I FZ 444/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 189/10 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi T.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 30 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2006 r. oraz od stycznia do sierpnia 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 4 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 189/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał T.Z. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości przekraczającej kwotę 5.386 zł. Na wstępie swoich rozważań Sąd I instancji przedstawił treść oświadczeń skarżącego, dotyczących sytuacji finansowej, w której się znajdował w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. Z oświadczeń tych wynikało, że wnioskodawca nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi stale straty finansowe. Spłacane raty kredytów i leasingu, które zaciągnął na rozwój działalności wynoszą łącznie 5.133 zł (stan na styczeń 2010 r.). Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z synem i konkubiną. Posiada mieszkanie o powierzchni 62 m² i nieruchomość w P. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro ani jakimikolwiek dochodami. Wnioskodawca dodał, że konkubina prowadzi działalność gospodarczą od 1 lipca 2009 r., która nie przynosi praktycznie żadnych zysków. Spłaca też zaciągnięte pożyczki w łącznej kwocie 1.202,42 zł. Straty finansowe w prowadzonych działalnościach prowadzą do zadłużenia gospodarstwa domowego. Przeciwko skarżącemu ponadto są prowadzone egzekucje komornicze. W utrzymaniu gospodarstwa domowego pomagają rodzice. Do wniosku załączone zostały wydruki z księgi podatkowej za listopad i grudzień 2009 r., zestawienie przychodów i podatków za 2009 r. przedsiębiorstwa prowadzonego przez konkubinę, M.N. wraz z oświadczeniem, że wykazana kwota 9.610 zł jest jedynie sumą osiągniętych przychodów stanowiących podstawę opodatkowania, którą należy pomniejszyć o koszty wynagrodzenia dla pracownika oraz związane z utrzymaniem stanowiska pracy. Załączone zostały też odpisy z ksiąg wieczystych posiadanych nieruchomości, z wykazanymi wpisami o ustanowieniu hipotek na rzecz banków, kopie umów: pożyczki, o kredyty gotówkowe, kredyt obrotowy i leasingu operacyjnego oraz dokumenty potwierdzające prowadzone postępowania egzekucyjne przez komornika oraz w administracji. Wnioskodawca przesłał ponadto zeznania podatkowe jego i M. N. za 2008 i 2009 r., pisma dotyczące zaległości w spłacie kredytów, pisma dotyczące wypowiedzenia umów kredytowych i prowadzenie rachunków bankowych, wyciągi z dwóch rachunków bankowych oraz zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków Z dokumentów tych wynika, że w latach 2008 i 2009 odpowiednio skarżący uzyskał przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.579.405,71 zł i 1.050.946,92 zł, ponosząc koszty ich uzyskania w kwocie 1.584.530,05 zł i 1.071.366,33 zł. Natomiast M. N. w roku 2009 uzyskała przychód w wysokości 12.832,32 zł. Jeden z rachunków bankowych jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, o czym świadczą wypłaty z niego, drugi natomiast służy do prowadzenia działalności gospodarczej przez konkubinę skarżącego. Z tego drugiego wynika też, że M. N.dysponuje jeszcze jednym rachunkiem bankowym, z którego dokonuje wpłat własnych. Pozostałe dokumenty wskazują, że zadłużenie gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 29.338,35 zł, ponadto prowadzona jest wobec niego egzekucja należności głównych z tytułu zobowiązań cywilno i publicznoprawnych w łącznej kwocie 8.541.015,90 zł. Z zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącego wynika, że wydatki te wynoszą łącznie około 7.900 zł, w tym na media 500 zł, żywność 800 zł, środki higieny 300 zł, przedszkole 200 zł, na kredyty prywatne 1.500 zł, karty kredytowe 600 zł oraz na spłatę kredytów firmowych 4.000 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że wszystkie wydatki finansuje w dużym stopniu dzięki pomocy jego rodziców oraz z bieżących wpływów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto oświadczył, że jest właścicielem samochodu ciężarowego marki Fiat Ducato rocznik 1987, o wartości 1.500 zł. M. N. oświadczyła natomiast, że nie posiada żadnych środków transportu oraz że w 2009 r. korzystała ze wsparcia państwowego na podjęcie działalności gospodarczej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki "Aktywacja bezrobotnych Drogowskaz". Na wezwanie Sądu przedłożone zostały dodatkowo wydruki z księgi podatkowej za miesiące luty, marzec i kwiecień 2010 r., zestawienie przychodów oraz wydatków firmy M.N. oraz wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącego oraz trzech rachunków (w tym jednego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą) i karty kredytowej M.N. Wynika z tych dokumentów, że przychód z prowadzonej przez T.Z. działalności gospodarczej wyniósł do końca kwietnia 2010 r. 316.662 zł, a dochód (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu) 35.802,95 zł. Z działalności prowadzonej przez jego konkubinę przychód w tym samym okresie wyniósł 13.675 zł, który jest opodatkowany ryczałtem według stawki 8,5%. Wnioskodawca wyjaśnił, że wartości, które wykazał ze swojej firmy, nie odzwierciedlają rzeczywistego dochodu – księga podatkowa bowiem nie zawiera zobowiązań płatniczych wobec kontrahentów, a towar handlowy w większości przypadków nabywany jest z odroczonym terminem płatności. Ponadto rok 2009 został zakończony stratą i większa część wykazanego dochodu za 2010 r. została przeznaczona na pokrycie i regulowanie zaległości płatniczych wobec dostawców. Na rachunkach należących do skarżącego brak jakichkolwiek operacji. Sąd I instancji analizując powyższe dane, oraz okoliczność prowadzenia przez skarżącego również innych spraw przed sądem doszedł do przekonania, że odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie choćby częściowym naruszałaby jednak konstytucyjne prawo strony do Sądu z uwagi na zagrożenie, że skarżący nie byłby w stanie opłacić skargi w sprawie, a tym samym realizować swoich konstytucyjnych praw przed Sądem. Sąd podkreślił przy tym, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do Sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy prawa do zwolnienia od kosztów tylko dlatego, że strona ma kłopoty finansowe lub obowiązana jest do regulowania zaciągniętych zobowiązań prywatnych. Zdaniem Sadu I instancji, skarżący przedkłada cywilnoprawne zobowiązania nad te, związane z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Tymczasem, inne wydatki skarżącego nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane priorytetowo. Sąd zaznaczył, że podnoszona przez stronę okoliczność, że zarówno jego działalność, jak i działalność gospodarcza jego konkubiny nie przynosi praktycznie żadnych zysków od kilku lat nasuwa pytanie o sens prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawcę, a co najmniej, nie może być traktowana jako argument przemawiający za uzyskaniem wsparcia finansowego ze strony państwa w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat w sprawie. Ponadto Sąd wskazał, że skarżący nie przedłożył zaświadczenia o deklarowanych dochodach z działalności gospodarczej za ostatnie trzy miesiące, co nie pozostawało bez wpływu na sposób oceny jego sytuacji majątkowej, albowiem nie pozwalało zweryfikować twierdzeń strony co do jakiejkolwiek dochodowości prowadzonej działalności. Sąd podniósł ponadto, że wątpliwości budzą zeznania wnioskodawcy oraz jego konkubiny w zakresie uzyskiwanych dochodów. Ponadto ,w ocenie Sądu, wątpliwości budzi, skąd skarżący posiada środki pieniężne na utrzymanie kształtujące się na poziomie 1.800 zł miesięcznie oraz na spłatę kredytów w kwocie 1.500 zł . W tych okolicznościach Sąd uznał, że uiszczenia wpisu częściowego w kwocie 5.386 zł , leży w możliwościach finansowych wnioskodawcy. W złożonym zażaleniu skarżący zakwestionował ocenę wyrażoną przez Sąd I instancji w powyższym postanowieniu. Skarżący podniósł, że przedstawił wszelkie niezbędne informacje umożliwiającą pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, wskazał przy tym na trudną sytuację finansową, w której się nadal znajduje. Nadmienił, że wskutek braku możliwości spłaty zaciągniętego kredytu, wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania należności w kwocie 18.202, 32 zł, które doprowadziło do zajęcie nieruchomości oraz wierzytelności należących do M. N. Ponadto wskazał, że Sąd Rejonowy w L. wymierzył mu karę grzywny w kwocie 3.000 zł za popełnione wykroczenia skarbowe. Skarżący podkreślił, że okoliczności, które wskazał we wcześniejszych fazach postępowania, jak również te przedstawione w zażaleniu winny skłonić Sąd do przyjęcie, że nie jest w stanie uiścić wpisu nawet w kwocie 5.386 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą pomocy państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania - jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, z zastrzeżeniem art. 247 p.p.s.a., że sytuacja materialna wnioskodawcy stanowi jedyną podstawę faktyczną udzielenia prawa pomocy. Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie WSA posiadał wystarczający materiał do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego bowiem dysponował zarówno informacjami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumentami źródłowymi jak i oświadczeniami strony nadesłanymi na wezwanie Sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie wskazał, że ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto cześć z przedstawionych przez wnioskodawcę oświadczeń, w tym dotyczących sfery uzyskiwanych dochodów budzą wątpliwości. Zestawienie wielkości obrotów z brakiem obrotów i ujemnym saldem na rachunku związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą daje podstawy do wywiedzenia takiego wniosku. W tym miejscu dodać należy, że ze złożonych dokumentów nie wynika jaka kwota została wyegzekwowana pomimo licznych, prowadzonych w stosunku do majątku wnioskodawcy egzekucji. Z drugiej strony wnioskodawca wyjaśnił, że część swoich zobowiązań sam reguluje. Prowadzi to do wniosku, że wnioskodawca pomimo licznych ciążących na nim zobowiązań sam decyduje, kiedy i które zobowiązania będzie realizował, nie ujawniając jednocześnie pełnej i rzetelnej informacji o posiadanych środkach finansowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez skarżącego okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w obecnej kondycji finansowej T. Z. nie można przyjąć, iż nie dysponuje on żadnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną skarżącego, dokonał analizy bieżących wydatków i możliwości finansowych oraz przeanalizował wszystkie załączone do akt sprawy dokumenty i odniósł się do nich. Trafnie WSA wywiódł, że z uwagi na wysokość wszystkich kosztów sądowych, do poniesienia których zobligowany jest wnioskodawca oraz jego możliwości płatnicze należało zwolnić T. Z. z kosztów sądowych ponad kwotę 5.386 zł. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie