II SA/Bd 303/10

Dnia 10 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 roku sprawy ze skargi R. L. na orzeczenie Komendanta [...] Policji w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta [...] Policji w [...] nr [...] z dnia [...]r., 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] Komendant Miejski Policji w [...], na podstawie art. 135 j ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (tekst. jedn. Dz. U. z 2007r. Nr 43, poz. 277 ze zm.) uznał sierżanta sztabowego R. L. winnym przewinienia dyscyplinarnego w postaci niewykonania badań profilaktycznych i nieprzedłożenia zaświadczenia lekarza medycyny pracy o dopuszczeniu do pełnienia służby na zajmowanym stanowisku, wymierzając jemu jednocześnie karę nagany. Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia, termin ważności badań profilaktycznych R. L. upływał w dniu 30 września 2009r., o czym wyżej wskazany poinformowany został w dniu 7 września 2009r., potwierdzając własnoręcznym podpisem odbiór skierowania na badania. Mimo to, w dniu 1 października 2009r. R. L. stawił się do służby bez wykonanych badań, w związku z czym odmówiono dopuszczenia go do pełnienia służby, a następnie, w związku z decyzją komendanta, zdecydowano o warunkowym dopuszczeniu R. L. do służby patrolowej z poleceniem niezwłocznego wykonania badań w dniu następnym. W dniu 2 października 2009r. wyżej wymieniony nie został dopuszczony służby patrolowej z uwagi na wciąż niewykonane profilaktyczne badania lekarskie. Organ wskazał, iż przy wymierzaniu kary, zgodnie z art. 134 h ustawy o Policji uwzględniono współmierność kary do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności uwzględniając okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Organ uznał, iż niewykonanie przez funkcjonariusza badań lekarskich we wskazanym terminie stanowi naruszenie przez niego podstawowych obowiązków, skutkujące czasową dezorganizacją służby. Organ wskazał, iż wśród okoliczności przemawiających na niekorzyść obwinionego policjanta wzięto pod uwagę jego zachowanie względem sytuacji będącej przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, a także uprzednio przeprowadzane z obwinionym rozmowy dyscyplinujące. Korzystna jest natomiast pozytywna opinia służbowa. We wniesionym odwołaniu R. L. w lakoniczny sposób stwierdził, iż nie zgadza się zarówno z wydanym orzeczeniem, jak i formą prowadzonego postępowania. Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] Komendant Wojewódzki Policji w [...], w oparciu o art. 135 n ust. 4 pkt 1 ustawy o Policji utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Organ drugiej instancji wskazał, iż okres wyznaczony R. L. na wykonanie badań profilaktycznych wynosił od 7 do 30 września 2009r. Skierowanie (nr[...]) na badania przeznaczone dla wyżej wymienionego funkcjonariusza przekazane zostało jego przełożonym w dniu 31 sierpnia 2009r., natomiast samemu zainteresowanemu w dniu 7 września 2009r. Organ przytoczył zeznania I Zastępcy Komendanta Miejskiego Policji w [...]( za zgodą którego R. L. został warunkowo dopuszczony do służby w dniu 1 października 2009r.), z których wynika, że został on przez funkcjonariusza wprowadzony w błąd, gdyż miał świadomość kiedy upływa termin poprzednich badań. Cytując treść rozmowy Komendant zwrócił uwagę, że R. L. sądził, iż termin do wykonania badań wynosi 30 dni od dnia otrzymania skierowania, w związku z czym poinformował go, że termin liczy się od daty rejestracji podanej na skierowaniu. W związku z trudnością ustalenia terminu upływu ważności poprzednich badań lekarskich, komendant zdecydował o warunkowym dopuszczeniu R. L. do służby z poleceniem niezwłocznego wykonania badań. Jak zauważył organ odwoławczy, widoczną na skierowaniu datą rejestracji jest dzień 26 sierpnia 2009r., w związku natomiast z zamieszczonym na skierowaniu pouczeniem badanie należało wykonać w terminie 30 dni od daty rejestracji skierowania. Twierdzenia obwinionego, zawarte w notatce służbowej sporządzonej w dniu 30 października 2009r., że wykonanie badań uszło jego uwadze w związku z natłokiem obowiązków nie zasługują na uwzględnienie. Funkcjonariusz miał czytelną informację od przełożonego J. Z. o terminie upływu ważności poprzednich badań, zatem przekonanie, że termin wykonania badań liczony jest od dnia doręczenia mu skierowania nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Organ podniósł, że obowiązek wykonania badań określony jest w rozporządzeniu MSWiA z dnia 2 września 2002r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. Nr 151, poz. 1261), w związku z czym naruszenie tego obowiązku traktować należy jako naruszenie dyscypliny służbowej. Wskazano również, iż termin wykonania badań w rzeczywistości upływający w dniu 25 września 2009r., został względem obwinionego prolongowany do dnia 30 września 2009r. Organ zauważył też, iż sześcioletni staż służbowy funkcjonariusza zapewnia wystarczające doświadczenie związane z wykonywaniem obowiązków służbowych. We wniesionej od powyższego orzeczenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze R. L. zauważył, iż nałożona kara jest niewspółmierna do popełnionego przez niego czynu. Skarżący podniósł, iż przekonany był, iż termin wykonania badań upływał względem niego w dniu w dniu 6 października 2009r. Wskazał, że w celu wykonania badań udał się do Ośrodka Medycyny Pracy w dniu 2 października 2009r., (piątek) jednakże nie udało mu się ich w tym dniu dokończyć i został odesłany na poniedziałek w godzinach porannych. Tego samego dnia skarżący, po zdaniu broni, został odesłany przez przełożonych z miejsca pracy. Stosowne zaświadczenie dostarczył w pierwszy dzień roboczy. W następstwie zdarzenia wszczęte zostało wobec skarżącego postępowanie dyscyplinarne, w którym postawiono również zarzut wprowadzenia w błąd zastępcy komendanta. Skarżący podniósł, iż w toku postępowania nie zapewniono mu prawa do zapoznania się z dokumentacją, nie uwzględniono również - w drodze postanowień organów obu instancji - składanych przez niego wniosków dowodowych. Odnośnie zawartych w zakwestionowanym orzeczeniu zarzutów, skarżący nie zgodził się z twierdzeniem dotyczącym dezorganizacji służby, nie widzi ponadto zastrzeżeń względem swojego zachowania przed i po popełnieniu przewinienia. Skarżący zwrócił ponadto uwagę, ze zarzut wprowadzenia w błąd komendanta jest dla niego krzywdzący, zwłaszcza z uwagi na odmowę dopuszczenia wniosku skarżącego o wyjaśnienie tej kwestii. Skarżący zwrócił uwagę, że podczas prowadzonego postępowania nie zapewniono jemu prawa do obrony, a wręcz nie dopuszczono do głosu, stronniczo traktując jego argumenty. Dodatkowymi konsekwencjami, wymienionej kary jest pozbawienie 25% nagrody rocznej oraz ok. 70 zł z comiesięcznej pensji, co uznał za bardzo krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i jako taka zasługuje na uwzględnienie. Odpowiedzialność dyscyplinarna policjantów uregulowana została w rozdziale 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (tekst. jedn. Dz. U. z 2007r. Nr 43, poz. 277 ze zm.). Szczegółowy natomiast tryb przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego zawarty został w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wykonywania czynności związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów (Dz. U. Nr 198, poz. 1933). Zgodnie z art. 134i ustawy o Policji, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie popełnienia przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego przełożony dyscyplinarny wszczyna postępowanie dyscyplinarne. Prowadzący postępowanie, o którym mowa, rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy. W szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia, dokonuje oględzin. Z czynności tych sporządza protokoły. Rzecznik dyscyplinarny może także zlecić przeprowadzenie odpowiednich badań (art. 135 e ustawy). W zakresie natomiast nieuregulowanym w ustawie o Policji do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z wyrażoną w art. 7 zasadą swobodnej oceny dowodów, organy postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. W przedmiocie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego należy ocenić, czy zgromadzony w tym postępowaniu materiał dowodowy stanowi dostatecznie umotywowaną podstawę do ewentualnego wymierzenia funkcjonariuszowi kary dyscyplinarnej. W związku z powyższym zasadne jest zbadanie, czy materiał dowodowy obejmował całokształt okoliczności mających znaczenie dla sprawy i czy podjęto wszelkie czynności celem których było jak najdokładniejsze poznanie zdarzenia będącego przedmiotem postępowania dyscyplinarnego. Środkami służącymi temu celowi jest przyjęcie wyjaśnień od osoby obwinionej, przesłuchanie świadków, zlecenie przeprowadzenia badań lub ekspertyz oraz zasięgnięcie niezbędnych opinii. Wszystkie uzyskane środki dowodowe podlegają, jak już wskazano, swobodnej ocenie dowodów. Swoboda nie oznacza jednakże dowolności. Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę całość materiału dowodowego, uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i niekorzyść obwinionego bezstronnie oceniać je z uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, respektując zasady logiki oraz prawidłowego rozumowania. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania organy dyscyplinarne uznały R. L. winnym popełnienia czynu naruszenia dyscypliny służbowej, kwalifikując czyn obwinionego jako zawinione niewykonanie obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów, o którym mowa w art. 132 ust. 2 ustawy o Policji. Naruszenie przez obwinionego obowiązków służbowych polegało na nieprzedłożeniu zaświadczenia lekarza medycyny pracy o dopuszczeniu do pełnienia służby na zajmowanym stanowisku, zatem obowiązku określonego w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 września 2002r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. Nr 151, poz. 1261), Zgodnie z § 14 ust. 1 policjant podlega badaniom określonym w przepisach o służbie medycyny pracy w zakresie i terminie wskazanym przez przełożonego właściwego w sprawach osobowych. Powyższa okoliczność spowodowała wymierzenie skarżącemu kary dyscyplinarnej nagany. Według ustaleń obu organów dowody wskazują że, termin ważności badań profilaktycznych skarżącego upływał wobec niego w dniu 30 września 2009r. W związku z powyższym skarżący w trybie służbowym skierowany został na badania profilaktyczne. Znajdujące się w aktach administracyjnych skierowanie nr [...] zawiera datę rejestracji, sporządzoną za pomocą datownika (dzień 26 sierpnia 2009r.) i wskazanie, iż badania należy wykonać w ciągu 30 dni od daty rejestracji. W prawym natomiast górnym rogu dokonano odręcznej adnotacji "do 30.09.09r." Zgodnie ze znajdującą się w aktach kopią rejestru potwierdzenia odbioru skierowania, skarżący otrzymał skierowanie w dniu 7 września 2009r., co potwierdził własnoręcznym podpisem. Dodatkowo jak wynika z notatki służbowej sporządzonej w dniu 30 października 2009r. przez Kierownika Ogniwa Patrolowo - Interwencyjnego, który przekazał skierowanie skarżącemu, poinformował on jednocześnie adresata skierowania o terminie badań, który zapisany został ołówkiem (30 września 2009r.). Zgodnie natomiast z informacją wynikającą wprost z dokumentu (jakim jest skierowanie na badania lekarskie), badania o których mowa winny być wykonane w terminie trzydziestu dni od dnia rejestracji - zatem ostatni dzień na wykonanie badań przypadał na dzień 25 sierpnia 2009r. Jak wynika jednak z treści uzasadnienia orzeczeń obu instancji, a także notatki służbowej sporządzonej w dniu 9 października 2009r. przez Specjalistę Zespołu Kadr i Szkolenia I Prezydialnego KMP w [...], która skierowanie przekazała do ogniw patrolowo - interwencyjnych, na skierowaniu tym, jako obowiązujący termin wykonania badań dopisano odręcznie datę 30 września 2009r. W ocenie jednak Sądu, umieszczenie na jednym dokumencie dwóch dat, z których jedna nie została wymieniona wprost, a jedynie pouczono o sposobie samodzielnego jej obliczenia na podstawie zawartych danych, druga natomiast została napisana w sposób odręczny bez wyraźnego zaznaczenia czego właściwie dotyczy - nie świadczy o jednoznacznej treści dokumentu. Jak wynika z art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji, naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności odmowa wykonania albo niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego, względnie organu uprawnionego na podstawie ustawy do wydawania poleceń policjantom. Polecenie służbowe traktować należy, jako ustne lub pisemne zlecanie pracownikowi konkretnych obowiązków lub czynności do wykonania, przy czym podkreślić należy, że polecenie wydane musi być w sposób jasny, czytelny i nie budzący wątpliwości. W przypadku niewykonania polecenia służbowego w strukturach o zaawansowanym stopniu hierarchizacji, przy odpowiedzialności dyscyplinarnej w sytuacji, w której dochodzi do przewinienia służbowego, nie ma znaczenia czy działanie lub zaniechanie danej osoby było zamierzone, czy też nie. Istotny jest fakt popełnienia przewinienia służbowego - w związku z czym konieczne jest rozważenie, czy w analizowanej sytuacji do przewinienia służbowego doszło. W przypadku przekazania podwładnemu dokumentu, jakim jest skierowanie na profilaktyczne badania lekarskie, traktowane jako polecenie przełożonego, nie może zaistnieć sytuacja, w której względem terminu wykonania czynności podano dwie różne, sprzeczne z sobą daty. Termin powinien być jednoznaczny. Reguły logiki nakazują wywieść wniosek, że termin wykonania badań przypada na dzień 25 września 2009r., podana data 30 września 2009r. wprowadza zatem w błąd. Dodatkowo zauważyć należy, że skierowanie, o którym mowa, przekazano skarżącemu w dniu 7 września 2009r., zatem 12 dni od daty rejestracji, co stanowi okres dość znaczny, bo niemal o połowę skraca czas przeznaczony na wykonanie badań. Nawet jeżeli organy wychodząc naprzeciw interesom podwładnego dokonały prolongowania terminu, druga data umieszczona na skierowaniu odbiera mu walor jednoznaczności i pozwala wzbudzić wątpliwość co do jego treści, a w konsekwencji istotnie wpływa na ocenę stopnia zawinienia w działaniu, czy zaniechaniu skarżącego. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że w zeznaniach świadków nie pojawia się pojęcie polecenia wykonania badań, lecz informacja, że badania należy wykonać do 30 września. O jednoznacznym poleceniu można mówić w przypadku rozmowy skarżącego z Zastępcą Komendanta, który polecił wykonanie badań 2 października 2009r. Skarżący udał się w tym dniu na badania, lecz nie uzyskał opinii lekarza. Należy jednak podnieść, że skarżącemu wymierzono karę za niewykonanie badań do dnia 30 września 2009r. Trudno natomiast uznać, by informacja była poleceniem. Polecenie musi być bezwarunkowe i jednoznaczne. W związku z powyższym poważne wątpliwości budzi wyciąganie konsekwencji dyscyplinarnych z niejednoznacznego przekazu. Przełożony w pierwszej kolejności zadbać musi o to, by polecenie nie budziło pod żadnym względem wątpliwości, co do jego treści, a następnie żądać wypełniania przez podwładnego obowiązków. Takich walorów nie spełnia przekaz będący informacją, czy zobowiązanie do określonego zachowania opartego na niejasnym dokumencie. Jak wynika z treści skargi, innym zarzutem podniesionym względem skarżącego jest zarzut wprowadzenia w błąd Zastępcy Komendanta Miejskiego Policji w [...]. Zgodnie z treścią notatki służbowej sporządzonej przez Zastępcę Komendanta, datowanej na dzień 26 października 2009r., Komendant stwierdził, iż celowo został wprowadzony w błąd przez R. L. podczas rozmowy w dniu 1 października 2009r., bowiem - w jego opinii - funkcjonariusz doskonale zdawał sobie sprawę, iż termin ważności jego wcześniejszych badań upływał w dniu 30 września 2009r. Zarówno z treści wyżej wskazanej notatki służbowej, jak i z treści uzasadnień orzeczeń obu instancji wynika, że Zastępca Komendanta widział skierowanie wydane skarżącemu, zwrócił nawet uwagę na termin wykonania badań. Na podstawie skierowania też on nie mógł zweryfikować terminu upływu ważności poprzednich badań skarżącego. Zauważyć należy, iż również Zastępca Komendanta był przekonany o upływie terminu 25 września 2009r. Podkreślenia wymaga ponadto fakt, że przełożony zdecydował o warunkowym dopuszczeniu do służby funkcjonariusza mimo nie posiadanego przez niego aktualnego zaświadczenia lekarskiego. Zwrócić uwagę należy, że wnioskiem z dnia 10 grudnia 2009r. skarżący domagał się uzupełnienia nieścisłości zaistniałych w związku z wyjaśnieniami składanymi przed Zastępcą Komendanta. Postanowieniem z dnia [...] rzecznik dyscyplinarny odmówił uwzględnienia złożonych wniosków, wskazując w lakonicznym uzasadnieniu, że wskazane wnioski nie mają bezpośredniego związku z treścią przedstawionego zarzutu. Powyższa okoliczność prowadzi do powzięcia przypuszczenia, że próby wyjaśnienia przez skarżącego zaistniałej sytuacji zostały przez organ zbagatelizowane lub nieuwzględnione, co sugeruje z kolei stronniczość prowadzonego postępowania i nieuwzględnienie w nim interesu obwinionego. Okoliczności sprawy winny zostać dokładnie wyjaśnione, a fakty nie mogą być domniemywane. Z uwagi na stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego podkreślenia wymaga konieczność zagwarantowania osobie, wobec której prowadzone jest postępowanie ochrony jej interesów. Wskazać należy również na rodzaj wymierzonej obwinionemu kary. Katalog kar dyscyplinarnych reguluje art. 134 ustawy o Policji. Z przepisu tego nie wynika za jakie przewinienia stosowany jest poszczególny rodzaj kary, co oznacza, że wymierzające ją organy dokonują gradacji zgodnie z własnym uznaniem. Uznaniowość nie oznacza dowolności, w związku z czym organ obowiązany jest dokładnie umotywować rodzaj zastosowanej kary, uwzględniając przy jej wymierzaniu wszystkie okoliczności przemawiające za i przeciw jej wymierzeniu. Jak wynika natomiast z uzasadnienia orzeczenia pierwszej i drugiej instancji, organy ograniczyły się do ogólnikowego stwierdzenia naruszenia obowiązków, a przedstawiona argumentacja nie jest spójna i przekonująca. Jako okoliczność przemawiającą także przeciwko obwinionemu wskazano jego zachowanie przed i po popełnieniu przewinienia, bez wskazania na czym zachowanie to miało polegać. W związku z powyższym, skargę należało uwzględnić, wobec czego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o treść art. 152 ustawy orzeczono, jak w pkt 2 wyroku.