy przyznanej skarżącemu przywołuje się wysokość średniego zasiłku celowego przyznanego w listopadzie przez MOPR. Wyliczenie to zostało dokonane na podstawie informacji przesłanej wraz z odwołaniem przez organ I instancji, w której zawarte są dane odnośnie wydatków Ośrodka na pomoc w postaci zasiłków celowych w listopadzie 2009 r., z rozbiciem na gospodarstwa jednoosobowe i wieloosobowe, przeznaczeniem w szczególności na dożywianie (w rozdzielniku tego pisma figuruje skarżący, vide: pismo w aktach administracyjnych II instancji). Wprawdzie zdaniem Sądu przedmiotowa informacja o wydatkach Ośrodka powinna znaleźć szersze odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji Kolegium, jednakże uchybienie to, mieszczące się w naruszeniu art. 107 § 3 kpa, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy w świetle faktów, z których wynika, iż M.W. jest bezspornie osobą pozostającą pod stałą opieką pomocy społecznej, korzystającą z różnych świadczeń z tej pomocy. W konsekwencji nie naruszył organ przepisu art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem wprawdzie przyznane świadczenie w kwocie 300 zł z przeznaczeniem na opał z pewnością nie odpowiada co do wysokości potrzebie wskazanej przez stronę, jednakże nie jest celem pomocy społecznej utrzymywanie osób (rodzin) w pełnym zakresie, według potrzeb przez nie oznaczonych. Kłóciłoby się to z celem i szczególnym charakterem pomocy społecznej, wynikającym z art. 3 ustawy o pomocy społecznej, przewidującym, że pomoc społeczna "wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb". Przepis ten, mając charakter normy ogólnej, nie konkretyzuje normy prawnej upoważniającej do wyegzekwowania i możliwej do zastosowania bez uwzględnienia innych przepisów zawartych w tej ustawie, a odnoszących się do możliwości przyznania konkretnych świadczeń z pomocy społecznej. Co do zasady bowiem pomoc społeczna ma zmierzać do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, ma więc charakter posiłkowy, w szczególności co świadczeń o charakterze uznaniowym, nie jest natomiast zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Skarżący, będąc niewątpliwie w sytuacji wymagającej świadczeń z pomocy społecznej, nie może z kolei oczekiwać, jak wynikałoby to z treści jego wniosku, by MOPR przejął na siebie wszystkie obowiązki wynikające z konieczności utrzymania rodziny skarżącego. Świadczenie w postaci zasiłku celowego służy zaspokojeniu konkretnej potrzeby, a jego wysokość, jak zasadnie wywodzi Kolegium, uzależniona jest nie tylko od wysokości konkretnej potrzeby, ale i od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Świadczenie to ma charakter uznaniowy, a uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1673/2007, Baza orzeczeń LexPolonica nr 1983315, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1674/2007 (Baza orzeczeń LexPolonica nr 1983316) wyraził także pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, iż "zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 oraz 3 (ustawy o pomocy społecznej) nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania". W kontekście powyższego trzeba zaaprobować stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji, że potrzeby strony skarżącej muszą uwzględniać możliwości MOPR, a więc również konieczność zaspokojenia potrzeb innych osób wymagających pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Z pewnością zaś nie można postawić organom pomocy społecznej rozstrzygających niniejszą sprawę zarzutu zaniedbania w stosunku do osoby skarżącego (i jego rodziny), którego egzystencja w ogóle uzależniona jest od świadczeń z pomocy społecznej. Tak więc przyznanie zasiłku celowego w wysokości 300 zł, pokrywającego (w części) niezbędną potrzeby bytowe skarżącego nie narusza postanowień ustawy o pomocy społecznej, tym bardziej, że organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał skarżącemu, że jego potrzeby zaspokajane są w wielkości przeciętnie większej, niż potrzeby innych podopiecznych właściwego ośrodka pomocy społecznej. Wyjaśnia się także skarżącemu, że może ponownie ubiegać się o przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału i z pewnością, w miarę posiadanych środków MOPR nie pozostawi skarżącego bez pomocy. Z tych przyczyn Sąd nie podziela zarzutów skargi odnośnie naruszenia w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji Konstytucji RP, ponieważ z przepisów ustawy zasadniczej nie można wyprowadzić normy, która służyłaby zaspokojeniu roszczeń skarżącego. W ocenie Sądu rozstrzygające sprawę organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego – przywołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej, natomiast naruszenie przepisów postępowania – art. 107 § 3 kpa, z przyczyn szerzej podanych wyżej, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie zebrały i oceniły wszechstronnie materiał dowodowy pod kątem sytuacji osobistej skarżącego i mając na względzie dobro jego rodziny, uwzględniając przy tym możliwości finansowe Ośrodka realizującego wypłaty świadczeń z pomocy społecznej. Należy także wyjaśnić, że przytaczane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego matki M.W. nie mogły być brane pod uwagę przy podejmowaniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Podejmując określone działania wobec osoby, która pozostaje jak wynika z okoliczności sprawy także podopieczną MOPR, organ kieruje się dobrem tej osoby i jej uzasadnionymi potrzebami. Powyższe nie ma wpływu na sytuację prawną skarżącego w związku z udzielaną pomocą społeczną (wcześniej mieszkając z matką prowadzili odrębne gospodarstwa), chociaż może mieć wpływ na jego sytuację faktyczną, co jednak pozostaje poza kontrolą Sądu orzekającego w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę jako niezasadną oddalił.