I SA/Gd 845/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 maja 2010 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 400(czterysta) złotych tytułem zawrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] o odmowie przyznania D.W. pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na rok 2008. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Cz.W., działając jako rolnik, wystąpił w dniu 9 maja 2008 r. do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008. We wniosku zadeklarował działki ewidencyjne położone w województwie [...], powiecie [...], gminie P., obrębie G. o nr [...]. W tabeli VII wniosku Oświadczenie o sposobie wykorzystania działek rolnych wniósł o przyznanie płatności ONW do działek rolnych o łącznej powierzchni 18,61 ha. Wnioskiem z dnia 27 października 2008 r. D.W. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w przypadku przeniesienia posiadania wszystkich działek rolnych lub ich części położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Jako przekazującego wskazano we wniosku Cz.W., a jako datę przekazania gospodarstwa rolnego wskazano dzień 5 sierpnia 2008 r. Do wniosku załączono oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych położonych na obszarach ONW, z którego wynikało, iż D.W. w dniu 5 sierpnia 2008 r. przejął posiadanie działek rolnych bądź ich części położonych na obszarach ONW o powierzchni 16,17 ha położonych w województwie [...], powiecie [...], gminie P., obrębie G., które są objęte zobowiązaniem ONW. Ponadto do wniosku dołączono akt notarialny, repertorium "A" nr [...], umowy darowizny nieruchomości składającej się z działek ewidencyjnych nr [...], zawartej pomiędzy małżonkami Cz. i W.W. a D.W. Wraz z wnioskiem D.W. złożył prośbę o przywrócenie terminu na przejęcie zobowiązań ONW od jego ojca, Cz.W. Prośbę swą umotywował tym, iż odbywał służbę wojskową, po zakończeniu której wyjechał do pracy za granicą, co uniemożliwiło mu wcześniejsze złożenie wniosku. Do prośby załączono umowę o pracę na czas określony obowiązującą od dnia 22 września 2008 r. oraz kserokopię książeczki wojskowej, z której wynikało, iż D.W. został przeniesiony do rezerwy w dniu 26 sierpnia 2008 r. Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił D.W. przywrócenia terminu na przejęcie zobowiązań ONW. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Z 2007 r., Nr 68, poz. 448), zwanego dalej "rozporządzeniem", wniosek w sprawie przejęcia płatności ONW składa się do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW, a do wniosku dołącza się obowiązkowo oświadczenie przejmującego działki rolne (§ 6 ust. 3 pkt 1), które zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 2 lit. b składa się w terminie 30 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW. Mając na uwadze powyższe organ uznał, iż przejmujący gospodarstwo nie spełnił warunków uprawniających do przejęcia płatności i kontynuowania zobowiązania ONW. Następnie decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji powołując się na art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia odmówił D.W. przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008. Zdaniem organu strona nie spełniała warunków uprawniających do przejęcia płatności i kontynuowania zobowiązania ONW, gdyż nie złożyła oświadczenia przejmującego działki rolne w terminie 30 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na terenach ONW. Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wydał w dniu [...] decyzję utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., iż w przypadku przeniesienia posiadania działek rolnych w postępowaniu w sprawie przyznania płatności ONW, przejmujący posiadanie wstępuje na miejsce przekazującego posiadanie, zatem przejmujący staje się stroną tego postępowania. W rezultacie D.W. wszedł w prawa strony w postępowaniu wszczętym na wniosek Cz.W., jednakże aby pomoc mogła mu być przyznana, winien spełnić warunki wynikające z zapisów rozporządzenia, m.in. przejąć skutecznie zobowiązanie złożone przez pierwotnego wnioskodawcę. Organ odwoławczy wskazał dalej, że w świetle treści rozporządzenia, jakkolwiek § 6 wskazuje, iż odpowiednie dokumenty winny być złożone przez przejmującego do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW, jednakże jest to tylko jeden z terminów ograniczających możliwość przejęcia płatności, który należy rozpatrywać łącznie ze wskazanym w § 6 ust. 3 rozporządzenia terminem 30 dni od dnia nabycia posiadania działek rolnych objętych wnioskiem, gdyż taki termin przewidziany jest dla złożenia zobowiązania, które obligatoryjnie dołącza się do wniosku o przejęcie płatności. Organ podkreślił także, iż D.W. nie występował z wnioskiem o przyznanie pierwszej płatności ONW w terminach przewidzianych w rozporządzeniu, ale ubiegał się o pomoc finansową w postępowaniu wszczętym na wniosek innego podmiotu, do działek rolnych, które były objęte dotychczasowym zobowiązaniem przekazującego. Zgodnie z § 6 ust. 6 rozporządzenia, za dzień przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW zadeklarowanych we wniosku na rzecz innego podmiotu uznaje się dzień określony w umowie sprzedaży, dzierżawy lub innej umowie, w wyniku której nastąpiło przeniesienie posiadania. Organ przyjął więc, że przeniesienie posiadania nastąpiło w dniu 5 sierpnia 2008 r., zgodnie bowiem z treścią § 7 umowy darowizny zawartej w tej dacie wydanie nieruchomości na rzecz obdarowanego (D.W.) nastąpiło "w dniu dzisiejszym". W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D.W. wniósł o uchylenie powyższej decyzji. W uzasadnieniu podkreślił, iż gdyby Cz.W. przeszedł na rentę strukturalną, to miałby zastosowanie automatyzm związany z procedurą zawiadamiania o zmianie posiadacza gospodarstwa rolnego, zachodzi więc przypadek nierównego traktowania podmiotów postępowania, skoro zawiadomienie o zmianie posiadania gospodarstwa rolnego ciążyło na D.W. Ponadto odmowa kontynuowania zobowiązania ONW na 2008 r. rodzi obowiązek zwrotu pobranej kwoty przez Cz.W., a na następcę prawnego przechodzą ciężary i korzyści związane z nabyciem własności gospodarstwa rolnego po ojcu (§ 7 aktu notarialnego). W ocenie skarżącego, wskutek niekorzystnej dla niego decyzji naruszone zostało jego prawo i interes prawny jako wynik błędnej oceny prawnej i faktycznej. D.W. nie był w ogóle pouczany co do trybu zawiadamiania Agencji o zmianie posiadania gospodarstwa rolnego, takie pouczenia kierowane były jedynie do Cz.W. Skarżący zarzucił także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż przekazanie gospodarstwa nastąpiło w dniu 5 sierpnia 2008 r., podczas gdy w rzeczywistości nastąpiło to później. D.W. podpisywał wprawdzie akt notarialny w dniu 5 sierpnia 2008 r., przebywał jednak wtedy na przepustce z wojska. Zwolniony został do rezerwy w dniu 26 sierpnia 2008 r. i natychmiast wyjechał za granicę w celach zarobkowych. W tych okolicznościach trafny jest wniosek, iż strona nie uchybiła terminowi, o którym mowa w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.) Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności do tylko zarzutów i wniosków skargi. Mając na uwadze wyżej określony zakres kompetencji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa i winna zostać uchylona. Stan faktyczny w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia jest bezsporny. Wynika z niego, iż Cz.W., działając jako rolnik, wystąpił w dniu 9 maja 2008 r. do właściwego organu z wnioskiem o przyznanie płatności ONW na 2008 r. Następnie w dniu 5 sierpnia 2008 r. zawarta została umowa darowizny pomiędzy małżonkami Cz. i W.W. a ich synem D.W., na podstawie której własność wszystkich objętych wnioskiem działek przeszła na D.W. W dniu 27 października 2008 r. przejmujący posiadanie złożył wniosek w sprawie przyznania mu płatności ONW na 2008 r. Zgodnie z mającym zastosowanie w sprawie przepisem § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia jeżeli nastąpi przeniesienie posiadania wszystkich położonych na obszarach ONW działek rolnych lub ich części zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rzecz innego podmiotu, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW przysługuje temu podmiotowi, jeżeli przeniesienie posiadania miało miejsce nie później niż do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW i na wniosek tego podmiotu złożony do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW. Zgodnie natomiast z § 6 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia do wniosku podmiot przejmujący posiadanie dołącza m.in. oświadczenie, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w którym zobowiązuje się do kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami) do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW oraz do zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych obszarach - w przypadku zaniechania jej w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a. Jak wynika z powyższej regulacji, w razie przeniesienia działek zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rzecz innego podmiotu, płatność ta przysługuje temu podmiotowi (a więc przejmującemu) pod warunkiem, że przeniesienie posiadania miało miejsce nie później niż do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW oraz że wniosek tego podmiotu został złożony do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW. W przypadku spełnienia tych warunków przejmujący posiadanie wstępuje na miejsce przekazującego posiadanie (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Do przedmiotowego wniosku przejmujący posiadanie zobowiązany jest załączyć m.in. dokumenty, o których mowa w § 6 ust. 3. Niedołączenie tych dokumentów stanowi brak formalny wniosku, który może zostać uzupełniony. Istotne jest przy tym to, że wskazany przepis nie zawiera żadnego terminu, w którym oświadczenie, o którym mowa w § 6 ust. 3 pkt 1 (do kontynuowania działalności rolniczej oraz zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW w opisanym przypadku) miałoby zostać przez przejmującego posiadanie złożone. Oznacza to, że oświadczenie takie może zostać złożone przez przejmującego posiadanie w każdym czasie, nie później jednak niż do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności. Nie ma natomiast żadnych podstaw prawnych do tego, aby uzależniać możliwość przyznania przejmującemu posiadanie płatności ONW od złożenia powyższego oświadczenia w terminie 30 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych. Podstawą taką nie jest w szczególności powołany przez organy § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. Przepis ten stanowi, iż jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, zwraca płatność ONW w części, która została przyznana do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że: a) rolnik złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 30 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek lub ich części, o zobowiązaniu tego podmiotu do: – kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami) do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, – zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w tiret pierwsze, lub b) podmiot przejmujący posiadanie złożył oświadczenie, o którym mowa w § 6 ust. 3 pkt 1, w terminie, o którym mowa w lit. a. Powyższy przepis § 9 dotyczy sytuacji prawnej przekazującego posiadanie, a nie przejmującego posiadanie. Wynika z niego, iż jeśli przekazujący posiadanie nie złoży do kierownika biura powiatowego Agencji w terminie 30 dni od dnia przeniesienia posiadania wymaganego oświadczenia przejmującego posiadanie (o zobowiązaniu do kontynuowania działalności rolniczej i zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty pomocy ONW) albo też w tym terminie przejmujący posiadanie nie złoży oświadczenia, o którym mowa w § 6 ust. 3 pkt 1, to wówczas przekazujący posiadanie będzie zobowiązany do zwrotu płatności ONW w części, jaka została przyznana do działek, których posiadanie zostało przeniesione. Jeżeli natomiast rolnik przekazujący posiadanie przedłoży w terminie 30 dni od dnia przeniesienia posiadania powyższe oświadczenie przejmującego bądź też przejmujący posiadanie w tym terminie złoży oświadczenie, o którym mowa w § 6 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, wówczas rolnik, który zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych nie będzie zobowiązany do zwrotu płatności ONW w części, jaka została przyznana do przekazanych działek. Z przepisu powyższego nie wynika natomiast, aby skutkiem niezłożenia przez przejmującego posiadanie oświadczenia, o którym mowa w § 6 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, w terminie 30 dni od dnia przeniesienia posiadania, była utrata prawa do uzyskania przez niego płatności ONW. Taki skutek nie wynika także ani z § 6 rozporządzenia, ani z żadnego innego przepisu prawa. W tej sytuacji uznać należało, że organy administracyjne odmawiając przejmującemu posiadanie przyznania płatności ONW z powołaniem się na treść § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia naruszyły ten przepis w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem przepis ten nie miał w rozpatrywanej sprawie zastosowania. Odnosi się on do sytuacji prawnej przekazującego posiadanie, nie reguluje natomiast sytuacji prawnej przejmującego posiadanie. Stwierdzenie powyższego uchybienia, polegającego na zastosowaniu przepisu nie mającego w ogóle zastosowania do stanu faktycznego niniejszej sprawy jest wystarczające do uznania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia. Z tego też względu rozpatrywanie podniesionych w skardze zarzutów odnoszących się do błędnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie momentu przeniesienia posiadania byłoby przedwczesne. Organy administracyjne ponownie rozpatrując sprawę zobowiązane będą ponownie ustalić i ocenić okoliczności faktyczne istotne z punktu widzenia warunków wynikających z § 6 rozporządzenia, z uwzględnieniem wykładni tego przepisu przedstawionej powyżej. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. Zgodnie z dyspozycją art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W trzecim punkcie wyroku Sąd, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. zasądził od organu administracji na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania.