II OZ 1336/10

Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Wr 125/10 omawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego i umarzającego postępowanie w pozostałym zakresie na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 125/10 oddalił skargę S. K. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. S. K. w dniu 20 sierpnia 2010 r. złożył do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. We wniosku podał, że prowadzi z żoną i córką wspólne gospodarstwo domowe. Mieszkają w spółdzielczym, własnościowym mieszkaniu o powierzchni 58,2 m² i wszyscy posiadają poważne problemy zdrowotne, żona z córką mają orzeczone inwalidztwo. Dalej wskazał, że wraz z żoną otrzymują emerytury w kwocie odpowiednio 1.822,48 zł (brutto) i 1.366,76 zł (brutto), natomiast córka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i pobiera rentę socjalną w kwocie 593,28 zł (brutto). Oświadczył również, że posiada oszczędności, które przeznacza na leczenie żony i córki. Z kolei, co do opłat z tytułu utrzymania mieszkania podał, iż osiągają one wymiar 518,82 zł (mieszkanie – 368,78 zł, energia – 65,04 zł, gaz – 39,91 zł, telefon – 45,09 zł). Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 31 sierpnia 2010 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie m.in. zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków choćby na żywność, czy lekarstwa, szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków wnioskodawcy ze wskazaniem źródeł ich finansowania i załączeniem dowodów opłat, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego. Postanowieniem z dnia 18 października 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów z uwagi na bezprzedmiotowości wniosku w tym zakresie ponieważ skarżący jest ustawowo zwolniony od ich ponoszenia. S. K. pismem z dnia 26 października 2010 r. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 17 listopada 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 125/10, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że z przedstawionych przez skarżącego zaświadczeń wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących miesięcznego wymiaru emerytur jego i żony oraz pobieranej przez córkę renty socjalnej wynika, iż otrzymują oni wspólnie kwotę 3.194,09 netto. Skarżący oświadczył również, że jest w posiadaniu pewnych oszczędności, które przeznacza na leczenie żony i córki. Z kolei, wskazując na koszty ponoszone z tytułu opłat za utrzymanie mieszkania, media podał kwotę 518,82 zł. W ocenie Sądu kwota pozostała skarżącemu i jego rodzinie na miesięczne utrzymanie, nieuzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż w przypadku tego rodzaju stanu budżetu domowego nie można uznać, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie oraz rodziny i to pomimo zgłaszanych przez skarżącego kłopotów zdrowotnych rodziny i ponoszonych w związku z nimi wydatków. Przy czym, podkreślić należy, że posiadając taką możliwość wnioskodawca nie podjął próby przekonania Sądu o wysokich nakładach pieniężnych na leczenie, nie przedstawił żadnych dowodów wydatków na koszty leczenia. S. K., pismem z dnia 1 grudnia 2010 r. złożył zażalenie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż to na osobie ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy, we wnioskowanym zakresie, spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa. Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. Przedmiotem skargi S. K. jest decyzja Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Rozstrzygnięcie to stanowi działanie organu w sprawie z zakresu chorób zawodowych, o którym mowa w powołanym art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Dlatego też skarżący nie ma obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych co skutkowało prawidłowym umorzeniem postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania. Odnosząc się do odmowy przyznania S. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego należy zauważyć, że skarżący zamieszkuje razem z żoną i córką. Wspólny miesięczny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 3194,09 zł netto. Natomiast wskazane we wniosku koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą 518,82 zł. Jednakże, pomimo wezwania referendarza sądowego, skarżący nie wskazał jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszenie przez jego rodzinę kosztów leczenia, wyciągów z kont bankowych, czy też wysokości oszczędności na które sam się powołuje, co uniemożliwia dokładnego ustalenia budżetu w gospodarstwie domowym skarżącego. Brak oświadczenia wnioskodawcy w tym zakresie nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości w zakresie relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających ustanowienie radcy prawnego. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednakże zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą były uchylane i mieniane w skutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.