II FZ 583/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 354/10 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe Spółki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w pkt 2 i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu wniosku M. D. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i doradcy podatkowego, zwolnił skarżącego od kosztów sądowych, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 grudnia 2009 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe Spółki Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2010 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i oddalił jego wniosek w części dotyczącej przyznania profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Rozpoznając wniesiony sprzeciw Sąd pierwszej instancji stwierdził. że sytuacja finansowa strony i jego rodziny nie jest łatwa, jednakże zarówno skarżący, jak i jego żona posiadają stały miesięczny dochód oraz mieszkanie. Sytuacja strony nie daje podstaw do przyjęcia, że jest na tyle wyjątkowa, iż poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe. Natomiast uzasadnione jest przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zażalenie od powyższego postanowienia złożył skarżący. Podkreślił, że odmowa przyznania mu profesjonalnego pełnomocnika stawia go "w roli przegrywającego". Charakter prawny sprawy powoduje, że nie jest on w stanie poprowadzić jej samodzielnie. Skarżący jest ponadto osobą chorą, musi spłacać kredyt, a posiadane przez niego mieszkanie obciążone jest hipoteką. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w skrócie: p.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. To wnioskodawca ma obowiązek wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, poprzez złożenie stosownych oświadczeń na urzędowym formularzu. Natomiast ocenę okoliczności przytoczonych w nim przez wnioskodawcę ustawodawca pozostawił uznaniu sądu. Ocena ta jest swobodna jednak nigdy nie dowolna. Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy musi wyczerpująco odnieść się do przytoczonych w nim okoliczności oraz wyjaśnić z jakich powodów wniosek skarżącego zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie rozpoznał wniosku skarżącego w opisany powyżej, czyli w prawidłowy sposób. Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oceniając oświadczenie skarżącego uznał, że strona winna być zwolniona od kosztów sądowych, gdyż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji oddalił jednocześnie wniosek strony o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu stwierdzając, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na poparcie swojego stanowiska Sąd wskazał jedynie, że strona posiada mieszkanie i stały dochód. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje pewna niekonsekwencja w ocenionej przez Sąd pierwszej instancji sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd uznał bowiem, że sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego uzasadnia zwolnienie go od kosztów sądowych, a jednocześnie stwierdził, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Takie stanowisko w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowi naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem Sąd pierwszej instancji, zwalniając stronę z konieczności uiszczenia kosztów sądowych (wpis od skargi wynosi 500 zł), uznał z jednej strony, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ale jest w stanie ponieść koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, którego opłacenie będzie prawdopodobnie przekraczało kwotę kosztów postępowania. Wobec powyższego przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie winien ocenić przedmiotowy wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika, biorąc pod uwagę powyżej wskazane wątpliwości i po dokonaniu oceny rozstrzygnąć kwestię przyznania stronie prawa pomocy w tym zakresie. Brak rozważań w tej kwestii oznacza bowiem, że nie została dokonana całościowa ocena możliwości udzielenia stronie prawa pomocy. Mając na powyższe uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.