II SA/Wa 136/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia dodatku z tytułu wysługi lat - oddala skargę - UZASANIENIE Komendant Główny Straży Granicznej decyzją nr [...] z dnia [...] października 2009 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy rozkaz personalny nr [...] Komendanta [...] Straży Granicznej z dnia [...] września 2009 roku, którym organ I instancji odmówił funkcjonariuszowi Straży Granicznej M. C. zwiększenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat poprzez nie zaliczenie do tej wysługi okresu pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] marca 1995 roku do dnia [...] sierpnia 1997 roku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał co następuje: Na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 ze zm.) przyznaje się funkcjonariuszom dodatek za wysługę lat w wysokości uzależnionej od okresów służby, o których mowa w art. 106. Natomiast w myśl § l ust. l pkt 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r., w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 178, poz. 1101) do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej zalicza się inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Przepisem takim jest art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Stanowi on, iż ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu pracy wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 roku okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. M. C. wywodził, że w okresie od dnia [...] marca 1995 roku do dnia [...] sierpnia 1997 roku wykonywał prace w gospodarstwie rolnym swojego wuja – L. O., który mieszkał w sąsiedztwie, a zatem posiadał status domownika w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Twierdził, że drogę pomiędzy swoim miejscem zamieszkania w [...] (gdzie mieszkał wraz z rodzicami), szkołą w [...], a [...], gdzie mieszkał wuj i gdzie znajdowało się jego gospodarstwo rolne pokonywał rowerem, bądź częściowo PKS-em. W ocenie organu, z przedłożonych przez M. C. dokumentów oraz z informacji zawartych w teczce akt osobowych funkcjonariusza wynika, iż w okresie od dnia [...] marca 1995 roku do dnia [...] sierpnia 1997 roku zainteresowany miał ukończone 16 lat i był osobą bliską rolnikowi, bowiem gospodarstwo rolne należy do jego wuja - brata matki zainteresowanego. Ponadto nie był związany z rolnikiem stosunkiem pracy. Jednakże funkcjonariusz nie spełnia dwóch pozostałych warunków, a mianowicie wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym oraz pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkiwanie na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie. Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników pojęciem domownika określa się osobę, która spełnia łącznie pięć warunków: (a) jest osobą bliską rolnikowi, (b) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, (c) ukończyła 16 lat, (d) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym, (e) nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Z zeznań świadków wynika, iż praca zainteresowanego w gospodarstwie rolnym wuja w podanym wyżej okresie wykonywana była w pełnym wymiarze czasowym oraz miała charakter stały. W ocenie organu praca ta była wykonywana doraźnie i w wolnych chwilach. Fakt odbywania przez zainteresowanego codziennej, kilkugodzinnej nauki w szkole średniej oddalonej od miejsca zamieszkania kilkanaście kilometrów, przejazdów ze szkoły do gospodarstwa rolnego również kilkanaście kilometrów i powrót do miejsca zamieszkania też kilkanaście kilometrów z wykorzystaniem publicznego środka komunikacji - PKS albo roweru prowadzi do ustalenia, iż praca zainteresowanego nie mogła mieć charakteru stałego. Należy również uwzględnić czas jaki skarżący był zmuszony poświęcać domowemu przygotowaniu się do obowiązków szkolnych, zważywszy, iż to właśnie nauka w szkole średniej była jego głównym zajęciem i obowiązkiem w zawnioskowanym okresie. Dlatego, też praca zainteresowanego w gospodarstwie rolnym wujka może być rozpatrywana tylko jako doraźna pomoc świadczona przez niego w chwilach wolnych od podstawowych obowiązków. Ponadto organ odwoławczy uznał, iż skarżący nie spełnia kolejnej przesłanki do uznania go w podanym okresie za domownika - pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkiwania na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie. Interpretacja tego przepisu wydaje się jednoznaczna i nie budząca wątpliwości. Zgodnie z jego brzmieniem domownik musi pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem lub zamieszkiwać na terenie jego gospodarstwa, ewentualnie zamieszkiwać w bliskim sąsiedztwie. Bliskie sąsiedztwo w tym znaczeniu oznacza zamieszkiwanie na tyle blisko gospodarstwa rolnego, aby w każdej chwili można było przystąpić do wykonywania czynności - pracy, a więc może to oznaczać zamieszkiwanie w bezpośrednim sąsiedztwie, klika domów dalej lub w ostateczności w tej samej miejscowości (wsi). Fakt zamieszkiwania przez zainteresowanego w odległości ponad 14 kilometrów drogą lokalną czy 29 kilometrów drogą wojewódzką do miejsca zamieszkania rolnika – wuja, uniemożliwia określenie tego stanu jako bliskie sąsiedztwo. Organ podkreślił, iż jest zobligowany do indywidualnego, każdorazowego badania wszystkich okoliczności związanych z pracą w gospodarstwie rolnym. Warunkiem wliczenia okresu takiej pracy do stażu pracy tu służby, jest udowodnienie przez zainteresowanego faktycznego wykonywania pracę w gospodarstwie rolnym, praca ta musi mieć charakter stały, a zainteresowany powinien posiadać status domownika w gospodarstwie rolnym swojego wuja. Te okoliczności w ocenie organu odwoławczego nie zostały udowodnione. Komendant Główny Straży Granicznej ustosunkował się także do zarzutu skarżącego naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania administracyjnego poprzez niepowiadomienie go o terminie zakończenia postępowania i braku wyznaczenia terminu do zapoznania się z materiałami postępowania w celu złożenia ewentualnych wniosków dowodowych. W ocenie organu zarzuty te nie są zasadne. Istnieje obowiązek zawiadomienia strony na podstawie art. 79 Kpa o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem, jednakże organ rozstrzygnął sprawę w oparciu o przedłożony przez zainteresowanego materiał dowodowy. W postępowaniu nie były przeprowadzane czynności dowodowe, o których mowa w powołanym przepisie. Ponadto należy zauważyć, iż zainteresowany był jedyną stroną w tym postępowaniu. Był świadomy i wiedział jakie dokumenty i dowody przedłożył organowi do rozpatrzenia na potwierdzenie swojego żądania. Wobec tego trudno mówić o obowiązku organu powiadamiania go o możliwości zapoznania się z tymi dokumentami. Taki obowiązek istniałby w sytuacji, kiedy w postępowaniu wzięłoby udział więcej niż jedna strona i przedkładałyby one różne dowody w sprawie. Ponadto powołać należy art. 73 Kpa, zgodnie z którym strona w każdym stadium postępowania ma prawo przeglądać akta sprawy oraz sporządzać z nich notatki i odpisy. Skarżący nie zgłaszał takiej chęci, wobec czego nie może zarzucać organowi, iż nie zapoznał go ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Organ odwoławczy po zapoznaniu się z materiałami postępowania oraz zarzutami skarżącego uznał, iż w sprawie został zgromadzony wystarczający materiał dowodowy pozwalający wydać rozstrzygnięcie. Wobec czego żądanie skarżącego uzupełnienia materiału dowodowego jest bezpodstawne. M. C. decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając przedwczesne zamknięcie postępowania administracyjnego i zaniechanie przesłuchania skarżącego w charakterze strony, a także zarzucając organowi naruszenie: § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r. w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej: art. 1 ust. l pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy; art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników. Powyższe uchybienia spowodowały wadliwe ustalenie organu, iż skarżący nie mógł wykonywać stałej pracy w gospodarstwie rolnym swojego wuja zarówno ze względów odległości pomiędzy miejscem zamieszkania, szkołą i gospodarstwem wuja jak i wadliwe ustalenie, iż skarżący nie był domownikiem w gospodarstwie wuja. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Straży Granicznej wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarzut naruszenia art. 103 § 3 w zw. z art. 140 Kpa organ uznał za niezasadny, albowiem zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga jest chybiona. Na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 ze zm.) przyznaje się funkcjonariuszom dodatek za wysługę lat w wysokości uzależnionej od okresów służby, o których mowa w art. 106. Zgodnie z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 września 2008 r. w sprawie sposobu i trybu zaliczania okresów służby i pracy do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej (Dz. U. Nr 178, poz. 1101), ustalenia wysługi dokonuje się po raz pierwszy na dzień przyjęcia funkcjonariusza do służby w Straży Granicznej, w rozkazie personalnym zawierającym rozstrzygnięcie w sprawie przyznania funkcjonariuszowi dodatku za wysługę lat po raz pierwszy. Zaliczenie do wysługi lat okresów nieuwzględnionych w ww. rozkazie oraz nowe ustalenie wysługi lat następuje na udokumentowany wniosek funkcjonariusza w rozkazie personalnym zawierającym rozstrzygnięcie w sprawie przyznania funkcjonariuszowi dodatku za wysługę lat. Z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia wynika, iż do wysługi lat nie zalicza się okresów służby i pracy, za które nie przysługiwało uposażenie zasadnicze, wynagrodzenie lub zasiłek z tytułu choroby, a także okresów zawieszenia w czynnościach służbowych. Jednakże zgodnie z ust. 2 pkt 4 cytowanego paragrafu powyższego przepisu nie stosuje się w stosunku do okresów służby i pracy, za które nie przysługiwało uposażenie zasadnicze, wynagrodzenie lub zasiłek z tytułu choroby w przypadku gdy funkcjonariusz, także przed podjęciem służby w Straży Granicznej, prowadził indywidualne gospodarstwo rolne lub pracował w takim gospodarstwie na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Natomiast w myśl § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wysokości dodatku za wysługę lat funkcjonariuszy Straży Granicznej zalicza się inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Przepisem takim jest art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Stanowi on, iż ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu pracy wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 roku okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się w zasadzie do dwóch zagadnień. Czy w niniejszej sprawie organ był bezwzględnie zobowiązany dopuścić dowód z przesłuchania skarżącego jako strony i czy skarżący udowodnił wykonywanie w charakterze domownika stałej pracy w gospodarstwie rolnym swojego wuja w okresie od dnia [...] marca 1995 roku do dnia [...] sierpnia 1997 roku. W niniejszym stanie faktycznym sprawy, fakt pominięcia dowodu z przesłuchania skarżącego w charakterze strony jak i nie poinformowanie strony o zamiarze zakończenia postępowania dowodowego przez organ I instancji nie stanowią uchybień procesowych, które mogłyby wpłynąć w sposób istotny na treść powziętej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela wywody w tej materii zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i w odpowiedzi na skargę. Skarżący oświadczył się co do swojego poglądu na sprawę, jak i swojego poglądu co do ustaleń faktycznych organu zarówno w odwołaniu jak, i w skardze. Wywody skarżącego w tym zakresie sprowadzają się do twierdzenia, iż odległości pomiędzy jego miejscem zamieszkania a miejscem gospodarstwa rolnego wuja są na tyle bliskie, iż skarżący miał status domownika w rozumieniu art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, co z kolei powinno skutkować uznaniem wypełnienia przez niego przesłanki art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Skarżący podkreślał, iż jego praca w tym gospodarstwie wynika z zeznań świadków, które pokrywają się z jego oświadczeniem. Twierdził, iż nie zawsze nocował w domu, zaś nocując u wuja skracał drogę do szkoły. W aktach sprawy administracyjnej znajdują się mapy, z których wynika, iż odległość z [...] (miejsce zamieszkania skarżącego) do [...], gdzie znajdowała się szkoła wynosiła ok. 13 km, zaś odległość między [...] a [...] (miejsce zamieszkania wuja i gospodarstwo rolne) to ok. 14 km droga lokalną albo ok. 29 km drogą wojewódzką. Miejscowości te usytuowane są jak wierzchołki trójkąta, przy czym pomiędzy [...] a [...] jest około 18 km. Okoliczności tych nie sposób podważyć. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odległości te wykluczają realne, codzienne świadczenie pracy (w rozumieniu stałej pracy) w gospodarstwie rolnym wuja przez skarżącego i jednoczesne wykonywanie przez niego obowiązku szkolnego. Odległości te wykluczają także uznanie, iż skarżący mógł mieć status domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, albowiem nie zamieszkiwał w bliskim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego. Trafnie pojecie takiego sąsiedztwa definiuje organ. Bliskie sąsiedztwo w tym znaczeniu oznacza zamieszkiwanie na tyle blisko gospodarstwa rolnego, aby w każdej chwili można było przystąpić do wykonywania czynności - pracy, a więc może to oznaczać zamieszkiwanie w bezpośrednim sąsiedztwie, klika domów dalej lub w ostateczności w tej samej miejscowości (wsi). Fakt zamieszkiwania przez zainteresowanego w odległości ponad 14 kilometrów drogą lokalną czy 29 kilometrów drogą wojewódzką do miejsca zamieszkania rolnika – wuja, uniemożliwia określenie tego stanu jako bliskie sąsiedztwo. Brak bliskiego sąsiedztwa wyklucza również wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym wuja, a wiec pracy świadczonej codziennie. Praca w gospodarstwie rolnym wuja, na którą powołuje się skarżący cech prace stałej nie ma. Jest to pomoc w prowadzeniu przez wuja gospodarstwa (jak to określa organ I instancji), ale nie stała praca świadczona z pozycji domownika. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie pozwala na zaliczenie każdej pracy w gospodarstwie rolnym, lecz jedynie takiej, która jest ściśle zgodna z jednym z trzech przypadków wskazanym w art. 1 ust. 1 tej ustawy. Wobec powyższych udokumentowanych mapami odległości pomiędzy: gospodarstwem rolnym, miejscem zamieszkania, szkołą wszystkie zarzuty skargi są chybione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organu obu instancji przy podejmowaniu powyższych decyzji, które to naruszenia byłyby na tyle istotne, iż skutkowałyby uchyleniem podjętych decyzji bądź stwierdzeniem ich nieważności i dlatego, na mocy art. 151 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.