II FSK 139/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędziowie NSA Stefan Babiarz, WSA del. Andrzej Jagiełło, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1993/09 w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 4 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. P. na rzecz Ministra Finansów kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 25 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 1993/09 oddalił skargę S.P., na postanowienie Ministra Finansów z dnia 4 września 2009 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., zawiadomieniami z dnia 21 stycznia 2009 r. na skutek prowadzonej przez siebie egzekucji administracyjnej, dokonał zajęć wierzytelności skarżącego z tytułu dostaw, robót i usług u wielu kontrahentów. O dokonanych zajęciach wierzytelności powiadomiono skarżącego w dniu 28 stycznia 2009 r. Pismem z dnia 2 lutego 2009 r. skarżący wniósł skargę na podjęte wobec niego czynności egzekucyjne. Zdaniem skarżącego, czynności te zostały dokonane pomimo posiadania przez organ egzekucyjny wiedzy na temat, m.in.: majątku skarżącego, bieżącego regulowania zobowiązań wobec ZUS i Urzędu Skarbowego, spłaty zadłużenia wobec banków. Skarżący zakwestionował dokonanie czynności zajęcia wierzytelności u klientów, którzy nie posiadali wobec niego zadłużenia. W jego ocenie, z treści zawiadomień o zajęciach nie wynika, że kwoty dochodzonych należności dotyczą rozliczeń z jego firmą. Jednocześnie skarżący stwierdził, że w zawiadomieniach zostały podane dane niemające związku z prowadzoną przez niego firmą, np. jego numer PESEL. Nie podano natomiast adresu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej i nazwy firmy. Ponadto skarżący podniósł, iż kopie zawiadomień o zajęciach zostały przesłane do niego z kilkudniowym opóźnieniem. Wskazał również, że do dnia nadania skargi nie doręczono mu "zawiadomienia o podjętych czynnościach zawierających ścieżkę odwoławczą". Postanowieniem z dnia 1 marca 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P., oddalił wniesioną skargę na czynności egzekucyjne, uznając, iż zostały one przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), dalej: u.p.e.a. Minister Finansów, na skutek wniesionego zażalenia, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Analizując przebieg zaskarżonej czynności egzekucyjnej nie stwierdził nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa. Wskazał, że zajęcia wierzytelności dokonano zgodnie z art. 89 § 1 i 3 u.p.e.a., poprzez przesłanie do dłużników zajętych wierzytelności zawiadomień z dnia 21 stycznia 2009 r. Zajęcia wierzytelności stały się skuteczne z dniem 26 stycznia 2009 r., 27 stycznia 2009 r. oraz 28 stycznia 2009 r., tj. z chwilą doręczenia zawiadomień o zajęciach wierzytelności zobowiązanego dłużnikom zajętych wierzytelności. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku jednoczesnego przesłania zawiadomień o zajęciach wierzytelności do dłużników zajętych wierzytelności i zobowiązanego Minister Finansów wskazał, iż co prawda w myśl art. 89 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile wcześniej nie został doręczony, to jednak wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje m.in. z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego Ustosunkowując się do stanowiska skarżącego, którego zdaniem dokonane w trybie powołanego wyżej przepisu zajęcie mogło być skierowane jedynie do tych adresatów, którzy są jego dłużnikami i mają wobec niego nieuregulowane zobowiązania, Minister Finansów uznał je za chybione. Wyjaśnił, że art. 89 § 2 u.p.e.a. wyraźnie stanowi, iż zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po jego dokonaniu, co wskazuje jednoznacznie, iż wierzytelności nie muszą istnieć w chwili zajęcia. Fakt posiadania przez organ egzekucyjny wiedzy na temat majątku, którego - zdaniem skarżącego - wielkość jest zbyt mała, aby zabezpieczyć spłatę zadłużenia, nie zwalnia organu egzekucyjnego z obowiązku dokonywania kolejnych czynności egzekucyjnych mających na celu wyegzekwowanie ciążących na zobowiązanym zaległości. Minister Finansów nie dopatrzył się też uchybień formalnych w dokonanych czynnościach organu egzekucyjnego. Wyjaśnił, że zawiadomienia o zajęciu wierzytelności odpowiadają wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie MF z dnia 22 listopada 2001 r." Organ egzekucyjny w zawiadomieniach tych, zgodnie z pouczeniem zamieszczonym w pkt 1 wzoru, wskazał imię i nazwisko zobowiązanego, adres jego zamieszkania a także inne posiadane dane, tj. NIP, PESEL i REGON. Dane te są zgodne z danymi zamieszczonymi w tytułach wykonawczych, będących podstawą wystawienia rzeczonych zawiadomień. Czynności egzekucyjne zostały, zatem dokonane zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 67 i art. 89 u.p.e.a. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu Ministra Finansów oraz poprzedzającemu je postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej naruszenie art. 7, 8, 9, 12 § 1, 72, 124 k.p.a., art. 1a pkt 3 i 12 ust. a, 7 § 1, 54, 36, 67, 89 u.p.e.a., a ponadto - art. 43 kodeksu cywilnego w związku z art. 293 § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 1 ust. 2, art. 3, 6, 18, 23, 26, 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, z późn. zm.) przez to, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone w sposób nierzetelny, naruszający godność, zmierzający do odebrania skarżącemu wiarygodności w stosunkach handlowych z kontrahentami, mający na celu pozbawienie skarżącego kontrahentów i spowodowanie jego niewypłacalności, wobec czego ujawniono objęte tajemnicą skarbową dane, a w odniesieniu do kontrahentów (we wszystkich przypadkach tylko i wyłącznie potencjalnych dłużników) naruszono ewidentnie dane podlegające ochronie na podstawie ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez skierowanie zajęcia w sposób skutkujący bezprawnym ujawnieniem szeregu danych podlegających ustawowej ochronie, a w szczególności informacji o nazwisku, adresie, wieku i zaległościach w poszczególnych podatkach i składkach z tytułu ubezpieczenia społecznego, podczas gdy, zgodnie z przepisami art. 293 § 2 pkt 4 Ordynacji podatkowej, dane o zaległościach wynikające z dokumentacji rachunkowej, stanowiły tajemnicę skarbową, pozostałe zaś dane osoby zobowiązanej podlegają ochronie na podstawie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę strony. Sąd pierwszej instancji dokonując analizy przepisu art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a., przychylił się do stanowiska Ministra Finansów, który powołując się na art. 89 § 2 zdanie drugie u.p.e.a., za dopuszczalne uznał skierowanie zawiadomień także do podmiotów (kontrahentów skarżącego), wobec których skarżący w danej chwili nie miał wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Odnosząc się natomiast do tej grupy zarzutów skarżącego, które dotyczą nieuprawnionego, jego zdaniem, ujawnienia przez organ egzekucyjny szeregu podlegających ochronie danych, Sąd zważył, iż przepisy u.p.e.a. oraz wydanego na jej podstawie aktu wykonawczego, zawierającego wzory stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym formularzy i druków, nie czynią w zakresie danych podawanych w sporządzanych na tej podstawie dokumentach (formularzach), zasadniczego rozróżnienia pomiędzy zobowiązanym - osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, a zobowiązanym - osobą fizyczną działalności takiej nie prowadzącej. Jak słusznie wskazuje Minister Finansów, dane skarżącego ujawnione w sporządzonych przez organ egzekucyjny zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności, opierają się na danych wyszczególnionych w wystawionych wobec skarżącego tytułach wykonawczych. Dotyczy to, m.in. adresu zamieszkaniu, nr PESEL, itp. Zasadnie też podkreśla Minister Finansów, iż zakres danych osobowych Skarżącego ujawnionych w powyższych dokumentach - zgodny jest z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. dotyczącym tytułu wykonawczego oraz z art. 67 § 2 tej ustawy - przepisem określającym dane, jakie powinny być zawarte w zawiadomieniu o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności (m.in. kwestionowane przez skarżącego podanie wysokości dochodzonych od niego kwot), a ponadto zawiadomienia te zostały wystawione według wzoru ustalonego we wspomnianym rozporządzeniu MF z dnia 22 listopada 2001 r. W świetle powyższego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie ma podstaw do twierdzenia, iż w sposób nieuprawniony zostały ujawnione informacje objęte tajemnicą skarbową o wysokości dochodzonych od skarżącego kwot, czy też dane objęte ochroną na podstawie ustawy o ochronie danych osobowych. Również Sąd za bezpodstawny uznał zarzut naruszenia art. 89 § 3 u.p.e.a. Sąd wskazał, że zawiadomienia o zajęciu zostały wysłane do dłużników zajętych wierzytelności w dniach 23-26 stycznia 2009 r. i doręczone w dniach od 26 do 29 stycznia 2009 r., natomiast kopie tych zawiadomień wysłano skarżącemu w dniu 27 stycznia 2009 r. i doręczono w dniu następnym. Wyjaśnił, że użyte w powyższym przepisie określenie "jednocześnie" odnoszące się, m.in. do przesłania tych zawiadomień dłużnikom zajętych wierzytelności i powiadomienia o tym zobowiązanego, nie wymaga dokonania ich w tej samej chwili, lecz oznacza konieczność ich czasowego skorelowania, poprzez zrealizowanie ich w nieodległym odstępie czasowym. Strona wniosła skargę kasacyjną na powyższy wyrok, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 174 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: P.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 § 1, art. 124 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, art. 12 pkt 12 ust. a, art. 7 § 1, art. 54, art. 36, art. 67, art. 89 u.p.e.a. oraz art. 43 Kodeksu cywilnego w związku z art. 293 § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 1 ust. 2, art. 3, art. 6, art. 18, art. 23, art. 26, art. 29 ustawy o ochronie danych osobowych, a ponadto – art. 145 § 1 pkt 1 ppkt 1 i c. w związku § 2 P.p.s.a. polegające na uznaniu za zgodne z prawem – wyżej cytowanymi przepisami czynności podjętych przez organy egzekucyjne i zaaprobowanych następnie przez Ministra Finansów, pomimo że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone jest w sposób nierzetelny, naruszający godność skarżącego, zmierzający do odebrania mu wiarygodności w stosunkach handlowych z potencjalnymi kontrahentami, mający na celu pozbawienie go nowych kontrahentów i spowodowanie jego niewypłacalności, wobec czego ujawniono osobom trzecim objęte tajemnicą skarbową dane, a w odniesieniu do kontrahentów (nawet potencjalnych, którzy nie byli w chwili podjęcia czynności egzekucyjnych dłużnikami skarżącego) naruszono ewidentnie ochronę danych osobowych przewidzianą w wyżej cytowanych przepisach ustawy o ochronie danych osobowych poprzez skierowanie do nich zajęcia w sposób skutkujący bezprawnym ujawnieniem szeregu informacji podlegających ustawowej ochronie, a w szczególności informacji o nazwisku, adresie, wieku i zaległościach w poszczególnych podatkach i składkach z tytułu ubezpieczenia społecznego, podczas gdy zgodnie z przepisami art. 293 § 2 pkt 4 Ordynacji podatkowej dane o zaległościach wynikające z dokumentacji rachunkowej, stanowiły tajemnicę skarbową, pozostałe zaś dane osoby zobowiązanej podlegają ochronie na podstawie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności należy wskazać, że postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek wierzyciela lub z urzędu, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązków poddanych egzekucji administracyjnej. Egzekucyjne postępowanie w administracji to zorganizowany ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. Zgodnie z uregulowaniem zawartym w art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z powyższego zapisu wynika, że podstawową zasadą tego postępowania jest jego celowość (skuteczność) czyli podejmowanie w nim takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku (por. Komentarz do art. 7 u.p.e.a. – Dariusz R. Kijowski – LEX 2010). Przepisem art. 89 i n. u.p.e.a. normodawca umożliwił przeprowadzenie egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w art. 72-85 u.p.e.a. Egzekucja prowadzona na podstawie tego przepisu (art. 89) dotyczy tych wierzytelności, które nie są uregulowane w sposób szczególny. Zgodnie z art. 89 § 1 i § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem. Warunkiem skuteczności dokonanej czynności egzekucyjnej (zajęcia egzekucyjnego) zmierzającej do zastosowania egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych jest dopełnienie przez organ egzekucyjny obowiązków wynikających z art. 67 § 1 u.p.e.a. tj. wystawienie zawiadomienia o zajęciu, zawierającego elementy wyszczególnione w tym przepisie – w tym wskazanie osoby zobowiązanego w sposób umożliwiający jego identyfikację, a ponadto oznaczenie zajmowanej wierzytelności pieniężnej. Wzór zawiadomienia o zajęciu stanowi załącznik nr 16 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), który zawiera również pouczenie dłużnika zajętej wierzytelności co do dopełnienia wynikającego z art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. obowiązku w zakresie złożenia oświadczenia oraz skutków niezastosowania się do tego wezwania. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych przez autora skargi kasacyjnej należy wskazać, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.) w wyniku umów zawartych przed dniem dokonania zajęcia egzekucyjnego. Również podkreślenia wymaga fakt, że dłużnik zajętej wierzytelności nie jest zobowiązanym, przeciwko któremu toczy się egzekucja, gdyż nie ma przeciwko niemu wystawionego tytułu wykonawczego. Może on natomiast złożyć stosowne oświadczenie (art. 89 § 3 u.p.e.a.), wskazujące na istnienie przeszkody w realizacji zajęcia wierzytelności pieniężnej np. nieistnienie wierzytelności przysługującej zobowiązanemu. Takich uprawnień w stosunku do zajętej wierzytelności pieniężnej zobowiązany nie posiada. W zobowiązaniu o zajęciu wierzytelności pieniężnej organ egzekucyjny obowiązany jest oznaczyć wierzytelność, do której skierowany został środek egzekucyjny, tj. określić co najmniej osoby dłużnika zobowiązanego oraz wskazać tytuł prawny, z którego wynika wierzytelność. Organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej wierzytelności, zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią bowiem od chwili skutecznego doręczenia zawiadomienia dłużnikowi zobowiązanego to organ egzekucyjny uzyskuje tytuł prawny do rozporządzania zajętą kwotą wierzytelności pieniężnej. Konkludując należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej powołał jako podstawę skargi kasacyjnej przepis art. 174 § 1 i 2 P.p.s.a. i zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie: 1) art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 § 1, art. 124 k.p.a. 2) art. 12 pkt 12 ust. a, art. 7 § 1, art. 54, art. 36, art. 67, art. 89 u.p.e.a. 3) art. 1 ust. 2, art. 3, art. 6, art. 18, art. 23, art. 26, art. 29 ustawy o ochronie danych osobowych, 4) art. 43 Kodeksu cywilnego w związku z art. 293 § 2 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględni skargę i uchyli zaskarżoną decyzję lub postanowienie gdy stwierdzi, iż nastąpiło naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na żadnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, że organ egzekucyjny naruszył przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności, żaden z przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej nie został naruszony, co w sposób logiczny, szczegółowy zostało przez Sąd pierwszej instancji wykazane. Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny, na postawie art. 184 i art. 204 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.