II OZ 752/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 72/10 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 31 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 72/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Postanowieniem z dnia 26 marca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Stowarzyszenie chcąc realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów. Ma ono możliwość pobierania składek od swoich członków. W tym wypadku Stowarzyszenie pozbawiając się środków finansowych, które mogłoby uzyskać, nie może domagać się przerzucenia kosztów swojej działalności na rzecz Skarbu Państwa. W wyniku rozpoznania sprzeciwu Stowarzyszenia od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 maja 2010 r., na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a." odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ma ono także możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Zaniechanie prowadzenia takiej działalności, czy pobierania składek prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Stowarzyszenie wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że wysokość opłat sądowych w sprawach, w których występuje Stowarzyszenie przekracza możliwości finansowe jego członków. Powołując się na Konwencję z Aarhus gwarantującą dostęp do sprawiedliwości sądowej, wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005, s. 592). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stowarzyszenie [...] w W. nie wykazało, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W związku z faktem, możliwości, jaką gwarantuje prawo, uzyskiwania przez Stowarzyszenie wpływów finansowych, nie należy uznać, iż znajduje się ono w sytuacji braku dostatecznych środków, niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania sądowego, skoro samo Stowarzyszenie nie stara się o pozyskanie takowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów postępowania sądowego. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie jako strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinno zatem przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Odnosząc się zaś do kwestii zobowiązań wynikających z postanowień ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706) zauważyć należy, iż umowa ta nie przewiduje zwolnienia organizacji pożytku publicznego, działających w zakresie objętym przedmiotową Konwencją, z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Art. 9 Konwencji z Aarhus "Dostęp do wymiaru sprawiedliwości", stanowi bowiem o obowiązku umożliwiania dostępu do szybkiej procedury prawnej, bezpłatnej lub niedrogiej. Przepis art. 9 ust. 5 Konwencji zobowiązuje Strony tej konwencji do zapewnienia informowania społeczeństwa o dostępie do administracyjnych lub sądowych środków odwoławczych oraz rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Z przepisów tych nie wynika więc generalny obowiązek dla sygnatariuszy Konwencji zwalniania z ponoszenia opłat sądowych organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu ochrony środowiska. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.