II FZ 538/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Nowak po rozpoznaniu w dniu 29 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1846/09 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia brakującego wpisu w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 października 2009 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości i przekazania do ponownego rozpatrzenia decyzji organu I instancji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości II FZ 538/10 UZASADNIENIE Postanowieniem z 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1846/09, podjętym na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek R. M. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od złożonej przez niego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 26 października 2009 r., Nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że skarżący zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału w WSA został wezwany do uzupełnienia (dopłacenia) wpisu sądowego od skargi z pouczeniem, że nieuiszczenie wpisu w terminie 7 dniowym spowoduje odrzucenie skargi. Wezwanie zostało doręczone adresatowi 20 stycznia 2010 r. Wpis w zakreślonym terminie nie został uiszczony. W piśmie z 9 kwietnia 2010 r. (wysłanym 20 kwietnia 2010 r.) skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia brakującej opłaty sądowej. Wyjaśnił, że 26 stycznia 2010 r. został aresztowany i przebywa w areszcie śledczym. O fakcie nieuiszczenia wpisu dowiedział się od żony 1 kwietnia 2010 r. Brakująca kwota wpisu wpłynęła do Sądu 24 maja 2010 r. W ocenie Sądu wniosek o przywrócenie terminu został złożony po upływie 7 dnia od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, a zatem jako spóźniony podlegał odrzuceniu. Skarżący spełnił jedynie część przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu, tj. złożył stosowny wniosek. Jednak wniosek ten, datowany na 9 kwietnia 2010 r., został nadany w U.P. w C. dopiero 20 kwietnia 2010 r. Skarżący podnosił, że o nieuiszczeniu brakującej kwoty wpisu dowiedział się od żony 1 kwietnia 2010 r. Tymczasem wezwanie odebrał osobiście 20 stycznia 2010 r. Skoro przed dniem zatrzymania, a następnie aresztowania, tj. przed 26 stycznia 2010 r. nie dopłacił brakującej kwoty, to powinien zdawać sobie sprawę, że wpis nie został opłacony. Oczywiście aresztowanie przed upływem terminu do uiszczenia wpisu stanowiło przeszkodę do jego uiszczenia, jednak w ocenie WSA nie taką, aby zorganizowanie wpłaty trwało 4 miesiące. Gdyby założyć, na korzyść skarżącego, że zlecił zapłatę osobie trzeciej (np. żonie) oraz powziął wiedzę, że brakujący wpis nie został zapłacony w dniu 1 kwietnia 2010 r., to i tak wniosek o przywrócenie terminu był spóźniony o ponad dwa tygodnie od dnia ustania przyczyny uchybienia. W zażaleniu na postanowienie R. M. wniósł o jego uchylenie, jako wydanego z naruszeniem art. 86 i art. 87 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uznanie, że tymczasowe aresztowanie nie łączyło się z brakiem możliwości działania tymczasowo aresztowanego w stosunkach administracyjnoprawnych. Stan niemożności trwał przez cały okres tymczasowego aresztowania i jako taki powinien być potraktowany jako okres usprawiedliwiający opóźnienie w uiszczeniu brakującego wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 87 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Skoro spóźniony wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu (art. 88 ustawy) zasadnicze znaczenie dla zbadania możliwości merytorycznego rozpatrzenia takiego wniosku ma ustalenie momentu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu, gdyż z tą datą związany jest początek biegu siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny jest w swych rozważaniach dotyczących chwili ustania przyczyny uchybienia terminu niekonsekwentny. Opierając się w przeważającej mierze na wskazanej przez skarżącego dacie 1 kwietnia 2010 r. (gdy dowiedział się od żony o nieuiszczeniu wpisu) Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nadanie stosownego pisma w Urzędzie Pocztowym 20 kwietnia 2010 r. skutkuje tym, że wniosek o przywrócenie terminu jest spóźniony i podlega odrzuceniu – stwierdzenie takie nastąpiło przy tym bez uwzględnienia szczególnych okoliczności związanych z aresztowaniem skarżącego i tego, że nie mógł on kierować korespondencji do sądu w takim trybie, jak osoba znajdująca się na wolności (np. obligatoryjne składanie pism za pośrednictwem administracji aresztu śledczego). Z drugiej strony Sąd I instancji wskazał, że oczywistym jest, iż "aresztowanie przed upływem terminu do uiszczenia wpisu stanowiło przeszkodę do jego uiszczenia" (s. 3) – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowanie takie oznacza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał aresztowanie skarżącego za przyczynę uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej (w przedmiotowej sprawie – uiszczenia wpisu) w rozumieniu art. 87 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Takie stanowisko natomiast obligowało Sąd I instancji do zbadania, jaki wpływ aresztowanie miało nie na uiszczenie wpisu (jak uczynił to WSA, a co należy ocenić negatywnie, jako element merytorycznej oceny wniosku o przywrócenie terminu – niedopuszczalnej przy jego odrzuceniu), lecz na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Innymi słowy, Sąd powinien był ustalić, kiedy tak określona przyczyna uchybienia terminu ustała, a zatem kiedy zaczął biec termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Pominięcie takiej analizy skutkowało naruszeniem art. 88 w zw. z art. 87 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że aresztowanie, jako przeszkoda do dopełnienia czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym, występuje przez cały czas jego trwania. Zauważyć przy tym trzeba, iż nie jest w sprawie sporne, że wniosek o przywrócenie terminu został przez skarżącego złożony jeszcze w trakcie trwania tej przeszkody. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjąć w związku z tym należy, że ze względu na to, iż osoba aresztowana poddana jest szczególnym rygorom, w tym istotnemu ograniczeniu możliwości kontaktów "zewnętrznych", złożenie przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu mimo trwania aresztowania ocenić trzeba jako złożenie go w terminie wynikającym z art. 87 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skoro bowiem skarżący zdołał w okolicznościach sprawy przeciwdziałać obiektywnie trwającej przeszkodzie do dokonania czynności procesowej, uznać należy, iż w jego przypadku przyczyna ta ustała w dniu, gdy czynności tej on dokonał (czyli złożył wniosek o przywrócenie terminu). W rezultacie złożony w takich okolicznościach wniosek nie będzie spóźniony w myśl art. 88 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a odrzucenie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu narusza ten przepis. W świetle powyższych rozważań nie ma potrzeby szerszego odnoszenia się do kwestii przyczyny uchybienia terminu związanej z niewiedzą skarżącego o nieuiszczeniu wpisu (pod względem terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu przyczyna ta "zawiera się" w przeszkodzie, jaką stanowi aresztowanie). Z uwagi na brak podstaw do odrzucenia wniosku skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien rozpoznać ten wniosek pod względem merytorycznym, a więc zbadania przesłanki braku winy skarżącego w nieuiszczeniu brakującego wpisu. Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.