I FZ 436/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Grażyna Jarmasz po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 289/10 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 4 lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich za zobowiązanie spółki z o.o. w podatku od towarów i usług. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 289/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi K. D. (dalej Strona lub Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 4 lutego 2008 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich za zobowiązania Spółki z o.o. w podatku od towarów i usług, oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ złożone przez niego oświadczenia i dokumenty są ze sobą sprzeczne. Zaznaczył także, że w oświadczeniu na druku PPF Skarżący nie podał, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, po czym, w dodatkowym oświadczeniu z dnia 23 sierpnia 2010 r. stwierdził, że zamieszkuje w mieszkaniu żony, która na dodatek pokrywa koszty utrzymania tego lokalu, za wyjątkiem opłat za energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, a także ponosi koszty zakupu żywności. Zdaniem Sądu wszystkie te okoliczności świadczą o tym, że oświadczenie Skarżącego, złożone na urzędowym formularzu nie jest zgodne z prawdą, gdyż Skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe. W tej więc sytuacji, w opinii Sądu pierwszej instancji, do właściwej oceny jego możliwości finansowych, w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, niezbędnym było podanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę Skarżącego, gdyż bez tego Sąd nie dysponuje kompletnymi i wiarygodnymi informacjami w tym zakresie. Końcowo WSA zauważył, że Skarżący dysponując, zgodnie z jego oświadczeniem, wynagrodzeniem netto 1600 zł, ugodą z 2008 r. zobowiązał się do opłacania alimentów na rzecz dwudziestoośmioletniej córki w wysokości 1400 zł, pozbawiając się praktycznie środków do życia. W związku z tym w opinii Sądu takie rozporządzanie majątkiem przez Skarżącego nie może usprawiedliwiać przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) polegające na przyjęciu, że Skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Uzasadniając swoje zażalenie Skarżący podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, iż z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, ale nie przeczył temu, że mieszkają wspólnie w mieszkaniu żony i w związku z sytuacją w jakiej się znalazł korzysta z pomocy finansowej żony, która posiada emeryturę w wysokości 1329 zł netto na miesiąc. Strona twierdzi, że pomoc świadczona przez żonę wynika z faktu, iż to Skarżący w całości przejął na siebie obowiązek alimentacyjny wobec córki, który wkrótce powinien się skończyć. Ponadto Skarżący dodał, że przy jego dochodach i wydatkach ponoszonych na utrzymanie, nawet przy założeniu braku obowiązku alimentacyjnego, trudno jest uznać za prawdziwe twierdzenie, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w całości. Wskazał również na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydane w tej samej sprawie w dniu 17 czerwca 2008 r., którym Sąd przyznał mu prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnił go od ponoszenia kosztów sądowych w całości. W dalszej części zażalenia Skarżący odniósł się do kwestii zasadności decyzji organów podatkowych, które przypisują mu "odpowiedzialność za zobowiązania osoby trzeciej, tj. Spółki, której był kolejnym prezesem zarządu przez okres niespełna pół roku". W związku z tym, że według Skarżącego, zobowiązanie mu przypisywane nie jest jego osobistym długiem nie mógł on przygotować odpowiednich funduszy koniecznych do prowadzenia sprawy sądowej. Naczelny sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Co do zasady prawo pomocy przyznawane jest na wniosek i może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Przepis art. 214 § 1 p.p.s.a. ustanawia generalną regułę, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Uzupełnieniem tej regulacji jest przepis art. 199 p.p.s.a., w myśl którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od powyższej zasady, co oznacza, że zwolnienie od kosztów sądowych jest formą dofinansowywania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się tylko do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów jej udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Powyższe pozwala na stwierdzenie, że przedmiotowa instytucja ma na celu ułatwienie osobom rzeczywiście najuboższym dochodzenia słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy strona wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia poniesienie tych kosztów, spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo należy podnieść, że strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia Skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W tym miejscu podkreślić należy, że z prawa pomocy w zakresie całkowitym, winny korzystać osoby ubogie nie posiadające w ogóle dochodów lub posiadające je w stopniu znikomym. Tymczasem stały miesięczny dochód Skarżącego i jego żony wynosi, po odliczeniu świadczenia alimentacyjnego 1529 zł netto miesięcznie, dodatkowo Skarżący posiada także 90 sztuk akcji spółki H. S. W. o wartości 5 zł każda z nich i 50 udziałów "P." sp. z o.o. o wartości po 500 zł każda z nich. Skarżący nie wskazał również do tej pory, że udziały te są obciążone prawami osób trzecich i nie może on w sposób faktyczny z nich korzystać. Nie ulega także wątpliwości, że wartość wskazanych wyżej akcji wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi kasacyjnej (250 zł) oraz koszty pomocy prawnej. Zauważyć nadto należy, iż fakt spłacania przez Skarżącego rat kredytowych w wysokości 500 zł miesięcznie oraz zadłużenia w linii kredytowej konta bankowego nie stanowi podstawy do zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania sądowego, gdyż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo – administracyjnych Strony na Skarb Państwa (zob. postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06). Odnosząc się do ciążącego na Skarżącym obowiązku alimentacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że rację ma Sąd pierwszej instancji, iż Skarżący zobowiązując się dobrowolnie na uiszczanie alimentów stanowiących prawie całą kwotę otrzymywanego przez niego wynagrodzenia (świadczenie alimentacyjne w wysokości 1400 zł przy wynagrodzeniu 1600 zł) sam pozbawił się środków do życia. Dodatkowo wątpliwości Sądu budzi niewyjaśnione przez Skarżącego stwierdzenie, użyte przez niego w zażaleniu, że obowiązek alimentacyjny wobec córki "wkrótce powinien się skończyć". Z akt sprawy nie wynika bowiem, do kiedy obowiązek ten miałby trwać, a Skarżący wskazując na rychły koniec ponoszonych przez siebie wydatków w tym zakresie w żaden sposób nie wyjaśnił Sądowi, kiedy i na jakiej podstawie obowiązek alimentacyjny ciążący na nim wygasa. Odnosząc się do sformułowanej przez Skarżącego części uzasadnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny dodatkowo wskazuje, że nie jest władny badać w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, czego częściowo zdaje się spodziewać Skarżący. Badanie zasadności skargi kasacyjnej jest istotą postępowania sądowo - administracyjnego, zaś ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy jest postępowaniem incydentalnym, opartym na odrębnych przesłankach. Niewykazanie przez Skarżącego zasadności złożonego wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, powoduje, że orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy uznać za prawidłowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.