I SA/Wa 197/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Bogdan Wolski (spr.) Protokolant Ewa Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2010 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej J. Z. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. Z. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2008 r., nr [...], orzekającej o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] października 2008 r. odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wskazało, że w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podał, iż na podstawie dołączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu [...], oraz złożonego oświadczenia członka rodziny o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, tj. alimentów na rzecz J. Z. uzyskanych za pośrednictwem komornika sądowego w wysokości [...] zł, organ pierwszej instancji ustalił, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł ([...] zł : 12 = [...] zł) i przekracza kwotę uprawniającą do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. kwotę 725 zł. J. Z. wniosła odwołanie nie zgadzając się z zaliczeniem do dochodu alimentów przekazanych w wyniku egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego. Odwołująca się wskazała, iż z uzyskanych alimentów regulowała należności z tytułu zaciągniętej pożyczki na zaspokojenie koniecznych potrzeb oraz pokryła koszty pobytu na turnusie rehabilitacyjnym i koszty zakupu obuwia ortopedycznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. stwierdziło, że organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy dotyczące świadczeń z funduszu alimentacyjnego związane są przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). W tekście umieszczonym na początku tej ustawy ustawodawca wskazał m. in., iż "konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji". Nadto art. 9 ust. 2 tej ustawy stanowi, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W sprawie ustalenia dochodu i dochodu rodziny (dla celów świadczeń z funduszu alimentacyjnego) odpowiednie zastosowanie mają – z mocy art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Ponadto, sposób ustalenia dochodu uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wskazało, że stosownie do art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – "dochód" to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób – przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Kolegium wyjaśniło również, że do dochodu ustalonego dla celów świadczeń z funduszu alimentacyjnego zalicza się również "alimenty na rzecz dzieci", albowiem świadczenia te są wskazane jako dochód w art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według art. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych "dochód osoby uczącej się albo dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego" oznacza to przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. odwołująca się nie kwestionuje zarówno ustaleń dotyczących wysokości dochodu wykazanego w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] września 2009 r., jak i informacji zawartej w piśmie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia [...] września 2009 r., Nr [...], o otrzymaniu w 2008 roku kwoty [...] zł na poczet alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podało, że w 2008 roku J. Z. uzyskała dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w wysokości [...] zł (po pomniejszeniu o: należny podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenia zdrowotne) oraz alimenty w wysokości [...] zł. Zatem miesięczny dochód J. Z. wyniósł [...] zł [([...] zł + [...]zł) : 12] i przekracza kwotę 725 zł, wskazaną w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Należy przy tym zaznaczyć, iż nie ma podstaw prawnych – dla celów ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego – do pomniejszenia uzyskanego dochodu o wydatki wskazane przez odwołującą się na spłatę pożyczki i zakup obuwia ortopedycznego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. Z. reprezentowana przez opiekuna prawnego - H. Z. W skardze zarzucono naruszenie art. 7 i 8 k.p.a., tj. zasady uwzględniania z urzędu interesu społecznego oraz słusznego interesu stron i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Ponadto zarzucono niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i pominięcie kwestii uzyskania dochodu przez odwołującą się w 2008 roku, a także pominięcie istotnej okoliczności, iż odwołująca się już w chwili składania wniosku o świadczenie dochodu nie uzyskiwała. Zdaniem skarżącej organ także pominął okoliczność, iż we wszystkich decyzjach poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji brano pod uwagę dochód rodziny, nie zaś wyłącznie dochód samej uprawnionej, a decyzje wydawane były na podstawie art. 9 ust. 4 (w skardze omyłkowo: art. 9 pkt 4) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaś obecnie na podstawie art. 19 ust. 12 (w skardze omyłkowo: art. 9 pkt 12) ustawy. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o "(...) uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez przyznanie uprawnionej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania SKO w P. (...)" W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna jednak nie z uwagi trafność zarzutów podniesionych na w skardze. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", potwierdza, iż w sprawie administracyjnej naruszono przepisy postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając powyższe stanowisko Sąd na wstępie wskazuje, że w ramach postępowania administracyjnego J. Z. nie kwestionowała w istocie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy, to jest wysokości dochodu uzyskanego w 2008 roku. Analiza tych ustaleń przeprowadzona w ramach postępowania sądowego nie daje podstawy do podważenia wyliczeń dokonanych w toku postępowania administracyjnego, co w szczególności odnosi się do danych przedstawionych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. W przedmiotowym zakresie organ odwoławczy nie uchybił przepisom ustawy z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), dalej: "ustawa". Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 4 ustawy, jeżeli w ustawie mowa jest o dochodzie – oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Stąd w sprawie konieczne stało się uwzględnienie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) i wyliczenie dochodu w przedmiotowej sprawie w oparciu o art. 3 pkt 1 lit. a) i c). Ostatecznie zatem organ drugiej instancji prawidłowo ustalił, iż uprawniona uzyskała w 2008 roku dochód w wysokości [...] zł. Ponadto Sąd wskazuje, iż w przedmiotowej administracyjnej nie znajdował zastosowania, co zasadnie podkreślił organ odwoławczy, art. 9 ust. 4 ustawy. Przepis ten zawiera dyspozycję odnoszącą się do wyliczenia dochodu w przypadku szczególnym, to jest utraty dochodu. Odpowiednio art. 9 ust. 5 ustawy dotyczy sytuacji uzyskania dochodu. Z "utratą" lub "uzyskaniem" dochodu mamy jednak do czynienia jedynie w sytuacjach wymienionych w art. 2 pkt 17 i 18 ustawy. Okoliczności wymienione w tych przepisach nie zaistniały w przedmiotowej sprawie, co oznacza między innymi, iż rozstrzygnięcie sprawy nie mogło nastąpić w oparciu o art. 9 ust. 4 ustawy. Należy w tym miejscu podkreślić, że przepis ten wskazuje jedynie na potrzebę uwzględnienia przy rozstrzygnięciu sprawy faktu utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 17 ustawy. W art. 9 ust. 4 ustawy nie zawarto natomiast jakiejkolwiek szczególnej regulacji w odniesieniu do definicji rodziny zawartej w art. 2 pkt 12 ustawy, kryterium określonego w art. 9 ust. 2 ustawy lub sposobu wyliczenia dochodu w przypadku ustalenia prawa do świadczeń na rzecz osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego (art. 9 ust. 12 ustawy). Podsumowując rozważania w tej części należy wobec tego jedynie odnotować, iż w oparciu o zaświadczenie Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] września 2009 r. i zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia [...] września 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. ustaliło, iż uzyskany przez uprawnioną w 2008 roku dochód wyniósł łącznie [...] zł, to jest [...] zł miesięcznie. Ustosunkowując się do oceny stanowiska organów obu instancji co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy Sąd stwierdza, iż organy zasadnie wydały decyzje na podstawie art. 9 ust. 12 ustawy. Przepis ten stanowi: W przypadku gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. Uprawniona J. Z. pozostaje bowiem pod opieką opiekuna prawnego – H. Z. W konsekwencji do wyliczenia dochodu odnoszącego się do kryterium podanego w art. 9 ust. 2 ustawy właściwe było wzięcie pod uwagę wyłącznie dochodu uzyskanego przez J. Z., skoro w art. 9 ust. 12 ustawy w sposób jednoznaczny ograniczono podmiotowo źródła tego dochodu. W art. 9 ust. 12 ustawy nie umieszczono szczególnej regulacji, podobnie jak w art. 9 ust. 4 lub w art. 9 ust. 5 ustawy, odnoszącej się do definicji rodziny wskazanej w art. 2 pkt 12 ustawy lub kryterium określonego w art. 9 ust. 2 ustawy. Stąd nadal właściwe było ustalenie i uwzględnienie ewentualnego faktu pozostawania uprawnionej w rodzinnie, a w końcu wyliczenie miesięcznego dochodu na podstawie dochodów uprawnionej i podzieleniu tej kwoty tego dochodu prze aktualną ilość członków rodziny. Z uzasadnienia decyzji wydanych przez organy obu instancji nie wynika, aby w ocenie organów aktualny skład rodziny był okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż organy nie przedstawiły w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń. Organy ograniczyły się do ustalenia dochodów uprawnionej w 2008 roku. Sposób rozstrzygnięcia sprawy wskazuje na uznanie przez organy, iż w skład rodziny, o której mowa w art. 9 ust. 2 ustawy, należało zaliczyć jedynie uprawnioną. Takie stanowisko nie znajduje oparcia w przepisach ustawy, co zostało powyżej omówione. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, iż organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania nakładające obowiązek podjęcia wszystkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego sprawy, w tym zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego istotnego do rozstrzygnięcia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Stwierdzone uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wniosła w skardze o "(...) uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez przyznanie uprawnionej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania SKO w P. (...)". De lege lata uwzględnienie skargi w niniejszym postępowaniu sądowym nie mogło powadzić do oczekiwanego przez skarżącą uchylenia zaskarżonej decyzji i jednoczesnego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej co do istoty sprawy poprzez przyznanie uprawnionej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W art. 145 i n. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidziano, aby sąd wydając orzeczenie kończące postępowanie sądowe rozstrzygał jednocześnie sprawę administracyjną. Zarzuty podniesione w skardze nie były zasadne. Wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie administracyjnej następowało w oparciu o dochody uzyskane przez uprawnioną w 2008 roku. Fakt zaprzestania płacenia alimentów przez zobowiązanego nie miał znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy, gdyż nie mamy w tym przypadku do czynienia z utratą dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 17 ustawy, a w konsekwencji podstawy do zastosowania art. 9 ust. 3 ustawy. Podobnie podnoszona w skardze wyjątkowość sytuacji uprawnionej i względy społeczne nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku, gdyż ustawa nie wymienia tych okoliczności jako przesłanek wydania decyzji. Nie było także istotne czy ustosunkowując się do wcześniejszych wniosków uprawnionej organy wydały decyzje na podstawie art. 9 ust. 4 ustawy. Decyzje te, także w części podanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, nie były w żaden sposób wiążące dla organu ustosunkowującego się do kolejnego wniosku, o którym mowa w art. 15 ustawy. Rozstrzygając ponownie sprawę organ zastosuje się do powyższych uwag, a przede wszystkim ustali i uwzględni ilość członków rodziny, o której mowa w art. 2 pkt 12 ustawy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak sentencji. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a.