II OSK 1866/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak /spr./ Sędziowie sędzia NSA Jerzy Bujko sędzia del. NSA Janusz Furmanek Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Barbary K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 135/10 w sprawie ze skargi Barbary K. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę B.K. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia 19 stycznia 2010 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 22 grudnia 2009 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 do 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o kombatantach. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. We wniosku jako miejsce represji określiła zakłady pracy, w których była zatrudniona oraz miejsce zamieszkania, a dokładny opis represji stwierdziła jest w aktach sprawy zawartych w 10 segregatorach z innych postępowań cywilnych i karnych, których sygnatury wymieniła. Do wniosku dołączyła także swój życiorys, wyniki badań oraz zaświadczenia i świadectwa pracy. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania uprawnień kombatanckich, wskazując, że ustawa nie przewiduje przyznawania uprawnień kombatanckich cywilnym ofiarom wojny oraz osobom szykanowanym w latach 1967-1981 r. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła m.in., że była represjonowana nie tylko w latach 1967-1981, jak to uznał Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ale także od 1945 r. do czasów obecnych, a więc 1998 r. Organ rozpatrując ponownie sprawę stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej. Organ podkreślił, że nie neguje dotkliwości zdarzeń, które dotknęły stronę. Stwierdzić przy tym, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących – w niniejszej sprawie przepisów ustawy o kombatantach. Powyższy akt normatywny enumeratywnie wylicza przypadki, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Wskazywane przez stronę okoliczności nie zostały przewidziane przez ustawodawcę polskiego, jako tytuł uprawniający do przyznania uprawnień kombatanckich. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca podtrzymała w całości swoje stanowisko i ponownie podniosła, że była represjonowana przez całe życie Oddalając skargę Sąd I instancji obszernie przedstawił przepisy stanowiące podstawę prawną przyznania uprawnień kombatanckich wynikające z ustawy o kombatantach. W ocenie Sądu I instancji, z przytoczonych przepisów, wynika, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może przyznać uprawnień kombatanckich, jeżeli nie zostaną potwierdzone fakty, o których mowa w art. 1 do 4 ustawy, a złożony przez osobę zainteresowaną wniosek nie został udokumentowany. W ocenie Sądu I instancji organ poddał wnikliwej analizie stan faktyczny sprawy, a sama ocena odpowiada wymogom art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ ocena dowodów nie została skutecznie podważona przez skarżącą, która również w postępowaniu administracyjnym nie wskazała wynikającej z przepisów podstawy przyznania uprawnień kombatanckich. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca. Zarzuciła naruszenie art. 106 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – w związku z art. 227-257 k.p.c. poprzez brak dopuszczenia przez Sąd I instancji wnioskowanych w toku postępowania przez skarżącą wniosków dowodowych, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 6 p.p.s.a. poprzez nieudzielenie skarżącej występującej bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika wskazówek, które pomogłyby zgłosić prawidłowe wnioski dowodowe. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do unormowania art. 174 p.p.s.a. skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w sprawie niniejszej nie występuje. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa. Z kolei uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w jej uzasadnieniu jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany. Po pierwsze, chybiony jest zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 3 i 5 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 227-257 k.p.c. gdyż brak jest w skardze kasacyjnej uzasadnienia naruszenia oznaczonych przepisów art. 227-257 k.p.c. w świetle dyspozycji art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a., biorąc pod uwagę zakres podmiotowy i przedmiotowy art. 1-4 cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (zwana dalej ustawą o kombatantach). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tejże ustawy o kombatantach są to osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład czy to formacji wojskowych czy też organizacji walczących o suwerenność i niepodległość RP. Z kolei art. 2 wprowadza odrębną kategorię działalności równorzędnej z działalnością kombatancką w związku z art. 3 tej ustawy, który stanowi co zalicza się do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej. Ponadto art. 4 cyt. ustawy wymienia zakres podmiotowy osób, do których stosuje się przepisy tejże ustawy gdyż podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Z tych względów, wbrew stwierdzeniom strony skarżącej, w świetle prawidłowo poddanego przez Sąd I instancji kontroli stanu faktycznego ustalonego przez właściwy organ, tj. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, nie nastąpiło w tej sprawie naruszenie art. 174 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. oraz art. 227-257 k.p.c. Wynika to z tego, że art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi, że Sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające lecz tylko z dokumentów jeżeli jest to konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Natomiast z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż wniosek skarżącej nie jest prawidłowo "udokumentowany", ponieważ nie wynika z niego, że jest to działalność kombatancka lub uznana przez ustawodawcę za równorzędną z kombatancką w świetle przepisów art. 1-4 cyt. ustawy o kombatantach. Ponadto należy podkreślić, że art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi podstawę prawną dotyczącą realizacji ustaleń w zakresie zadań sądu administracyjnego, czyli kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Dlatego też nie może stanowić podstawy prawnej dla rozpatrzenia wniosków dowodowych, które dotyczą ustalenia stanu faktycznego w danej sprawie, których rozpoznanie należy do właściwego organu administracji publicznej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie może przeprowadzić uzupełniającego postępowania dowodowego lecz tylko wyjątkowo przeprowadzić dowody uzupełniające na wniosek strony lub z urzędu i to tylko z dokumentów, jeśli jest to konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie. Po drugie, brak jest także przesłanek do przyjęcia stanowiska strony skarżącej, że Sąd I instancji naruszył art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 227-257 k.p.c. z tej przyczyny, iż w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wykazano zgodnie z dyspozycją art. 176 p.p.s.a. na czym miałoby polegać ewentualne naruszenie konkretnych – poszczególnych wyżej wymienionych przepisów k.p.c. w zakresie ich ewentualnej błędnej wykładni lub błędnego zastosowania czy też braku ich zastosowania przez Sąd I instancji. Po trzecie, nie nastąpiło także naruszenie przez Sąd I instancji art. 6 p.p.s.a., który stanowi, że Sąd powinien udzielać stronom, które występują w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego koniecznych wskazówek co do czynności prawnych jak i pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności jak i skutkach zaniedbań. Jest bowiem oczywiste, że ciężar dowodu dotyczący okoliczności uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie, która ubiega się o to uprawnienie (wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2001 r. sygn. akt V SA 2874/00, Lex nr 84350). Z kolei właściwy organ, tj. Kierownik Urzędu powinien przeprowadzić prawidłowe postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia prawdy obiektywnej w oparciu o zgromadzone w sprawie dowody, którymi nie mogą być tylko twierdzenia strony skarżącej. Oznacza to, co prawidłowo Sąd I instancji orzekł, że musi to być działalność skarżącej, uznana przez ustawodawcę za kombatancką lub równorzędną z kombatancką w świetle art. 1-3 ustawy o kombatantach, czy też powinna to być represja okresu wojennego lub powojennego w świetle art. 4 tejże ustawy, co w świetle ustaleń stanu faktycznego w tej sprawie nie nastąpiło, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny – w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. – do którego pełnomocnik skarżącej powinien złożyć stosowne oświadczenie.