II GZ 329/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 325/10 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 325/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił wniosek P. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. P. G. we wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia na urzędowym druku PPF wynikało, że korzysta z pomocy rodziców, u których mieszka, na utrzymaniu ma niepracującą żonę oraz małoletniego syna, jak również chorego brata i dwójkę jego małoletnich dzieci. Wnioskodawca wyjaśnił, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty i toczą się postępowania egzekucyjne. Skarżący oświadczył również, iż zalega ze świadczeniami względem ZUS oraz kontrahentów. Jako składniki majątku wskazał nieruchomość rolną o powierzchni "6a5m2" oraz siedem samochodów służących do prowadzenia działalności gospodarczej, w ocenie strony skarżącej, w bardzo złym stanie technicznym. Wnioskodawca podał również, że prowadzona działalność gospodarcza przyniosła około 250.000,00 zł straty na koniec marca 2010 r. Pismem z dnia [...] maja 2010 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez wyjaśnienie użytego w druku formularza sformułowania, z którego wynika, że na utrzymaniu skarżącego pozostaje jego chory, niepracujący brat oraz dwójka dzieci. W szczególności należało wskazać powody, dla których brat nie uzyskuje żadnych świadczeń dla siebie (np. renty) ani też na dzieci (alimenty, zasiłki socjalne) oraz przyczyn, dla których to skarżący jest obciążony obowiązkiem utrzymania tej osoby, - udokumentowanie faktu istnienia toczących się postępowań egzekucyjnych oraz zajęć dokonanych przez komornika, a także istnienia zaległości względem ZUS oraz kontrahentów, - udokumentowanie wysokości dochodów rodziców skarżącego, na utrzymaniu których znajduje się rodzina skarżącego (małżonka i dziecko), - udokumentowanie straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, o której strona wspomina we wniosku, - nadesłanie wykazu środków trwałych służących do prowadzenia działalności gospodarczej, - nadesłanie kserokopii księgi przychodów i rozchodów lub innego dokumentu wykazującego poziom obrotów w ramach prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2010 r. skarżący oświadczył, że nie dysponuje dokumentami o nadesłanie których został wezwany. Podkreślił, że ma na utrzymaniu niepracujących członków rodziny. Dodał, iż jego sytuacja materialna od dnia złożenia wniosku nie uległa poprawie. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2010 r. referendarz sądowy oddalił wniosek P. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od przedmiotowego postanowienia. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. uznał, że brak jest dostatecznych podstaw do uznania, że sytuacja materialna P. G. uzasadnia zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Sąd I instancji wskazał, że strona skarżąca, pomimo wezwania, nie przedłożyła dokumentów w celu uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto zwrócił uwagę na brak spójności i wewnętrzną sprzeczność oświadczeń złożonych przez skarżącego w formularzu i w sprzeciwie. Sąd I instancji podkreślił, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia sytuacji materialnej w taki sposób, aby nie powstały wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń. W zażaleniu na powyższe postanowienie P. G. wniósł o jego zmianę w całości lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie wnoszącego zażalenie Sąd dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych. Skarżący podniósł, iż przedłożył stosowną dokumentację i podtrzymał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że brak jest dostatecznych podstaw do uznania, że sytuacja materialna P. G. uzasadnia zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny stanu majątkowego, stanu rodzinnego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. słusznie wezwał skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania dodatkowych, szczegółowo oznaczonych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną. P. G. nie wykonał zobowiązań Sądu I instancji sformułowanych w wystosowanym wezwaniu. W szczególności nie wyjaśnił z jakich przyczyn jest obciążony obowiązkiem utrzymania brata oraz jego dwójki dzieci, nie wskazał powodów nieuzyskiwania przez brata żadnych świadczeń dla siebie ani dla dzieci. Nie udokumentował faktu istnienia toczących się postępowań egzekucyjnych, istnienia zaległości względem ZUS, wysokości dochodów rodziców, na utrzymaniu których pozostaje wraz z rodziną, oraz straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie nadesłał również wykazu środków trwałych służących do prowadzenia dzielności gospodarczej ani żadnego innego dokumentu wskazującego poziom obrotów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Za wykonanie wezwania nie można bowiem uznać nadesłania ogólnikowego w swej treści pisma z dnia [...] czerwca 2010 r. Należy się zatem zgodzić z Sądem I instancji, iż postawa strony, która uchyla się od wykazania prawdziwości powoływanych okoliczności, budzi wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń. Negatywne skutki niewykonania wezwania Sądu obciążają stronę, do której wezwanie zostało skierowane. W niniejszej sprawie, brak wykonania wezwania z dnia [...] maja 2010 r. uniemożliwił przeprowadzenie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i rodzinnej oraz możliwości płatniczych P. G., co w świetle przedstawionych zasad korzystania z instytucji prawa pomocy uzasadniało oddalenie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.