I FZ 347/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 6 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Ke 221/10 zwalniające skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł i oddalające wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 stycznia 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2003 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Ke 221/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 1, 2 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") zwolnił S. K. z wpisu od skargi ponad kwotę sto złotych, w pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego wniosek oddalił. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawił sytuację materialną wnioskodawcy, z której wynikało, że pozostaje on w gospodarstwie domowym z żoną i dwiema córkami w wieku 6 i 12 lat. Skarżący jako uzyskiwane dochody wykazał wynagrodzenie ze stosunku pracy otrzymywane przez żonę w wysokości 1400 zł miesięcznie brutto. Skarżący nie wykazał majątku ani oszczędności. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, że prowadziła przedsiębiorstwo transportowe, obecnie prowadzona jest egzekucja, którą objęto środki trwałe – samochody, naczepy, rachunki bankowe oraz należności u klientów. Z uwagi na niemożność odzyskania należności zlikwidował prowadzoną działalność. W podjęciu przez niego pracy przeszkodziła długotrwała zima oraz spadek obrotów firm. Wyjaśnił, że podjął działania zmierzające do zarejestrowania się w urzędzie pracy. Aktualnie wraz z rodziną mieszka w domu rodziców, którzy pokrywają koszty utrzymania domu – media, podatki. Jednocześnie oświadczył, że doradca podatkowy – autor skargi wypowiedział zlecenie z uwagi na niewypłacalność skarżącego, jednak zgodził się odbierać pocztę, z uwagi na problemy skarżącego z otrzymywaniem korespondencji spowodowane pomyłkami organów, co do adresu skarżącego. Wykonując zarządzenie referendarza sądowego wnioskujący przedłożył kserokopie zeznań o wysokości osiągniętych dochodów zarówno w roku podatkowym 2008 jak i 2009 PIT-36 złożonych wspólnie z małżonką E. K., kserokopie podsumowania księgi przychodów i rozchodów za styczeń - grudzień 2009 r. prowadzonej przez skarżącego firmy z dnia 7 maja 2010 r. potwierdzającego, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 6 maja 2010 r. i pobiera zasiłek dla bezrobotnych od dnia 14 maja 2010 r. do dnia 13 maja 2011 r., kserokopię zaświadczenia z dnia 6 maja 2010 r. o zatrudnieniu i zarobkach żony (984,15 zł netto miesięcznie) oraz kserokopię decyzji z dnia 2 lutego 2010 r. o wykreśleniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Ponadto oświadczył, że rodzice nie udostępnili mu dokumentów potwierdzających własność ich budynku, kopii zeznań podatkowych oraz, że nie wie jaką kwotę miesięcznie rodzice przeznaczają na utrzymanie domu i prowadzenie gospodarstwa domowego. Wskazując na motywy swojego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że strona nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd zauważył, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, a nie wskazuje by zachodziła po jego stronie niemożność podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na stan zdrowia, sytuację rodzinną. Przeszkoda na którą się powoływał, ograniczenie możliwości zatrudnienia z uwagi na porę roku ma charakter przemijający. Sąd stwierdził ponadto, że istota sporu jest związana z prowadzoną działalnością gospodarczą wnioskującego, a prowadzenie działalności gospodarczej ze swej istoty wiąże się z ryzykiem prowadzenia postępowań sądowych a tym samym ponoszeniem kosztów. Sąd nie znalazł też przesłanek do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, co wiązało by się z koniecznością przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. pomocą zarezerwowaną dla osób charakteryzujących się ubóstwem. Sąd podkreślił, że skarga w niniejszej sprawie została sporządzona przez doradcę podatkowego. Reasumując w ocenie Sądu, strona jest w stanie uiścić wpis sądowy w kwocie 100 zł oraz ponieść koszty ewentualnej pomocy prawnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceny tej nie może zmienić podnoszony fakt wniesienia skarg w innych sprawach oraz podjęte czynności egzekucyjne wobec pojazdów stanowiących majątek osobisty strony. Na powyższe orzeczenie strona złożyła zażalenie, w którym wniosła o jego uchylenie w części odmawiającej przyznania profesjonalnego pełnomocnika z urzędu oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu strona ponownie przedstawiła swoją sytuację materialną i podniosła, że Sąd pomylił pojęcia pomocy w zakresie częściowym i całkowitym. Skarżący wskazał, że również pomoc w zakresie częściowym może obejmować przyznanie pełnomocnika, a to zależne jest od aktualnej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Podkreślił, że koszty sądowe należy ponosić od razu, więc perspektywa pracy latem nie zmienia faktu, że kogoś na określone wydatki dziś nie stać. Skarżący nie zgodził się również z tezą, że wniesienie skarg w innych sprawach nie ma znaczenia, gdyż są to sprawy równoległe, co wiąże się z niejednokrotnym obowiązkiem zapłacenia wpisu i pokrycia kosztów pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne i tym samym musi podlegać oddaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. To ostatnie stwierdzenie ma szczególne znaczenie w odniesieniu do kwestii ustanowienia pełnomocnika. Przechodząc do treści złożonego zażalenia, rację ma skarżący podnosząc, że Sąd pierwszej instancji mylnie odniósł się do zakresu prawa pomocy, polegającego na przyznaniu stronie pełnomocnika z urzędu. Skoro bowiem Sąd ten nie zwolnił skarżącego z całości kosztów sądowych, to stosownie do treści 245 § 2 p.p.s.a. ewentualne ustanowienie pełnomocnika stanowiło by nadal przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Równie krytycznie należy potraktować wywód Sądu na temat obowiązku zabezpieczania środków finansowych na potencjalne spory sądowe jak również stwierdzenie, że dla oceny wniosku nie ma znaczenia fakt prowadzenia kilku spraw sądowych. Z doświadczenia życiowego wiadomo bowiem, że spory sądowe mają charakter raczej incydentalny i równie dobrze mogą dotyczyć osoby prowadzącej działalność gospodarczą jak i osoby nie prowadzącej takiej działalności. Natomiast jeśli chodzi o ilość prowadzonych spraw, to oczywistym wydaje się, że im jest ich więcej tym większe koszty ponosi strona, co nie pozostaje bez wpływu na jej sytuację finansową. Nie mniej jednak, mimo, że zaskarżone postanowienie w swym uzasadnieniu zawiera szereg mankamentów, to jednak w ocenie Sądu kasacyjnego, Sąd pierwszej instancji wydał prawidłowe orzeczenie. Jak wcześniej podniesiono, ustanowienie pełnomocnika z urzędu ma przede wszystkim stanowić realizację prawa do sądu. W związku z tym wniosek strony nie mógł być rozpatrzony w oderwaniu od faktu, że interes strony jest należycie reprezentowany. Wniesiona skarga została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, który dodatkowo pełni funkcję pełnomocnika do doręczeń. Ponadto na Sądzie, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a. ciąży obowiązek udzielania stronie koniecznych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na obecnym etapie postępowania, udział pełnomocnika z urzędu nie jest zatem koniecznym czynnikiem realizacji prawa strony do sądu, a zatem jego ustanowienie – jako instytucja wyjątkowa, nie mogła mieć w sprawie zastosowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.