II FZ 359/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Sz 260/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 19 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółdzielni postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 21 czerwca 2010 r. I SA/Sz 260/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przyznania skarżącemu A. Z., prawa do pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 19 lutego 2010r., w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółdzielni. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych, na urzędowym formularzu PPF. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca oświadczył, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwiema córkami oraz wnuczką, nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych. Córki są współwłaścicielami w części ½ mieszkania, w którym prowadzą ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Koszt jego utrzymania wynosi 1.100 zł. Na jego utrzymaniu pozostają wnuczka i córki, z których jedna jest bezrobotna, a druga studiuje w trybie dziennym i sprawuje opiekę nad dzieckiem. Miesięczne koszty utrzymania córek wynoszą po 900 zł, a na niepełnosprawną wnuczkę ok. 300 zł. Na własne utrzymanie wnioskodawca przeznacza miesięcznie kwotę ok. 1.300 zł. Różnicę pomiędzy osiąganymi dochodami, a wydatkami wnioskodawca pokrywa obecnie z kredytu bankowego. Skarżący wskazał, iż otrzymuje dochody z wynagrodzenie za pracę na ½ etatu na stanowisku nauczyciela w wysokości 1.300 zł (zatrudnienie na czas określony do 31 grudnia 2010 r.) oraz w okresie od lutego 2010 r. do kwietnia 2010 r. otrzymywał przeciętne wynagrodzenie netto 1.949,41 zł, a także z umowy zlecenia zawartej na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2010 r. w wysokości 400 zł netto miesięcznie, emeryturę w wysokości 2.100 zł netto miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania szeregu dokumentów uzupełniających przedstawiony stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżący nadesłał: – kserokopie rocznych zeznań podatkowych PIT-37 za 2008 i 2009 r., z których wynika, iż w 2008 r. osiągnął dochód w wysokości 97.751,61 zł, a w 2009 r. w wysokości 102.796,83 zł, – dokumenty obrazujące miesięczne wydatki na utrzymanie skarżącego i jego rodziny, – oświadczenia dotyczące sytuacji rodzinnej, w tym zaświadczenie z uniwersytetu potwierdzające, iż jedna z córek studiuje i nie pobiera stypendium socjalnego oraz alimentów na córkę, natomiast z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku rodzinnego i dodatków otrzymuje łącznie kwotę 1.094 zł miesięcznie oraz że druga z córek jest osobą bezrobotną i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, – oświadczenie odnośnie osiąganych dochodów (za nadgodziny, umowy zlecenia i o dzieło) otrzymanych w miesiącach styczniu 2010 r. i lutym 2010 r. w łącznej kwocie 705,08 zł, a w marcu 2010 r. - w kwocie 161 zł. Ponadto w oświadczeniu tym skarżący wyjaśnił, iż podpisał umowę zlecenia, z której miesięczne dochody od czerwca 2010 r. szacuje na kwotę 2.600 zł netto, ale jednocześnie zawieszona zostanie emerytura w kwocie 2.305,62 zł netto, w związku z tym miesięczne dochody wzrosną o ok. 300 zł. – wyciągi z kont bankowych skarżącego i jego córek. 3. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) stwierdził, iż treść oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego nie przekonuje o zasadności jego wniosku. Zestawiając kwotę wydatków z dochodami sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący faktycznie wydaje tyle ile zarabia, nadwyżki wydatków finansuje kredytem bankowym. Istnieje jednak realna możliwość poniesienia kosztów postępowania sądowego, ze środków pieniężnych, którymi dysponuje rodzina, kosztem rezygnacji z niektórych wydatków, które nie służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Brak takiej możliwości, stanowi jedynie subiektywne odczucie skarżącego, które nie może stanowić przesłanki do uzyskania dofinansowania kosztów sądowych. Skarżący wykazał, że utrzymuje dwoje dorosłych dzieci i wnuczkę, na co przeznacza 2.100 zł miesięcznie. Wprawdzie jedna z córek opiekuje się niepełnosprawną córką (która uczęszcza do przedszkola) i studiuje, zatem podjęcie przez nią zatrudnienia faktycznie może być niemożliwe, jednakże jej sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka (otrzymuje zasiłek na dziecko w kwocie 1.094 zł), że wymaga stałego wsparcia finansowego skarżącego. Ponadto skarżący zarówno we wniosku jak i sprzeciwie nie powołał przekonujących okoliczności świadczących o istnieniu przeciwwskazań do podjęcia pracy przez drugą z córek, która ukończyła studia i w chwili obecnej nie pracuje. Nie da się usprawiedliwić tej sytuacji ogólnym stwierdzeniem o trudnościach na rynku pracy, skoro skarżący nie wykazał, że córka zarejestrowała się w urzędzie pracy ani nie uprawdopodobnił także by w inny sposób poszukiwała pracy. Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 87 krio wskazał, iż pełnoletnie dzieci mają obowiązek partycypowania w kosztach wspólnego utrzymania rodziny. Stąd kwotę 1.094 zł zasiłku wypłacanego córce skarżącego należało uwzględnić w budżecie domowym, a także uznać, iż druga z córek może uzyskiwać dodatkowe dochody, o czym świadczy jej młody wiek (27 lat) i brak przeciwwskazań np. zdrowotnych do pracy. Ponadto sam skarżący, jak wynika ze złożonych oświadczeń spodziewa się zwiększenia własnych dochodów (o ok. 300 zł) w związku z podjęciem dodatkowego zajęcia (umowa zlecenia). Rodzina skarżącego znajduje się w dobrej sytuacji finansowej. Dochód rodziny wynoszący łącznie ok. 5.594 zł, nawet przy uwzględnieniu stałych wydatków na utrzymanie rodziny nie daje podstaw do przyjęcia, że rodzina nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej w kwocie 500 zł jak i ewentualnych, dalszych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż skarżący nie wykazał, braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż skarżący nie ma możliwości uiszczenia kosztów sądowych, gdyż nie posiada wystarczających środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie podlega oddaleniu Należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na uiszczenie opłaty sądowej, zaś jej uiszczenie nie spowoduje uszczerbku w domowym budżecie oraz wyczerpująco odniósł się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania, a brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Za niezasadną należy uznać w szczególności wskazaną w uzasadnieniu argumentację dotyczącą tego, iż skarżący wszelkie wydatki ponosi na zaspokojenie potrzeb życiowych rodziny, za takie bowiem nie można uznać przykładowo opłat za internet czy telewizję cyfrową. Wprawdzie korzystanie z takich usług jest standardowe w dzisiejszym społeczeństwie jednak nie są one konieczne i nie służą zaspokojeniu potrzeb życiowych rodziny. Rację ma sąd pierwszej instancji, iż skarżący może ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego poprzez rezygnacje z niektórych wydatków. Wskazać należy, iż w 2008 r. skarżący osiągnął dochód w wysokości 97.751,61 zł, a w 2009 r. w wysokości 102.796,83 zł. Jak wynika z powyższego, dochód skarżącego przekracza miesięcznie średnią krajową. Nie można więc uznać, iż osoba, która uzyskuje taki dochód, a jak wynika z zeznania PIT-37, jej dochody uległy zwiększeniu w 2009 r. w stosunku do 2008 r., nie jest w stanie ponieść kosztów w wysokości 500 zł. Przy takim bowiem dochodzie realne są szanse na zabezpieczenie kwoty koniecznej do uiszczenia wpisu. Za niezasadne należy uznać także zarzuty skarżącego, iż sąd pierwszej instancji błędnie ocenił sytuację rodzinną wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił okoliczności stanu finansowego i rodzinnego skarżącego w świetle jego twierdzeń zawartych we wniosku PPF oraz załączonych dodatkowych dokumentach. Mając powyższe na uwadze na podstawie zebranego materiału dowodowego, słusznie przyjęto, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.