II FZ 721/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S.F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Go 450/10 w sprawie ze skargi S.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 15 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącemu S.F. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 15 marca 2010 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Sąd pierwszej instancji rozpoznawał wniosek o przyznanie prawa pomocy, w następstwie sprzeciwu z dnia 4 listopada 2010 r. wniesionego na postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 października 2010 r. We wniosku o częściowe zwolnienie z kosztów sądowych skarżący podał, iż nie posiada środków na pokrycie pełnych kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1000 zł. Wskazał, że łączne obciążenia z tytułu wpisów sądowych w toczących się z jego udziałem sprawach wynoszą 3.323,- zł. Na skarżącym ciąży również zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r., rozłożone na raty (miesięczna rata wynosi 30.800,- zł ). Przedstawiając swą sytuację majątkową, skarżący podał, iż jest właścicielem dwóch domów w K. oraz nieruchomości rolnej (6h) położonej w K.L. i działki w K.. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego wszystkie wyżej wymienione nieruchomości zostały "zajęte przez Naczelnika US w G.., w związku z zabezpieczeniem zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 i 2004 rok". Ponadto w skład majątku skarżącego wchodzą samochód marki V. (rok produkcji 2003 – wartość ok. 50.000,- zł), samochód marki F. (o wartości ok. 10.000,- zł oraz samochód osobowy marki T. (o wartości ok. 40.000,-zł). Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która nie uzyskuje żadnych dochodów, sam zaś osiąga dochód z działalności gospodarczej, który we wrześniu 2010 r. wyniósł 53.782,40 zł (liczony narastająco od stycznia 2010 r.). W sprzeciwie na postanowienie referendarza, skarżący podniósł, iż "biorąc pod uwagę wysokość dochodów z działalności gospodarczej oraz konieczność dalszej realizacji układu ratalnego, skarżący będą zmuszeni do sprzedaży części majątku ruchomego, który stanowią trzy pojazdy samochodowe", z których jeden wykorzystywany jest w działalności gospodarczej skarżącego. Po ponownym rozpoznaniu wniosku WSA w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, powołując się na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, podniesiono, iż "Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o wspomniany przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba.". Sąd pierwszej instancji, analizując dochody i majątek skarżącego, uznał, iż uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 1000,- zł "nie wpłynie negatywnie na poziom egzystencji skarżącego oraz jego rodziny". Sąd podkreślił, iż koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. W przeciwnym razie dochodziłoby do "kredytowania na uprzywilejowanych warunkach, każdego, kto uzna, że wydatki związane stricte z bieżącą działalnością są bardziej istotne niż te, które służą ochronie interesów w postępowaniu przed sądem." Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem z dnia 29 listopada 2010 r. , w uzasadnieniu którego powołano argumentację zasadniczo zbieżną z argumentacją zaprezentowaną w sprzeciwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Sprawa będąca przedmiotem rozpoznania dotyczy zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przepisów proceduralnych regulujących instytucję prawa pomocy. Stosownie do treści art. 245. § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego, w myśl której strony obowiązane są ponosić koszty swego udziału w sprawie (por. art. 199 P.p.s.a.) Nie można zgodzić się z tym fragmentem uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, w którym Sąd stwierdza, iż instytucja prawa pomocy ma charakter uznaniowy. W postępowaniu incydentalnym w sprawie przyznania prawa pomocy Sąd jest zobowiązany do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przemawia za tym literalne odczytanie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., które prowadzi do wniosku, iż ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku Sądowi luzu decyzyjnego (jak uczynił to np. regulując instytucję wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności). Wykazanie przez wnioskodawcę przesłanek przyznania prawa pomocy rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wniosku. Fakt wykazania owych przesłanek podlega wprawdzie ocenie sądu, nie można jej jednak mylić z uznaniowością rozstrzygnięcia. Niezależnie od zakwestionowania prawidłowości wyżej wskazanych rozważań zaprezentowanych w uzasadnieniu postanowienia Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu kontroli orzeczenia WSA stwierdza, iż Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Dysponowanie przez skarżącego znacznym majątkiem w nieruchomościach i rzeczach ruchomych oraz dochodami na poziomie wskazanym we wniosku na utrzymanie dwuosobowej rodziny, uprawniało Sąd do oceny, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący ma możliwość wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku kwot koniecznych na opłacenie swego udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.