VIII SA/Wa 180/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2010 r. sprawy ze skargi A.B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Zaskarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2009 r. Dyrektor Izby Celnej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor IC") pozostawił bez rozpatrzenia odwołanie A. B. (dalej: "skarżący") od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. z [...] kwietnia 2009 r. (dalej: "organ I instancji" lub "Naczelnik UC"). Przedmiotem decyzji było określenie skarżącemu zobowiązania z tytułu podatku akcyzowego za sierpień 2006 r. w kwocie [...] zł. Organ odwoławczy uznał bowiem, że skarżący nie usunął w przewidzianym terminie braku formalnego odwołania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Dyrektor IC wskazał przepisy art. 216, a także art. 169 § 1 i § 4 w związku z art. 168 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). 1.2. Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor IC wyjaśnił, że pismo zawierające odwołanie zostało podpisane przez K. K. działającego jako pełnomocnik skarżącego. Organ odwoławczy powziął wątpliwość, czy K. K. jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.; dalej: "u.p.a. z 2004 r.") do występowania w niniejszej sprawie jako pełnomocnik skarżącego. Powołał się przy tym na art. 154 ust. 4 ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11 ze zm.; dalej: "u.p.a. z 2008 r."), z którego treści wynika, że w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy obowiązującej przed 1 marca 2009 r. u.p.a. z 2004 r. Pismem z [...] sierpnia 2009 r. wezwał zatem K. K. (rzekomego pełnomocnika) do wykazania należytego umocowania do skutecznego działania w imieniu skarżącego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Wezwanie to zostało doręczone K. K. [...] sierpnia 2009 r. Rzekomy pełnomocnik skarżącego nie odpowiedział na wezwanie, które zostało mu prawidłowo doręczone. Dyrektor IC pismem z [...] września 2009 r. wezwał zatem skarżącego do podpisania odwołania w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Wezwanie wraz z odwołaniem zostało prawidłowo doręczone skarżącemu [...] października 2009 r. Termin do uzupełnienia braków formalnych odwołania upłynął zatem z dniem [...] października 2009 r. Skarżący złożył w sekretariacie Izby Celnej w W. podpisane przez niego pismo zawierające odwołanie (wraz z pismem przewodnim z [...] października 2009 r.) dopiero [...] października 2009 r., tj. z uchybieniem terminu przewidzianego dla uzupełnienia braków formalnych odwołania. Ponieważ oba wezwania zawierały prawidłowe pouczenia, to Dyrektor IC zaskarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2009 r., sprostowanym postanowieniem z [...] grudnia 2009 r., pozostawił bez rozpatrzenia odwołanie skarżącego od decyzji wymiarowej Naczelnika UC. 2. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] lutego 2010 roku wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o rozpoznanie jego sprawy. 3. Organ odwoławczy pismo skarżącego z [...] lutego 2010 r. potraktował jako skargę i wniósł o jej oddalenie. Zauważył, że skarżący nie stawia żadnych zarzutów zaskarżonemu postanowieniu. Podtrzymał przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. 4. Pismem z [...] lipca 2010 r. skarżący poinformował Sąd o ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika (adwokata). Przedstawił jednocześnie swoje zastrzeżenia co do sposobu załatwiania niniejszej sprawy przez organy w trakcie postępowania podatkowego, a także odnośnie odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów od tych, które zostały wskazane przez skarżącego. 5.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest przy tym według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić wówczas, gdy zostanie spełniona przynajmniej jedna z przesłanek wskazanych w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 5.2. Podkreślenia na wstępie wymaga, że autor skargi nie dostrzegł, iż jej przedmiotem jest postanowienie pozostawiające bez rozpatrzenia odwołanie skarżącego, a nie decyzja wymiarowa bądź też inne akty wydane w trakcie postępowania podatkowego przez organy orzekające w sprawie. Skarżący zdołał jednak skutecznie zainicjować postępowanie sądowe. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 169 § 4 i art. 228 § 1 pkt 1 w związku z przepisami art. 121 § 1 i art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wystąpiły zatem przesłanki do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Dyrektor IC nie dostrzegł bowiem, że organ I instancji doręczył rzekomemu pełnomocnikowi skarżącego (K. K.) decyzję wymiarową, której dotyczy przedmiotowe odwołanie. Skoro K. K. nie mógł być traktowany jako pełnomocnik skarżącego w ramach postępowania podatkowego, to uznać należy, że decyzja wymiarowa organu I instancji nie weszła do obrotu prawnego. Nie została bowiem doręczona osobie uprawnionej, o której mowa w przepisach art. 145 oraz art. 147 Ordynacji podatkowej w związku z art. 17 ust. 1 u.p.a. z 2004 r. Uchybienie to nie zostało konwalidowane. Skarżący nie złożył bowiem oświadczenia, że decyzja wymiarowa została mu skutecznie doręczona w określonym terminie. Tym samym, brak jest przedmiotu zaskarżenia. Skoro decyzja wymiarowa nie weszła do obrotu prawnego, to odwołanie od tej decyzji należało uznać za niedopuszczalne, na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Nie wystąpiły zaś przesłanki do pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. 5.3. Dodać warto, że w sprawach takich jak niniejsza, w których występuje nieporadny podatnik lub jego równie nieporadny rzekomy pełnomocnik, obowiązkiem organów jest dołożenie szczególnej staranności w trakcie postępowania podatkowego prowadzonego w zgodzie z przepisami art. 120 – art. 125 w związku z art. 169 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej. Dyrektor IC nie dostrzegł zaś, że organ I instancji wzywał rzekomego pełnomocnika skarżącego do wykazania, iż jest on osobą uprawnioną w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.p.a. z 2004 r., do działania w imieniu skarżącego. Pomimo braku odpowiedzi na to wezwanie, Naczelnik UC traktował K. K. jako pełnomocnika skarżącego. Także organ odwoławczy traktował K. K. jako pełnomocnika skarżącego w początkowej fazie postępowania odwoławczego. Pomimo tego nie zbadał sprawy i nie przeprowadził postępowania odwoławczego w sposób zgodny z przepisami art. 121 § 1 i art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji, Dyrektor IC wydał wadliwe rozstrzygnięcie kończące postępowanie podatkowe, który to akt Sąd obowiązany był wyeliminować z obrotu prawnego. Zauważyć również należy, iż Dyrektor IC bezprawnie, powołując się na art. 168 § 3 w związku z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, doręczył skarżącemu poza wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych odwołania, także pismo zawierające odwołanie. W świetle powołanych przepisów obowiązkiem organu jest wezwanie podatnika do usunięcia braków formalnych odwołania. Przepisy te nie przewidują zaś doręczania podatnikowi lub jego pełnomocnikowi wadliwego odwołania. Tym bardziej, że organ wyzbywając się dowodu stanowiącego podstawę do stosowania art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, naraża się na zarzut bezpodstawnego wzywania podatnika, skoro w aktach sprawy znajduje się odwołanie pozbawione braków formalnych. Takie działanie organu odwoławczego, aczkolwiek wadliwe w ocenie Sądu, nie daje jednak skarżącemu podstaw do twierdzenia, iż odwołanie zostało wniesione w przewidzianym dla tej czynności terminie i nie zawierało braków formalnych. Takie twierdzenie nie odpowiada bowiem w realiach niniejszej sprawy rzeczywistości. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu fakt, iż odwołanie zostało pierwotnie podpisane tylko przez K. K.. Dyrektor IC nie naruszył art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 6. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor IC obowiązany będzie zatem przyjąć, że w sytuacji, gdy zastosowanie znajduje art. 17 ust. 1 u.p.a. z 2004 r., to odwołanie należy uznać za niedopuszczalne, gdyż decyzja wymiarowa nie weszła do obrotu prawnego. Gdyby zaś Dyrektor IC uzyskał oświadczenie skarżącego, iż decyzja wymiarowa została mu skutecznie doręczona w określonym terminie, to wówczas uznać należy, że weszła ona do obrotu prawnego. W takiej sytuacji, obowiązkiem Dyrektora IC będzie merytoryczne rozpatrzenie odwołania, rozstrzygając na korzyść skarżącego wątpliwości dotyczące jego braków formalnych. Oczywiście wówczas, gdy uzna, że poza wątpliwościami dotyczącymi podpisania odwołania przez osobę uprawnioną, nie zawiera ono innych braków formalnych. W trakcie postępowania odwoławczego, obowiązkiem Dyrektora IC będzie również zbadanie, czy skarżący występował należycie w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji pomimo tego, iż w jego imieniu działał K. K.. Rozstrzygnięcie sprawy w sposób przewidziany w przepisach art. 233 § 1 – 2 Ordynacji podatkowej każdorazowo wymaga przeprowadzenia wstępnej fazy postępowania odwoławczego przez właściwy organ, z uwzględnieniem przepisów art. 228 – 232 tej ustawy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym i drugim sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), gdyż strona skarżąca przed Sądem była reprezentowana przez radcę prawnego. Do zwróconych kosztów postępowania Sąd zaliczył [...] zł tytułem uiszczonego przez stronę skarżącą wpisu stałego od skargi, [...] zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, a także [...] zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.