IV SA/Po 224/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy P. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz A.W. kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego IV SA/Po 224/10 UZASADNIENIE Burmistrz Gminy P. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej kpa), po rozpatrzeniu wniosku A.W., umorzył postępowanie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 5 stycznia 2009 r. wpłynął do organu właściwego wniosek A.W. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na okres od 1 września 2007 r. do 30 września 2008 r. Możliwość przyznania świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej przewidywała ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005 r. nr 86 poz. 732 ze zm., dalej ustawa o zaliczce alimentacyjnej), która utraciła moc na podstawie art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2007 r. nr 192 poz. 1378 ze zm.) z dniem 1 października 2008 r., dalej ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Uchylenie przepisów pozwalających na rozstrzygnięcie sprawy co do istoty powoduje bezprzedmiotowość postępowania, a zatem konieczność umorzenia postępowania, na podstawie art. 105 § 1 kpa. Odwołanie od decyzji Burmistrza Gminy P. wniósł, w imieniu A.W., jej pełnomocnik zarzucając tej decyzji rażące naruszenie przepisu art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z podniesionym zarzutem pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do merytorycznego rozpoznania. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia 21 grudnia 2009 r. nr SKO-PS-4040-T/548/09 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 2 października 2008 r. sygn. IV SA/Po 357/08 uchylił decyzję Burmistrza Gminy P. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. odmawiające A.W. przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej na syna P.C. Przyczyną uchylenia rozstrzygnięć obu instancji było zastosowanie nieprawidłowej interpretacji pojęcia "osoba samotnie wychowująca dziecko". W uzasadnieniu Sąd wskazał, że "P.C. jako osoba wychowywana przez osoby będące w związku małżeńskim ma co do zasady prawo do zaliczki alimentacyjnej za okres począwszy od 1 grudnia 2006 r. do 31 lipca 2007 r. włącznie, mimo, że jego matka pozostaje w związku małżeńskim z innym mężczyzną niż ojciec dziecka". W rozpatrywanej przez Sąd sprawie wniosek o przyznanie świadczenia wpłynął do organu w dniu 18 grudnia 2006 r. W związku z tym zastosowanie miał przepis art. 10 ust. 1 nieobowiązującej obecnie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, z godnie z którym prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. W myśl art. 10 ust. 2 tej ustawy ustalenia prawa do zaliczki następuje na wniosek osoby uprawnionej do zaliczki, jej przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego. Wniosek ten, zgodnie z ust. 3 art. 10 ustawy, składa się za pośrednictwem komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne na rzecz osoby uprawnionej. Organ stwierdził, że pełnomocnik skarżącej, w oparciu o wyrok WSA z 2 października 2008 r. domaga się uznania, że A.W. przysługuje prawo do zaliczki alimentacyjnej na dalszy okres zasiłkowy 2007/2008 r. Z przesłanych przez organ I instancji informacji i akt sprawy wynika, że kolejny wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej A.W. złożyła w Urzędzie Miejskim w P. w dniu 5 stycznia 2009 r., tj. po wejściu w życie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W wyniku uzupełnienia akt sprawy ustalono, że A.W. nie ubiegała się wcześniej o przyznanie zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 września 2007 r. do 30 września 2008 r. W dokumentach znajduje się oświadczenie A.W. z dnia 5 stycznia 2009 r., z którego wynika, że nie składała ona wcześniej wniosku o przyznanie tego świadczenia. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Wskazał też organ, że pod rządami obowiązującej do dnia 30 września 2008 r. ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej prawo do zaliczki alimentacyjnej nie powstawało z mocy prawa, ale na podstawie przytoczonych przepisów art. 10 ust. 1 i 2 ustawy, w oparciu o złożony przez stronę wniosek. Złożenie stosownego wniosku było podstawowym warunkiem wszczęcia postępowania przez organ – art. 61 § 1 i 3 kpa. W związku z tym brzmienie zacytowanego art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, że przepis ten obejmuje wyłącznie te sprawy, w których w określonym terminie został złożony wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej i w oparciu o art. 61 § 3 kpa zostało wszczęte postępowanie. Organ wskazał też, że na wymóg złożenia wniosku wskazuje również art. 10 ust. 5 pkt 1 nieobowiązującej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, w myśl którego organ właściwy wierzyciela wydawał decyzję alimentacyjną o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na podstawie, między innymi, wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia. W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie złożenie wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej nastąpiło już pod rządami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która nie przewiduje wypłaty tego świadczenia, co spowodowało bezprzedmiotowość postępowania i konieczność umorzenia tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpc. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy P. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] wniósł pełnomocnik A.W. zarzucając rażące naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych poprzez bezpodstawne i contra legem przyjęcie, żę uprawnienie do zaliczki alimentacyjnej nie powstaje z samej mocy tejże ustawy, a dopiero wskutek złożenia stosownego wniosku. Ponadto pełnomocnik zarzucił także rażące naruszenie art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy P. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Rzeczą Sądu jest kontrola zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Sąd sprawując kontrolę sprawdza, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, a także czy postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami proceduralnymi. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie miało miejsce naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie niesłuszne zastosowanie przez organ I instancji art. 105 § 1 kpa oraz utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji przez organ II instancji. Stosownie do art. 104 § 1 kpa organ administracji publicznej jest zobowiązany do załatwienia sprawy będącej przedmiotem prowadzonego przez ten organ postępowania administracyjnego w formie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Zgodnie z art. 104 § 2 kpa decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części (decyzje merytoryczne) albo w inny sposób kończą postępowanie w danej instancji (decyzje pozamerytoryczne). Do ostatniej kategorii decyzji należą decyzje o umorzeniu postępowania wydane na podstawie art. 105 kpa. Przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego jest bezprzedmiotowość postępowania, co zobowiązuje właściwy organ administracji państwowej do ustalenia istnienia tej przesłanki. Powyższa przesłanka uzasadniająca podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa niewątpliwie zachodzi wtedy, gdy brak jest przedmiotu żądania (sprawy administracyjnej), dla zrealizowania którego postępowanie zostało wszczęte, co organ powinien rozważyć w świetle przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie i ustalonego stanu faktycznego w dniu podejmowania decyzji. Jak wskazuje się zazwyczaj w doktrynie, przedmiotem postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa co prowadzi do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym przypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast przypadku dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawia się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem (A.Wróbel, M.Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. II; Zakamycze 2005 r. str. 619). Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 kpa. Przedmiotem postępowania administracyjnego są sprawy indywidualne z zakresu prawa administracyjnego jeżeli z przepisów prawa materialnego wynika umocowanie organu administracyjnego do prowadzenia postępowania administracyjnego o charakterze jurysdykcyjnym (B. Adamiak [w] B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. 6 C.H. Beck, Warszawa 2004 r. str. 13-14). Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa gdy np. (jedyna) strona postępowania utraciła przymioty, o których mowa w art. 28 kpa lub wskutek śmierci strony w toku postępowania, o ile postępowanie dotyczy praw związanych z osobą zmarłego w sposób ścisły. Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (wyrok NSA z 24 kwietnia 2003 r. sygn. III SA 2225/01 Biul. Skarbowy 2003/6/25). W uzasadnieniu wyroku z dnia 9 listopada 1995 r. III ARN 50/95, OSNP 1996/11/150 Sąd Najwyższy podkreślił, że "ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 kpa, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma zastosowanie tylko w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania". Nie ma wątpliwości, że niniejsza sprawa jest sprawą z zakresu prawa administracyjnego i brak jakichkolwiek informacji co do utraty tej cechy w trakcie postępowania, a zatem podlega co do istoty rozstrzygnięciu przez organ administracyjny, który to organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. MZ