I FZ 194/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Go 97/10 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości przekraczającej 2.000 zł w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 27 listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 28 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości przekraczającej 2.000 zł. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że od skargi do sądu I instancji został ustalony wpis w wysokości 9.720,0 złotych. W dniu 19 lutego 2010 roku Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką w wieku 7 lat, prowadzi działalność gospodarczą z której uzyskuje dochód w wysokości 2500 zł brutto, a jego żona wynagrodzenie w wysokości 2000 zł brutto, które częściowo obciążone jest zajęciem egzekucyjnym. Wskazał ponadto, iż cały jego majątek zajęty jest w postępowaniu egzekucyjnym oraz że przeciwko niemu prowadzonych jest wiele postępowań egzekucyjnych, w ramach których dochodzone są kilkumilionowe należności. Pełnomocnik Skarżącego złożył dodatkowe dokumenty w postaci: kopii deklaracji VAT-7K za IV kwartał 2009 roku, gdzie wykazano stanowiącą podstawę opodatkowania sprzedaż netto 1.238.716 złotych oraz nabycie towarów i usług o wartości netto 1.235.392 złotych, zestawienie przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej za okres od 1 października do 31 grudnia 2009 roku, z których wynika strata z działalności gospodarczej w wysokości 133.973,98 złotych oraz wyciąg rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Zachodni WBK S.A. w G., który nie przedstawia salda dodatniego. Ponadto Skarżący oświadczył, że łączne miesięczne wydatki na utrzymanie jego rodziny wynoszą około 3.000-3.300 złotych. Po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 marca 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd I instancji uznał, w oparciu o całokształt złożonych dokumentów, okoliczności sprawy, sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy, że Strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w części od opłat sądowych, a mianowicie od wpisu przekraczającego kwotę 2000 zł. Sąd wskazał, że Skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, pomimo formalnego deklarowania straty, comiesięcznie ponosi wydatki przekraczające wykazywane dochody. Skarżący nie wykazał przy tym, by wartości ujęte w przedstawionym zestawieniu, jako koszty uzyskania przychodów nie były faktycznymi wydatkami /np. odpisami amortyzacyjnymi/. Także do sprzeciwu nie dołączono dokumentu potwierdzającego, że koszty uzyskania przychodu obejmowały również wartości ustawowo umniejszające dochód, a nie stanowiące wydatków w znaczeniu kasowym. Okoliczności te podważają twierdzenie skarżącego o braku pieniędzy na poniesienie wpisu. Jednocześnie Sąd wziął pod uwagę znany z urzędu fakt, iż przedmiotowa sprawa jest jedną z kilku, w której Skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego. Orzekając o częściowym przyznaniu prawa pomocy Sąd zwrócił również uwagę na liczne postępowania egzekucyjne, które doprowadziły do zajęcia komorniczego wszystkich posiadanych przez Skarżącego nieruchomości oraz częściowego wynagrodzenia małżonki, jak również na niestabilność dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Pismem z dnia 5 maja 2010 r. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie sądu I instancji, w którym zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej – P.p.s.a.) poprzez odmowę zwolnienia Skarżącego z całej kwoty wpisu sądowego od skargi, pomimo że Strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego nawet w kwocie 2.000 zł. Uzasadniając powyższy zarzut Strona wskazała, że odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie można uzasadniać faktem, iż Strona ponosi koszty działalności gospodarczej przekraczające wysokość osiąganych dochodów. W ocenie Strony niezasadny jest również pogląd, że Skarżący prawdopodobnie posiada dochody z nieujawnionych źródeł. Z przedłożonego Sądowi zestawienia przychodów oraz kosztów działalności gospodarczej wynika, jak wskazuje Skarżący, strata w ujęciu podatkowym, a nie ekonomicznym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu stwierdzić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, które ze względu na nadzwyczajne okoliczności, tj. nadzwyczaj trudną sytuację majątkową i rodzinną, nie są w stanie ponieść kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Innymi słowy, jeżeli poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny, skarżący ma prawo domagać się stosownej pomocy od Skarbu Państwa, a po wykazaniu, że powyższe okoliczności rzeczywiście zachodzą, pomoc taka będzie mu przyznana. W okolicznościach niniejszej sprawy słusznie Sąd I instancji przyjął, że sytuacja majątkowa, w jakiej znajduje się Wnioskodawca, nie uzasadnia dofinansowania go przez Skarb Państwa w pełnym zakresie. Sąd I instancji uwzględnił bowiem całokształt sytuacji majątkowej Skarżącego, biorąc pod uwagę takie okoliczności, jak prowadzenie wielu postępowań, łączną wysokość należnych wpisów, skalę prowadzonej działalności, zeznania podatkowe, dokonywane operacje bankowe. Sąd I instancji wyraźnie zwrócił przy tym uwagę na fakt, że Strona nie przedstawiła dokumentu, z którego wynikałoby, że wartości ujęte w zestawieniu jako koszty uzyskania przychodu nie są faktycznymi wydatkami. Tymczasem należy uznać, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie, zawarty w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Należy przy tym uwzględnić okoliczność, że Strona została wezwana przez sąd I instancji pismem z dnia 26 lutego 2010 r. do przedstawienia (m.in.) oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków rodziny Skarżącego obejmującego wyszczególnienie kwot przeznaczonych na poszczególne cele. W świetle powyższego, biorąc pod uwagę fakt, że Strona jedynie ogólnikowo wskazała na wydatki w kwocie około 3000-3300 zł, należy uznać, że Strona nie przedstawiła w pełni swojej sytuacji finansowej, a w związku z tym Sąd I instancji, kierując się doświadczeniem rzeczowym oraz własną oceną sytuacji, prawidłowo przyznał Stronie prawo pomocy w zakresie jedynie częściowym, poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego w kwocie przekraczającej 2000 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle danych, którymi dysponował sąd I instancji, kwota w wysokości do 2000 zł, jaką Skarżący będzie obowiązany uiścić tytułem kosztów sądowych po uzyskaniu częściowego zwolnienia, nie jest zbyt wygórowana. Mając na względzie powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.