II FZ 520/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA del. Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 29 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 367/10 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 15 stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 367/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił M. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych – wpisu od skargi w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: M. Z. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium w L. z dnia 15 stycznia 2010 roku w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 rok, zaś w piśmie z dnia 4 maja 2010 r. sprecyzowała, że wnosi o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od wpisu sądowego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, nie uzyskuje dochodów. Nie pobiera też żadnych alimentów. Jej majątek stanowi mieszkanie o pow. 32,30 m2. Do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w L. dotyczące odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne dla bezrobotnego. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 maja 2010 roku zobowiązano skarżącą do nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy oraz określenia kwoty i źródła środków przeznaczanych na własne utrzymanie - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca pismem z dnia 7 czerwca 2010 roku wyjaśniła, że nie posiada rachunku bankowego, co w jej ocenie wynikało z wniosku załączonego do skargi. Stwierdziła przy tym, że "nie jest w stanie precyzyjnie określić kwoty środków przeznaczonych na własne utrzymanie, a źródło ich pozyskiwania należy do wartości nadrzędnych związanych z życiem prywatnym osoby fizycznej chronionych Konstytucją RP". W konkluzji wskazała, że "z wniosku o prawo pomocy niemożność poniesienia kosztów wynika w mniemaniu skarżącej jednoznacznie. Trudno o bardziej przekonujący argument niż ten, że skarżąca jest zarejestrowana w jednostce budżetowej gminy PUP-2 jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku". Wniosła przy tym o niedyskryminowanie w prawie dostępu do sądu z przyczyn materialnych. We wniesionym sprzeciwie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wpisu od skargi i wskazała, iż z akt administracyjnych (zaświadczenia urzędu pracy) wynika, iż jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie uzyskuje żadnych dochodów, jest osobą samotną, a we wspólnym gospodarstwie domowym nie zamieszkują inne osoby, które mogłyby ponieść koszty sądowe w jej imieniu. Jej zdaniem, trudno, aby osoby trzecie, wspomagające skarżącą w egzystencji, partycypowały w kosztach sądowych spraw wywołanych rażącym naruszeniem prawa przez urzędników samorządowych. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 367/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił M. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd powołał się na art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a) w zw. z art. 245 par. 3 P.p.s.a wskazując, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona jest zatem zobowiązana w sposób rzetelny i jednoznaczny do przedstawienia wszelkich niezbędnych danych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Skarżąca nie wykazała okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji przyjął, że wprawdzie we wniosku skarżąca wskazała, iż nie osiąga żadnych dochodów, jest osobą samotną i bezrobotną, oświadczenie to budzi jednakże wątpliwości co do jego wiarygodności. Skarżąca posiada mieszkanie i prawo użytkowania wieczystego gruntu od 1999 r. Posiadając lokal mieszkalny ponosi koszty utrzymania tego lokalu, a nadto wydatki na własne utrzymanie, ponosi też, jak sama przyznała w odwołaniu od decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, opłaty na rzecz Gminy L. z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, którego nie wskazała w swoim oświadczeniu. Ponosząc te wydatki musi zatem dysponować, wbrew oświadczeniu, środkami pieniężnymi, tym bardziej, iż we wniosku nie wskazywała, iż posiada jakiekolwiek zaległości w opłatach. Natomiast ze sprzeciwu wynika, iż w kosztach jej egzystencji partycypują osoby trzecie, nie wskazała jednakże wysokości udzielanej jej przez te osoby pomocy. Skoro strona składa wniosek, dla rozpoznania którego niezbędne jest wskazanie okoliczności sytuacji rodzinnej i materialnej, nie może ona zasłaniać się chronioną konstytucyjnie sferą jej prywatności. Na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 3 sierpnia 2010 r. M. Z. złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 par. 2 pkt 2 P.p.s.a w zw. z art. 245 par. 3 P.p.s.a., polegające na uznaniu, że w świetle okoliczności wskazanych we wniosku wiarygodność oświadczenia budzi wątpliwości oraz naruszenie "prawa materialnego, tj. art.III-257 pkt 4 Traktatu Konstytucyjnego Unii Europejskiej" poprzez uniemożliwienie realizacji prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 par. 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 par. 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 par. 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 par. 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów, jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jest właścicielką mieszkania i użytkownikiem wieczystym gruntu. Posiadając lokal mieszkalny ponosi koszty utrzymania tego lokalu, opłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, ponadto ponosi wydatki na utrzymanie. Z akt sprawy wynika, ze w kosztach jej utrzymania uczestniczą osoby trzecie. Skarżąca mimo wezwania referendarza sądowego nie wskazała w jakiej wysokości udzielana jest jej pomoc przez osoby trzecie. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 par. 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca pismem z dnia 12 maja 2010 r. została wezwana o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej w tym nadesłanie wyciąg z ewentualnych rachunków bankowych, określenia kwoty i źródła środków przeznaczonych na utrzymanie Z materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie zastosowała się do zaleceń tego wezwania. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych natomiast nie określiła kwoty przeznaczonych na utrzymanie, nie wskazała również źródła pozyskiwania środków finansowych Dokumenty i oświadczenia określone w wezwaniu nie zostały złożone również na etapie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Wskazać należy, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji dokonał oceny sprawy o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i nie znalazł okoliczności uzasadniających przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zważywszy, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.