II GZ 163/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. B. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 809/10 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi B. B. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie I Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił wniosek B. B. S. o wyłączenie sędziów w sprawie z jej skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Relacjonując stan sprawy Sąd wskazał, że w piśmie z dnia 14 maja 2010 r. złożonym do sprawy o sygn. akt V SA/Wa 809/10 skarżąca zawarła wniosek o wyłączenie następujących sędziów Wydziału [...] Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.: sędzi B. M., sędzi D. M. oraz sędzi M. P. Uzasadniając skarżąca podała, że oddalenie jej czterech skarg w sprawach o sygn. akt: V SA/Wa 1595/09, V SA/Wa 1598/09, V SA/Wa 1597/09, V SA/Wa 1596/09 nastąpiło ze znamieniem wystąpienia szkody po stronie producentki rolnej. W jej opinii konieczne było uchylenie zaskarżonych decyzji jako sprzecznych z obowiązującym prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podał, że wskazane przez skarżącą okoliczności oraz oświadczenie złożone przez sędziów WSA B. M., D. M. oraz M. P. nie wskazują na istnienie jakiejkolwiek przesłanki wyłączenia sędziego zarówno z art. 18 jak i z art. 19 p.p.s.a. Wobec powyższego Sąd orzekł na podstawie art. 22 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). II Na powyższe postanowienie B. B. S. złożyła zażalenie wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku z dnia 14 maja 2010 r. Skarżąca podała, że zasadniczym powodem wystąpienia z powyższym wnioskiem było oddalenie w dniu 3 marca 2010 r. przez WSA w W. czterech jej skarg, mimo konieczności uchylenia zaskarżonych nimi decyzji, jako sprzecznych z obowiązującym prawem. Sąd oddalając wniosek nie wziął pod uwagę § 4 art. 18 p.p.s.a. stanowiącego, że sędzia jest wyłączony z mocy ustawy, jeżeli orzekał w postępowaniu sądowym dotyczącym tej samej sprawy. Ten sam skład sędziowski brał udział w ww. czterech tożsamych postępowaniach. Skarżącą pozbawiono możliwości obiektywnego postępowania, co wiąże się z wymierną szkodą finansową. Tego rodzaju okoliczności uzasadniają w ocenie skarżącej wątpliwość co do bezstronności sędziów w danej sprawie z art. 19 w brzmieniu ustawy z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 208, poz. 1536). III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, realizującą zasadę bezstronności sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Celem omawianej instytucji, uregulowanej w Rozdziale 5 Działu I p.p.s.a., jest eliminowanie okoliczności, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. Należą do nich sprawy: 1) w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) małżonka sędziego, krewnych sędziego lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z sędzią z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, 7) w których sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia ustawa nakazuje traktować jako trwające również po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki albo kurateli (§ 2). Nie może ponadto orzekać co do skargi o wznowienie postępowania sędzia, który uprzednio brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą (§ 3). Są to tzw. bezwzględne przesłanki wyłączenia sędziego. Natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odnosić się do określonego sędziego i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca zarówno we wniosku o wyłączenie sędziów WSA w W., tj. sędzi B. M., sędzi D. M. oraz sędzi M. P., jak i w zażaleniu na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziów, nie wskazała żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających to wyłączenie. Podstawą wyłączenia nie może być bowiem wyłącznie powoływanie się przez skarżącą na oddalenie skarg w innych jej sprawach, tj. w sprawach o sygn. akt: V SA/Wa 1595/09, V SA/Wa 1596/09, V SA/Wa 1597/09 i V SA/Wa 1598/09. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo z urzędu, że wyroki w powyższych sprawach, w których wydaniu brali udział sędziowie wskazani we wniosku o wyłączenie w niniejszej sprawie, dotyczyły odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych odpowiednio na 2005 r., na 2006 r., na 2004 r. i na 2007 r. Rozpoznawana sprawa ze skargi B. B. S. dotyczy natomiast odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2005 r. Już zatem sam przedmiot ww. spraw wskazuje, że nie można mówić o zarzucanej w zażaleniu tożsamości postępowań. Mając na uwadze stan prawny obowiązujący w dniu złożenia wniosku oraz okoliczności sprawy zarówno wskazane w pismach skarżącej, jak i wiadome Sądowi orzekającemu z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się zaistnienia przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 14 maja 2010 r. W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z ponownym orzekaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, czy z orzekaniem przez ten Sąd w warunkach wznowienia postępowania, by zaistniała ewentualna możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygania tej samej sprawy przez członków poprzednio orzekającego składu (por. art. 18 § 1 pkt 6a oraz § 3). Nadto, należy podkreślić, że z oświadczeń złożonych przez sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W: sędzię B. M., sędzię D. M. i sędzię M. P. w dniu 20 maja 2010 r. wynika, iż nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Powyższe oświadczenia, wobec braku skutecznych argumentów przeciwnych sformułowanych przez skarżącą, również stanowiły podstawę do przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska, że nie zaistniały w sprawie okoliczności uzasadniające wnioskowane wykluczenie sędziów ze składu orzekającego w niniejszej sprawie na podstawie art. 19 p.p.s.a. Odnosząc się do zarzucanego naruszenia art. 18 § 4 p.p.s.a., należy zauważyć, że wskazany przepis został uchylony przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736) zmieniającej tę ustawę z dniem 8 stycznia 2010 r. Wobec faktu, iż wniosek o wyłączenie sędziów od orzekania w niniejszej sprawie został złożony w dniu 14 maja 2010 r., przepis ten nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Należy jednak zwrócić uwagę, na obecnie obowiązujący art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (już wyżej powołany), który jeszcze szerzej niż uchylony art. 18 § 4 określa przesłanki wyłączenia sędziego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, żadna z tych przesłanek, ze względów już w uzasadnieniu wskazanych, w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wobec powyższego należy uznać, że zasadnie Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek B. B. S. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a.