II SA/Gd 135/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Protokolant starszy sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 5 listopada 2009 r. nr [...]. Decyzją z dnia 5 listopada 2009 r. Nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej udzielił M. W. pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie 224,40 zł, na leki. Do obioru świadczenia upoważniona została Apteka A w S. Decyzja podjęta została na podstawie art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 100, art. 106 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362) oraz art. 104 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalił organ I instancji rozpatrując wniosek strony z dnia 2 listopada 2009 r. Nr [...] stwierdził wystąpienie ustawowych przyczyn udzielenia pomocy społecznej w postaci: ubóstwa, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby i niepełnej rodziny. Dochód dwuosobowej rodziny wynosi 383,00 zł, kryterium dochodowe dla tej rodziny wynosi 702 zł. Z uwagi na ograniczone środki przyznano pomoc finansową w podanej wysokości, wskazując, że stanowi ona jedynie uzupełnienie i nie zaspokaja wszystkich potrzeb i w pełnej wysokości. M. W. złożył odwołanie od tej czterech podjętych tego dnia decyzji MOPR. W odniesieniu do opisanej wyżej decyzji podał w szczególności, że mimo jej treści wskazującej na możliwość odbioru leków z tej Apteki nie było to wykonalne, gdyż pracownik opieki społecznej nie dokonywał przelewów za wcześniej pobrane leki. Oświadcza, że chce korzystać z pomocy finansowej na leki odbierając przyznane świadczenie z kasy MOPR. W odwołaniu podniesione zostały również kwestie dotyczące niewystarczającej na potrzeby rodziny wysokości przyznawanej pomocy. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzją z dnia 21 grudnia 2009 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium ustaliło na podstawie wywiadu środowiskowego, że M. W. ma ustalony stopień umiarkowanej niepełnosprawności do dnia 31 lipca 2010 r., prowadzi gospodarstwo razem z synem, a jego dochód stanowi zasiłek stały w wysokości 319 zł i zasiłek rodzinny w wysokości 64 zł, razem 383 zł. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie w wysokości 191,50 zł kwalifikuje odwołującego do otrzymywania pomocy ze środków opieki społecznej. Kolegium przytoczyło treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy a wyznacznikiem wysokości pomocy jest sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który pomoc ma być przyznana oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej. Nie wszystkie, nawet uzasadnione potrzeby osób objętych pomocą, jak stwierdza organ odwoławczy, mogą być zaspokojone ze środków pomocy społecznej. Odwołujący otrzymuje pomoc z pomocy społecznej. W listopadzie 2009 r. otrzymał zasiłek celowy na zakup konkretnego leku w wysokości 40 zł, zasiłek celowy w kwocie 300 zł na dofinansowanie zakupu opału, zasiłek celowy w kwocie 270 zł między innymi na zakup dodatkowych leków i opłatę RTG zęba oraz zasiłek celowy na dożywienie w wysokości 100 zł. Łącznie pomoc dla strony w listopadzie 2009 r. w wysokości ponad 934 zł przekroczyła średni zasiłek celowy w tym okresie przyznawany przez MOPR, wynoszący 186,18 zł. W związku z powyższym Kolegium uznało, że organ I instancji przyznał pomoc z uwzględnieniem sytuacji wnioskodawcy i możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej. Odnosząc się do zarzutu nieprzekazania środków na rzecz Apteki A Kolegium wyjaśniło, że z pisma organu I instancji z dnia 25 listopada 2009 r., skierowanego do strony, wynika, iż przyznana kwota została przelana na konto Apteki. W skardze nazwanej "zażaleniem" (dotyczącej również innych decyzji, objętych odrębnymi postępowaniami i toczących się przed WSA w Gdańsku pod sygn. II SA/ Gd 133/10, 134/10 i 136/10) M. W. domaga się jak wynika z jej treści uchylenia opisanej decyzji SKO. Zarzuca w niej między innymi pracownikom MOPR pomawianie i dyskryminację, jego zdaniem przedstawione w skardze zdarzenia, w tym przejmowanie obowiązku regulowania należności czynszowych za mieszkanie i nieodprowadzenie ich świadczą o zamiarze pozyskania jego mieszkania, przez zadłużenie, dla Wydziału Spraw Lokalowych w S. W odniesieniu do opisanej wyżej decyzji Kolegium Nr [...] podaje skarżący, że wystąpił o pomoc na leki według recepty w kwocie 149,08 zł, a przyznano mu 224,00 zł. Leki mógł odebrać dopiero w dniu 27 listopada 2009 r., z wyjaśnień pracowników Apteki dowiedział się, że kwota 224 zł stanowi spłatę zadłużenia wobec Apteki. Zdaniem skarżącego decyzje przyznają niewystarczającą pomoc finansową a uzasadnienie jest ogólnikowe. Wskazuje, że miesięczne środki potrzebne na utrzymanie jego rodziny wynoszą 1.400 zł a otrzymuje znacznie mniej, na czynsz brakuje ok. 500 zł, a na opał 300 zł. Zarzuca organowi I instancji działanie niezgodne z Konstytucją, Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawarta w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu przyznania pomocy większej niż wnioskowana SKO stwierdza, że takie działanie nie jest naganne, a organ pomocy społecznej upoważniony jest do przyznania takiej pomocy z urzędu. Przelewanie środków z pomocy społecznej na rachunek Apteki A miało miejsce na wniosek skarżącego, a na etapie odwołania nie istniała zwłoka w płatnościach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd uznał, że narusza ona prawo. Przy rozpoznaniu skargi Sąd miał również na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zdaniem Sądu w niniejszym postępowaniu o przyznanie skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego – na leki w kwocie 224,40 zł, organy administracyjne dopuściły się naruszenia szeregu przepisów postępowania – art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych, M. W. wnioskiem z dnia 29 października 2009 r. ubiegał się o przyznanie pomocy finansowej, między innymi w celu zakupu leków na kwotę 149,08 zł, dołączając (na odwrocie wniosku) specyfikację sprzedaży leków na przedmiotową kwotę, wystawioną przez Aptekę A w S. (vide: wniosek k. 15 akt administracyjnych I instancji). Z wywiadu środowiskowego (aktualizacji) z dnia 2 listopada 2009 r. (vide: k. 16 j.w.) wynika bezspornie, co jest przedmiotem prawidłowych ustaleń organu, że skarżący ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, do dnia 31 lipca 2010 r., rodzina składa się z dwóch osób – M. W. i jego syna (ucznia liceum ogólnokształcącego), dochód rodziny, na który składa się zasiłek stały w kwocie 329 zł i zasiłek rodzinny w kwocie 64 zł – wynosi ogółem 383 zł, zatem prawidłowo wyliczony przez organy dochód na osobę w rodzinie wynosi 191, 50 zł. Jest w okolicznościach sprawy bezsporne, że skarżący będąc osobą ubogą, niepełnosprawną, obciążoną ciężkimi chorobami i samotnie wychowującą dziecko spełnnia przesłanki przewidziane przepisem art. 8 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 r. Nr 64 poz. 593, ze zm.) do przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie. Według treści tego przepisu, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie w rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Zatem ustalone prawidłowo i opisane wyżej okoliczności, w tym spełnienie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, uprawnia niewątpliwie skarżącego do ubiegania się o pomoc finansową z pomocy społecznej, w szczególności o zasiłek celowy. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 r., Nr 64 poz. 593), stanowiącym podstawę zaskarżonej decyzji i w brzmieniu obowiązującym w chwili jej podjęcia, (ust. 1) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. _@KON@_ _@POCZ@__@KON@_Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Przedmiotowe świadczenie pieniężne, stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 1, przysługuje osobom spełniającym kryterium dochodowe oraz kryterium osobiste, wymienione w art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Niewątpliwie zatem trafnie oceniły organy, że skarżący odpowiadając zasadniczym przesłankom ustawowym kwalifikuje się do świadczeń z pomocy społecznej, w tym w szczególności pomocy w formie zasiłku celowego. Mocą tego świadczenia organ pomocy społecznej zaspokaja ściśle określoną niezbędną potrzebę, aczkolwiek mogą występować takie sytuacje, gdy świadczenie to będzie przyznawane na pokrycie strat (zadłużenie) związanych z niezbędną potrzebą rodziny, bądź osoby. Zasadą jest, że osoba, czy rodzina korzystająca z tej formy pomocy otrzymuje przewidziane w decyzji środki finansowe osobiście, w rozumieniu – do rąk własnych. Mogą jednakże występować takie rozwiązania, zasługujące w ocenie Sądu na aprobatę, że to organ opłaca konkretną potrzebę w ten sposób, że przeznacza określone w decyzji środki finansowe do podmiotu, który bezpośrednio zaspokaja wskazaną przez wnioskodawcę potrzebę. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy świadczenie w postaci zasiłku celowego służy pokryciu zadłużenia niezbędnej potrzeby rodziny (osoby), np. czynszu czy innych opłat związanych z lokalem mieszkalnym. Przy czym w takiej sytuacji trudno wyobrazić sobie jednak brak zgody strony zainteresowanej. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem ani z treści wniosku z dnia 29 października 2009 r. o przyznanie pomocy finansowej, ani z treści Aktualizacji wywiadu środowiskowego nie wynika, iżby skarżący wnosił o przekazanie środków finansowych na zakup leków Aptece A w S. Nadto istnieje rozbieżność między kwotą, o która strona ubiega się (149,08 zł), a kwotą przyznaną decyzją I instancji z dnia 5 listopada 2009 r. - 224,40 (vide: k. 19 akt administracyjnych I instancji). Błędne i niepotwierdzone zebranymi dowodami jest więc stanowisko Kolegium zawarte w odpowiedzi na skargę co do tego, że przekazanie środków Aptece nastąpiło na wniosek strony skarżącej. Nie wynika to również z uzasadnienia, zresztą nadmiernie lakonicznego i nieodpowiadającego wymogom art. 107 § 3 kpa, decyzji organu I instancji. W tym kontekście organy orzekające w sprawie nie zebrały i nie oceniły wszechstronnie materiału dowodowego pod kątem oceny, czy przyznanie skarżącemu wyższej od wnioskowanej kwoty i w formie przelewu na rzecz innego podmiotu odpowiada oczekiwaniom i jest działaniem na dobro osoby ubiegającej się o pomoc społeczną. Wprawdzie po wydaniu decyzji przez organ I instancji i na etapie postępowania odwoławczego można doszukiwać się aprobaty strony dla przekazania środków finansowych na rzecz Apteki, przy czym pod warunkiem, że leki na określoną w decyzji kwotę będą dla strony dostępne. Jednakże wobec braku dostępności leków w tej Aptece do dnia 25 listopada 2009 r., niewyjaśnionej przez organy, stanowisko skarżącego zawarte w odwołaniu, a następnie w skardze, było stanowcze: strona zakwestionowała taki sposób odbioru świadczenia, domagała się wypłaty do rąk własnych, podkreślając przy tym różnicę wysokości świadczenia przyznanego, w stosunku do treści wniosku. W istocie, ta okoliczność budzi wątpliwości, z uwagi na brak istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń organu oraz wadliwość postępowania dowodowego. Tym samym nawet powszechnie znany fakt, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia, w niniejszej sprawie nie przystaje do materiału dowodowego znajdującego się w aktach, skoro przyznano pomoc w większym zakresie od oczekiwanej, a przy tym sposób jej przekazania budzi wątpliwości. Stwierdzenie Kolegium, że organ może przyznać pomoc z urzędu jest słuszne co do zasady i dopuszczalne w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej (por. art. 102 ust. 2), lecz w takim przypadku, stosownie do treści art. 61 § 2 kpa, wymagane byłoby uzyskanie zgody osoby zainteresowanej na udzielenie jej pomocy, na co w niniejszej sprawie nie ma dowodów. Ponadto, działanie organu z urzędu powinno odnosić się przede wszystkim do przypadków, gdy osoba ubiegająca się o jedno świadczenie nie spełnia wymogów formalnych do jego otrzymania, a spełnia wymogi do uzyskania innego świadczenia. Tymczasem w kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie występuje, a nadto bezspornie działanie organu pomocy społecznej stosownie do treści decyzji z dnia 5 listopada 2009 r. Nr [...] i wskazanej podstawy prawnej podjęte zostało na wniosek, a nie z urzędu. Natomiast niewyjaśnione zostały istotne okoliczności powodujące przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego w wyższym zakresie niż wnioskowany i płatnego w inny sposób, niż przyjęte jest to w ustawie, a zatem do rąk świadczeniobiorcy. Zaniechanie wszechstronnych wyjaśnień przedmiotowej kwestii, pozostając w sprzeczności z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 8 i art. 9 kpa, doprowadziło do sprzecznego z obowiązkiem umacnianie praworządności w działalności administracji publicznej rozpatrzenia podania wedle zasad być może korzystnych dla strony, lecz niedostatecznie wyjaśnionych i uzasadnionych, a w konsekwencji przez te stronę zakwestionowanych. Naruszyły zatem oba organy ogólne zasady postępowania, wynikające z przepisów art. 7 kpa, statuującego zasadę prawdy obiektywnej, nakładającej na organ prowadzący postępowanie obowiązek zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, a także zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, oraz art. 8 kpa, z którego wynika zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, które to naruszenia zdaniem Sądu także mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji naruszyły także organy przepis art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem przyznane świadczenie nie odpowiada co do wysokości potrzebie wskazanej przez stronę, a ewentualne działanie "z urzędu" nie zostało wyjaśnione i uzasadnione, ani zaaprobowane przez zainteresowanego. Trzeba zwrócić uwagę, że w Aktualizacji wywiadu środowiskowego zapisy odnośnie przyznania przedmiotowej kwoty oraz sposobu jej przekazania (cz. IV, pkt IV i V), sporządzone i podpisane przez pracownika pomocy społecznej, nie zawierają jakichkolwiek uwag bądź odnośników co do aprobaty przez stronę. Nie ma także dowodów wskazujących na to, iżby różnica w kwocie wnioskowanej a przyznanej wynikała z zadłużenia strony wobec podmiotu trzeciego (Apteki A). Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej właściwy organ winien mieć na uwadze powyższe stanowisko wskazujące na charakter naruszeń przepisów postępowania, przy czym o ile leki na wnioskowaną kwotę zostały w rezultacie odebrane, a pozostała część świadczenia wynikała z istniejącego zadłużenia, winno to znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym oraz uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 134 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględniając skargę uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta, w imieniu którego działał Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Z uwagi na okoliczności sprawy i charakter decyzji, Sąd odstąpił od wydania orzeczenia w trybie art. 152 cytowanej wyżej ustawy, określającego czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane.